10 + 1 σύμβολα ευμάρειας και τύχης

Οι γαστρονομικές παραδόσεις της Πρωτοχρονιάς εκφράζουν, με διάφορους τρόπους, την ελπίδα ο καινούργιος χρόνος να φέρει ευτυχία, υγεία, ευμάρεια και χαρά. Η δική μας βασιλόπιτα αλλά και ο «πύργος» με τα στρογγυλά μπισκότα από τη Σκανδιναβία, τα σταφύλια που τρώνε οι Ιταλοί, τα δεκατρία φρουτάκια των Φλιππίνων, το καλαμποκόψωμο στην Παραγουάη, το λιθουανικό χοιρινό με δαμάσκηνα, η ρωσική πατατοσαλάτα που τη θεωρούν το «μαξιλάρι» του μεθυσμένουκαι πολλά άλλα καταδεικνύουν την ανάγκη μας να καλοπιάσουμε το μέλλον, προσφέροντάς του νόστιμα εδέσματα με κρυμμένα μυστικά

Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι, μαζί με το πρωινό της Πρωτοχρονιάς τιμούν τους λουκουμάδες, τα ντόνατ, τα στρογγυλά κουλουράκια, τις τούρτες αλλά και τα κέικ που ψήνονται σε φόρμες στρογγυλές. Δεν είναι τυχαίο. Ο κρίκος είναι το σύμβολο της αγάπης που ρέει συνεχώς. Τι καλύτερο λοιπόν για την αρχή της χρονιάς, που ανταλλάσσουμε ευχές αγάπης και πληρότητας, από εδέσματα κυκλικού σχήματος.

Το πιο «δαχτυλιδένιο» από όλα είναι το κρανζεκάκε (Kransekake), ένα γλύκισμα που φτιάχνουν στις σκανδιναβικές χώρες σε σχήμα πυραμίδας. Αποτελείται από 18 μαστιχωτούς κρίκους διαφόρων μεγεθών που γίνονται με αμυγδαλόσκονη και μαρέγκα και ενώνονται μεταξύ τους με γλάσο.

Το τελικό αποτέλεσμα είναι ένας επικός πύργος που προσφέρεται σε γάμους, γενέθλια και οπωσδήποτε την πρώτη ημέρα του καινούργιου χρόνου.

Τα κρυμμένα αντικείμενα, που συμβολίζουν όλα όσα δεν γνωρίζουμε για το μέλλον, είναι από τις βασικές παραδόσεις της Πρωτοχρονιάς. Το κρυφό έπαθλο –το νόμισμα της δικής μας βασιλόπιτας, ένα αμύγδαλο ή μια σταφίδα κρυμμένη μέσα σε ρυζόγαλο ή σε τσουρέκι –υπόσχεται σε όποιον το κερδίσει μια τυχερή χρονιά. Μια τέτοια πουτίγκα με καρύδα και μάνγκο φτιάχνουν στο Λάος ενώ στη Σαμόα προσφέρουν μια παραλλαγή με σοκολάτα και καρύδα. Στη Δανία σερβίρουν ρυζόγαλο με ψιλοκομμένα αμύγδαλα (risalamande), εκτός από ένα που έχει μείνει ολόκληρο. Στο Λίχτενσταϊν, πάλι, φτιάχνουν το «γλυκό των τριών βασιλιάδων» (Dreikönigskuchen), κάτι σαν τσουρέκι με σταφίδες και μπόλικο ξύσμα εσπεριδοειδών..

Η πατατοσαλάτα Ολιβιέ –η γνωστή σε μας ως ρωσική –εμπλουτισμένη με ζαμπόν, αρακά, ψιλοκομμένα βραστά αυγά, καρότα, τουρσιά και μαγιονέζα δεν λείπει ποτέ από τα πρωτοχρονιάτικα πάρτι των Ρώσων. Εάν σχεδιάζετε λοιπόν μια ξέφρενη νύχτα με κραιπάλες και ποτά, είναι ό,τι πρέπει. Οι Ρώσοι τη λατρεύουν γιατί τη θεωρούν αντίδοτο στο μεθύσι. Τη βάζουν σε ένα μπολ και το αναποδογυρίζουν σε μια πιατέλα. Ετσι σχηματίζεται ένα «μαξιλάρι πάνω στο οποίο μπορεί να κοιμηθεί ένας μεθυσμένος», όπως λένε, που το καλύπτουν με μπόλικη μαγιονέζα και στολίδια από ψιλοκομμένα βραστά λαχανικά και αυγά.

