H τεχνολογία των όπλων, των ατσάλινων σπαθιών και των κανονιών έδωσε τη

δυνατότητα στον Πιζάρο να κατακτήσει τους Ίνκας. Όμως, η μάχη δεν ήταν και

τόσο άνιση. Οι ειδικοί πάντα γνώριζαν ότι οι κοινωνίες των Ινδιάνων της

Αμερικής ήταν από πολλές απόψεις πιο εξελιγμένες τεχνολογικά από τις

αντίστοιχες ευρωπαϊκές.

Οι Ευρωπαίοι που πήγαν στον Νέο Κόσμο εντυπωσιάστηκαν από αυτά που είδαν να

χρησιμοποιούν οι ιθαγενείς. Για παράδειγμα, τα μοκασίνια ήταν πολύ πιο άνετα

και αδιάβροχα από τις σκληρές μπότες

Στα εδάφη της συνομοσπονδίας των Ινδιάνων Γουαμπανόαγκ, η οποία περιελάμβανε

τις ακτές της Μασαχουσέτης, αποβιβάστηκαν οι πρώτοι Ευρωπαίοι έποικοι στην

Αμερική, ιδρύοντας την πρώτη αποικία τους στο Πλίμουθ. Οι Ινδιάνοι δεν

παραχωρούσαν ποτέ και σε κανέναν τα εδάφη τους. Γιατί λοιπόν επέτρεψαν σε

αυτούς τους ξένους, τους οποίους θεωρούσαν κλέφτες και απατεώνες, να

καταλάβουν ένα πολύτιμο κομμάτι γης; Και για να τεθεί το θέμα γενικότερα:

γιατί οι Ινδιάνοι να επιτρέψουν στους Ευρωπαίους να ιδρύσουν αποικίες –

φτωχές, κακά προετοιμασμένες, που αντιδικούσαν μεταξύ τους – στη Βόρειο

Αμερική;

Για να του λυθεί η απορία, ο ιστορικός Τσαρλς Μαν, συγγραφέας του βιβλίου,

«1491: Νέες αποκαλύψεις για τις δύο Αμερικές πριν από τον Κολόμβο», ρώτησε μια

κυρία που εξυπηρετούσε τουρίστες, ντυμένη με μια παραδοσιακή φορεσιά, σε ένα

αναστηλωμένο και αναπαλαιωμένο χωριό των πρώτων αποίκων, γιατί οι Ινδιάνοι δεν

είχαν διώξει τους πρώτους Ευρωπαίους αποίκους. Εκείνη του απάντησε ότι οι

Ινδιάνοι λαχταρούσαν τα αγαθά των Ευρωπαίων – ιδίως μεταλλικά αντικείμενα,

όπως κατσαρόλες, τσεκούρια και όπλα.

Ο θρίαμβος. «Στα μαθήματα αμερικανικής ιστορίας στο σχολείο, άκουγα

συνέχεια τέτοιου είδους ιστορίες», γράφει ο Τσαρλς Μαν σε ένα άρθρο του στην

εφημερίδα «Μπόστον Γκλόουμπ». «Μολονότι οι ευρωπαϊκές αποικίες ήταν αδύναμες

αρχικά, εξηγούσαν οι δάσκαλοί μας, τελικά θριάμβευσαν εις βάρος των ιθαγενών,

εξαιτίας της καλύτερης τεχνολογίας των Ευρωπαίων». H εξήγηση αυτή είναι αρκετή

συνηθισμένη, ακόμα και σήμερα. «Οι φωτιές του εκσυγχρονισμού και της

βιομηχανοποίησης ποτέ δεν άναψαν πάνω από το μεγαλύτερο μέρος του μη

ευρωπαϊκού κόσμου», υποστηρίζει ο ιστορικός Έρικ Τζόουνς στο βιβλίο του «Το

Ευρωπαϊκό Θαύμα».

H σύγχρονη ιστορική έρευνα όμως φανερώνει ότι αυτή η εικόνα, αυτή η εκδοχή των

πραγμάτων είναι υπερβολικά απλοϊκή. Μάλιστα, η συμβατική άποψη ότι οι Ινδιάνοι

ήταν τεχνολογικά καθυστερημένοι δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα.

