|
|
Την περασμένη εβδομάδα βρέθηκα ανάμεσα σε διαδηλωτές στην Πλατεία Ανεξαρτησίας
του Κιέβου και άκουσα τον ηγέτη τής «πορτοκαλί επανάστασης», τον Βίκτορ
Γιούσενκο, να διακηρύσσει ότι η Ουκρανία είναι μια ευρωπαϊκή χώρα. Όχι δυτική,
όχι απλώς δημοκρατική και, φυσικά, όχι αμερικανική – ευρωπαϊκή.
Προχθές, στις Βρυξέλλες, οι ηγέτες των 25 συμφώνησαν να ξεκινήσουν το 2005
διαπραγματεύσεις με την Τουρκία για την ένταξή της. Αλλά και ο Γιούσενκο, που
αναμένεται να εκλεγεί πρόεδρος στις 26 Δεκεμβρίου, πρόκειται να ζητήσει μια
υπόσχεση για μελλοντική ένταξη της Ουκρανίας στην E.E.
Αυτά τα δύο μεγάλα και φτωχά κράτη στα άκρα της Ευρώπης θα αποτελέσουν μια
τεράστια πρόκληση για την προσαρμοστική ικανότητα και την εσωτερική συνοχή της
πολιτικής και οικονομικής κοινότητας που λέγεται Ευρωπαϊκή Ένωση. H επιθυμία
τους, όμως, να αποτελέσουν μέρος της Ένωσης, δείχνει πόσο ισχυρή είναι η έλξη
που ασκεί αυτός ο οργανισμός – μια έλξη που οι Αμερικανοί έχουν επικίνδυνα
υποβαθμίσει τα τέσσερα τελευταία χρόνια.
Γιατί, άραγε, οι Αμερικανοί δεν κατανοούν τη δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Μήπως επειδή δεν είναι καλά πληροφορημένοι από τις εκθέσεις που παίρνουν από
τις Βρυξέλλες και άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες; H μήπως, ως πολίτες του
τελευταίου πραγματικά κυρίαρχου εθνικού κράτους στον κόσμο, οι Αμερικανοί –
και ιδιαίτερα οι Αμερικανοί συντηρητικοί – δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τη
συμβολή ενός υπερεθνικού οργανισμού, που στηρίζεται στους υπερεθνικούς νόμους;
Δείχνουν να αντιλαμβάνονται την ισχύ μόνο με τους παλιομοδίτικους όρους ενός
κλασικού εθνικού κράτους.
Ο τρόπος με τον οποίο μερικοί Αμερικανοί συντηρητικοί μιλάνε για την Ευρωπαϊκή
Ένωση μου θυμίζει την περίφημη ερώτηση του Στάλιν για τη δύναμη του Βατικανού:
Πόσες μεραρχίες έχει ο Πάπας; Ο Πάπας, όμως, νίκησε τελικά τον Στάλιν.
Από οικονομική άποψη, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ισοδύναμη με τις Ηνωμένες
Πολιτείες. H E.E. είναι επίσης ισχυρή ως προς τη λεγόμενη «ήπια εξουσία»: ο
ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι ελκυστικός σε πολλά γειτονικά κράτη, ενώ τα μέτρα
ασφαλείας που ισχύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες καθιστούν όλο και πιο δύσκολο
για τους ξένους να σπουδάσουν ή να εργαστούν σε αυτές.
Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα όμως της ευρωπαϊκής ισχύος είναι μια τέταρτη
διάσταση, την οποία οι ΗΠΑ στερούνται παντελώς. Είναι η δύναμη της
μετατόπισης. Όπως έχουμε δει στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, και τώρα
στα Βαλκάνια και την Τουρκία, οι χώρες που θέλουν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή
Ένωση είναι έτοιμες να κάνουν βαθιές αλλαγές στα οικονομικά, τα κοινωνικά, τα
νομικά και τα πολιτικά τους συστήματα. H Ένωση έχει παρέμβει εκτενώς στις
υποθέσεις των υποψήφιων μελών, αλλά το έχει κάνει με τη συμφωνία των
δημοκρατικά εκλεγμένων κυβερνήσεών τους. Αυτό λέγεται αλλαγή καθεστώτος α λα
ευρωπαϊκά.