Στα κινεζικά η λέξη ψάρι ακούγεται όπως η λέξη αφθονία, αυτός λοιπόν είναι και ένας από τους λόγους που το ψάρι θεωρείται σύμβολο πλούτου. Στο τραπέζι της κινεζικής Πρωτοχρονιάς μάλιστα σερβίρεται ολόκληρο, με το κεφάλι και την ουρά του, πράγμα που συμβολίζει την ευχή για γούρι από την πρώτη μέχρι την τελευταία ημέρα του έτους. Για το καλό του χρόνου όμως τρώγονται ψαρικά και σε άλλες χώρες της Βόρειας Ευρώπης, της Αμερικής και της Ασίας. Τα ψάρια συμβολίζουν την αφθονία αφού υπάρχουν τόσο πολλά στις θάλασσες, την πρόοδο γιατί κινούνται συνεχώς προς τα εμπρός και τον πλούτο χάρη στα ασημένια λέπια τους.

Τα όσπρια και ειδικά οι φακές, που το σχήμα τους θυμίζει νόμισμα, μαγειρεύονται την Πρωτοχρονιά σε πολλές περιοχές του πλανήτη μας. Στην Ιταλία φτιάχνουν κοτεκίνο κον λεντίκιε (Cotechino con Lenticchie), δηλαδή πράσινες φακές με λουκάνικο, και στις νότιες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών ένα πλούσιο φασουλόρυζο με μαυρομάτικα φασόλια, ενώ στην Αφρική τρώνε 365 φασόλια, ένα για κάθε ημέρα του χρόνου. Στην Γκάνα τα μαγειρεύουν με κόκκινο φοινικέλαιο, πιπεριές, κρεμμύδια και ντομάτες, ενώ στο Μπενίν φτιάχνουν πουρέ από φασόλια με μπόλικο βούτυρο.

Τι κοινό έχουν; Μα, το πράσινο, που είναι το χρώμα του δολαρίου αλλά και των λαχανικών. Στην Αμερική λοιπόν αλλά και σε διάφορες περιοχές της Αφρικής τρώνε απαραιτήτως πράσινες σαλάτες, μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών και λαχανίδες, έχοντας κατά νου το χρήμα. Στην Τιαντζίν, πάλι, μια περιοχή της Κίνας κοντά στο Πεκίνο, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς και ενώ ο ουρανός φωτίζεται από βεγγαλικά, προσφέρουν χορτοφαγικά ντάμπλιν (πιτάκια στον ατμό με γέμιση λαχανικών) που συμβολίζουν μια χρονιά «καθαρή», χωρίς ατυχήματα κ.λπ. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται πάντως για μια συνήθεια αν μη τι άλλο υγιεινή.

Χρυσαφένια, αιθέρια, με μαγικές φυσαλίδες να ανεβαίνουν κατακόρυφα μέσα σε ψηλά ποτήρια, συμβολίζοντας την ανοδική πορεία που εύχεται ο καθένας να έχει, η σαμπάνια είναι αναμφίβολα το κορυφαίο ποτό για την υποδοχή του νέου χρόνου. Ομως υπάρχουν πολλοί τρόποι που το αλκοόλ μπορεί να μας «ανεβάσει» αυτή την ημέρα. Ακόμη και τα καθημερινά γλυκά βάζουν τα καλά τους την Πρωτοχρονιά με την προσθήκη αλκοόλ, όπως το ιρλανδέζικο κέικ (Guinness Chocolate Cake with Bailey’s Buttercream) με μαύρη σοκολάτα, μπίρα Γκίνες και φρόστινγκ (κρέμα βουτύρου) με Baileys, ή το Midnight Mocha Rum Cake, από τον Παναμά, με εσπρέσο και μαύρο ρούμι, υλικά που αρωματίζουν επίσης το φρόστινγκ.