Σύμφωνα με τον ιστορικό του Πανεπιστημίου του Τέξας, Άλφρεντ Κρόσμπι, την

εποχή του Κολόμβου η Ευρώπη διέθετε «μεγαλύτερη αναλογία ανθρώπων που

καταλάβαιναν τη λειτουργία του τροχού, των μοχλών και των ταχυτήτων, από

οποιαδήποτε άλλη κοινωνία που έχει υπάρξει ποτέ, οπουδήποτε στη Γή». Όμως, ο

όρος «τεχνολογία» χρησιμοποιείται για οποιαδήποτε εφαρμογή μιας συστηματικής

τεχνικής ή μεθόδου για πρακτικούς σκοπούς.

Τα κανό. Κείμενα που έχουν γράψει οι πρώτοι άποικοι της Αμερικής

φανερώνουν ότι οι Ευρωπαίοι εκείνης της εποχής εντυπωσιάστηκαν από αυτά που

είδαν να χρησιμοποιούν οι Αμερικανοί ιθαγενείς. Ας πάρουμε ένα μικρό

παράδειγμα: τα ινδιάνικα μοκασίνια τα οποία ήταν πολύ πιο άνετα και αδιάβροχα

από τις σκληρές αγγλικές μπότες. Οι Ινδιάνοι έδιναν συχνά μοκασίνια στους

αποίκους όταν εκείνοι ήθελαν να διανύσουν μεγάλες αποστάσεις. Τα ινδιάνικα

κανό από φλοιό σημύδας, για να πάρουμε άλλο ένα παράδειγμα, ήταν ταχύτερα και

πιο ευέλικτα από όλα τα ευρωπαϊκά πλοιάρια. Αντί για θώρακα, οι Ινδιάνοι

φορούσαν επένδυση από ανθεκτικά πανιά, που ήταν το ίδιο αποτελεσματική με τους

ευρωπαϊκούς θώρακες, αλλά και πιο ελαφριά. Στη Νότια Αμερική, όταν οι

κονκισταδόρες προβάρισαν αυτή την ινδιάνικη πανοπλία, πέταξαν τη δική τους και

άρχισαν να ντύνονται όπως το Πεζικό των Ίνκας.

Με δυο λόγια, για τους πρώτους Ευρωπαίους αποίκους της Αμερικής η συνάντηση με

τους Ινδιάνους ήταν πολύ περισσότερο μια συνάντηση επί ίσοις όροις από όσο

διδάσκονται σήμερα οι μαθητές στα σχολεία.

Οι κονκισταδόρες πήραν μαθήματα

Όταν οι κονκισταδόρες προβάρισαν αυτή την ινδιάνικη πανοπλία, πέταξαν τη δική

τους και άρχισαν να ντύνονται όπως το Πεζικό των Ίνκας

Ο κονκισταδόρ Πέδρο Πιζάρο επέζησε αρκετών αιματηρών μαχών με τους Ίνκας, ώστε

να μην τρέφει ψευδαισθήσεις για την τεχνολογία των ιθαγενών. Στα

απομνημονεύματά του απέδωσε την ισπανική νίκη όχι στην ανώτερη ευρωπαϊκή

τεχνολογία, αλλά στις συντριπτικές ευρωπαϊκές ασθένειες. Τα μικρόβια, και όχι

τα όπλα ή το ατσάλι, ήταν εκείνα που νίκησαν τους Ίνκας!

«Το γεγονός ότι διδάσκουμε στα παιδιά μας μια ιστορική εκδοχή των πραγμάτων

διαφορετική από την πραγματική, οφείλεται εν μέρει στα στεγανά που εδώ και

χρόνια χωρίζουν τους ειδικούς της πολιτικής ιστορίας από τους ιστορικούς της

επιστήμης», αναφέρει ο Αμερικανός ιστορικός Τσαρλς Μαν. Οφείλεται όμως και

στον εθνοκεντρισμό, ελάττωμα κάθε κοινωνίας. Οι Ευρωπαίοι και οι απόγονοί τους

συχνά θεωρούσαν δεδομένο ότι ένας πολιτισμός υστερούσε του ευρωπαϊκού αν δεν

έκανε τα πράγματα όπως τα κάνουν οι Ευρωπαίοι.