Εχετε προσέξει πώς αναζητούν την τροφή τους οι χοίροι; Σκαλίζοντας με το ρύγχος τους το μαλακό χώμα ενώ προχωράνε συνεχώς προς τα εμπρός, συνήθεια που έχει δημιουργήσει μία ακόμη γαστρονομική παράδοση. Νόστιμο και πλούσιο σε λίπος, εξάλλου, το γουρουνάκι είναι γαστρονομικό σύμβολο ευμάρειας. Υπάρχει σε όλα τα πρωτοχρονιάτικα τραπέζια, σε μορφή ζαμπόν, μπέικον, παντσέτας, λουκάνικου, ψημένο ολόκληρο στη σούβλα ή στον φούρνο, ψητό με δαμάσκηνα «μεθυσμένα» (μουλιασμένα σε κρασί) όπως στη Λιθουανία, μπρεζέ (το κρέας τσιγαρίζεται πριν βράσει μέσα σε σάλτσα) με γάλα και αρωματικά βότανα όπως στο Σαν Μαρίνο.

Στην Ισπανία και στην Πορτογαλία η γλυκιά ή η ξινή γεύση του σταφυλιού αποτελεί πρόβλεψη για τους μήνες που θα ακολουθήσουν. Ξινή η τρίτη ρώγα; Ξινός θα σου βγει ο Μάρτιος. Το έθιμο, που κρατάει περισσότερο από έναν αιώνα στην Ιβηρική Χερσόνησο, μοιάζει με παιχνίδι, αφού πρέπει να προλάβεις να φας μια ρώγα με κάθε χτύπο του ρολογιού τα τελευταία 12 δευτερόλεπτα του χρόνου αλλά και να καταγράψεις τη γεύση τους. Ολα τα γλυκά, εξάλλου, συμβολίζουν την επιθυμία για γλυκιά ζωή. Και τα στρογγυλά φρούτα την αγάπη. Γι’ αυτό στις Φιλιππίνες τρώνε 13 στρογγυλά φρουτάκια, γιατί επιπλέον το 13 θεωρείται τυχερός αριθμός.

Το καλαμπόκι με το λαμπερό του χρώμα συμβολίζει παραδοσιακά τον χρυσό. Σε πολλά μέρη λοιπόν φτιάχνουν καλαμποκόψωμο που ειδικά την Πρωτοχρονιά εμπλουτίζεται με ολόκληρους κόκκους καλαμποκιού, με την ευχή να φέρει περισσότερο χρυσάφι στη ζωή όσων το γεύονται. Στην Παραγουάη προσθέτουν επίσης πιπεριές, κρεμμύδια και μπόλικο τυρί, ενώ στα Βαλκάνια (μια νόστιμη παραλλαγή της δικιάς μας μπομπότας) γίνεται με φέτα, φρέσκο κρεμμυδάκι και πάπρικα.

Στην Ασία τα πολύ μακριά ζυμαρικά αντιπροσωπεύουν μεγάλη διάρκεια ζωής, εφόσον βέβαια τα ρουφήξετε χωρίς να τα δαγκώσετε. Οσο πιο απλή, λοιπόν, η συνταγή των νουντλ τόσο πιο εύκολο το σλουρπ. Από τις πιο ενδιαφέρουσες πρωτοχρονιάτικες συνταγές που συμβολίζουν μακροημέρευση είναι η σούπα με νουντλ ρυζιού από το Λάος, με φρέσκα βότανα, λάιμ και μπουκιές βοδινού κρέατος που βράζουν μέσα σε ζωμό. Και μια απλή αλλά πολύ νόστιμη σούπα από την Κεντρική Ασία, με αρνί, καρότα, γογγύλια και σπιτικά νουντλ, αρωματισμένη με βασιλικό.