ΠΕΤΡΟΣ ΔΑΜΙΑΝΟΣ Ανοίγει παράθυρα ελευθερίας στις φυλακές ανηλίκων

«Όταν είσαι νέος, ονειρεύεσαι έναν κόσμο καλύτερο, ομορφότερο. Παραπονιέσαι με

τους μεγάλους, με αυτό που σου έχουν φτιάξει. Και έρχεται μια στιγμή που,

παράπονο στο παράπονο, νιώθεις ότι μεγάλωσες και αρχίζεις να παίρνει τη θέση

τους. Και τότε; – αναρωτιέται ο Πέτρος Δαμιανός, καθηγητής στο Γυμνάσιο των

φυλακών ανηλίκων του Αυλώνα.

Για τον ίδιο η απάντηση ήταν δεδομένη. «Ήθελα πάντα να κοιτάζω τα παιδιά μου

στα μάτια. Να μη βολευτώ, επειδή μεγάλωσα. Θεωρώ χρέος μου να βοηθήσω τους

ανθρώπους που έτυχε να έχουν λιγότερη δύναμη και στηρίγματα από τους

υπόλοιπους». Και κάθε χρόνο η ίδια σκέψη ήταν στο μυαλό του. Από τότε που

φοιτητής ακόμη αρχισε να διδάσκει μαθηματικά σε φροντιστήρια. «Κάθε χρόνο τα

ίδια. Μαθήματα από το πρωί έως το βράδυ… δεν ήταν αυτό που ήθελα, κάτι μου

έλειπε. Και υποσχόμουν στον εαυτό μου ότι η επόμενη χρονιά θα ήταν

διαφορετική».

Και τα κατάφερε. Να κινητοποιήσει με τις ιδέες του και τη λαχτάρα του τα

παιδιά και τους συναδέλφους του. Το λέει και ο ίδιος, άλλωστε: όταν βάλει κάτι

στο μυαλό του, δεν λογαριάζει τίποτα. Και στα τέλη του 1994 έγραψε στην

εφημερίδα του Συλλόγου Φροντιστών και ζήτησε από τους συναδέλφους του να του

αφιερώσουν ένα πρωινό κάθε μήνα ή κάθε δίμηνο, ό,τι μπορούσε ο καθένας. Ο

στόχος του ήταν συγκεκριμένος, τα παιδιά που ήταν σε παιδικές στέγες, πρώην

αναμορφωτήρια και φυλακές ανηλίκων.

Έτρεξε στο υπουργείο Δικαιοσύνης, ενημερώθηκε. Κάθησε πέντε ώρες με την

υπεύθυνη του τμήματος προστασίας ανηλίκων να μάθει, να καταλάβει πώς είναι η

κατάσταση στα ιδρύματα που βρίσκονται υπό την εποπτεία του υπουργείου.

«Θυμάμαι, πως πριν μπω σ’ εκείνο το γραφείο δεν ήξερα τίποτα. Πού θα πάω, με

ποιον τρόπο, αγωνίες, ερωτηματικά, αμφιβολίες». Τα Χριστούγεννα του 1995 οι

συνάδελφοί του, του κάνουν το καλύτερο δώρο. Ανταποκρίθηκαν στην έκκλησή του.

Παπάγου, Περισσός, παιδικές στέγες… Ήταν το 1997, όταν ένα τηλεφώνημα

από τη διευθύντρια του τμήματος ανηλίκων στο Δικαιοσύνης, τον αναστάτωσε.

«Κύριε Δαμιανέ, έχουμε ένα παιδί στον Κορυδαλλό, που θέλει να δώσει

Πανελλήνιες. Μπορούμε να τον βοηθήσουμε;». Το όνειρο υπήρχε, το είχε γράψει

άλλωστε και στην εφημερίδα του Συλλόγου, να ιδρυθεί σχολείο στις φυλακές. Και

η σπίθα ανάβει.

«Ήξερα ότι αυτό το παιδί θα ήταν πυξίδα για μας, για τον εαυτό του, για τους

επόμενους. Εμείς κι εκείνος έπρεπε να τα καταφέρουμε». Και το δεύτερο

τηλεφώνημα ήρθε ένα χρόνο αργότερα από τον διευθυντή του Αυλώνα. «Κύριε

Δαμιανέ, έχω έντεκα παιδιά που θέλουν να πάνε σχολείο». «Ένιωσα περίεργα,

δύσκολα. Ένιωσα το βάρος της ευθύνης. Δεν θα ήμασταν πια μία ομάδα

περιφερόμενων εθελοντών. Ήταν μεγάλη υποχρέωση και ρίσκο. Ένα σχολείο όπου δεν

υπάρχει σύλλογος γονέων και κηδεμόνων. Η περιπέτεια μόλις άρχιζε», θυμάται με

συγκίνηση.

Η αληθινή «μάχη» ξεκινά. Αγώνας ισορροπιών με τον ίδιο του τον εαυτό, με τα

παιδιά, με ένα σχολείο μέσα στις φυλακές. «Κάθε μεσημέρι κάνουμε εκπαιδευτικό

συμβούλιο, σαν ομαδική ψυχανάλυση, Να στηρίξουμε ο ένας τον άλλον. Να

καταφέρουμε να συνεχίσουμε. Να μη γίνει το βάρος αβάσταχτο και μας πάρει μαζί

του. Όχι πως δεν υπάρχει πίκρα και στενοχώρια. Αλλά δεν είναι πάντα στην

επιφάνεια. Υπάρχει όμως σαν ένα μόνιμο κατακάθι συναισθημάτων».

Και αν η παιδεία και η μόρφωση είναι συνυφασμένα με την ελευθερία, ένα

σχολείο μέσα στις φυλακές πώς συμβιβάζεται; «Είναι ένα παράθυρο ελευθερίας. Το

δικό τους παράθυρο. Το ξέρω καλά, το νιώθω, ότι ακόμη κι αυτό τους

αναστατώνει, τους μπερδεύει. Μέχρι το μεσημέρι μέσα στο “παράθυρο” και μετά

στη φυλακή. Όμως ξέρω ότι αν καταφέρουμε να πείσουμε έστω και κάποιους ότι

αξίζει να προσπαθήσουν μέσα στο σύνολο, να ενταχθούν, να πιστέψουν στον εαυτό

τους, τότε τους έχουμε κερδίσει. Ή καλύτερα έχουν κερδίσει εκείνοι το

στοίχημα».

Άραγε, τα καταφέρνει να μιλά μαζί τους για όλα; Τι είναι φιλία, δικαιοσύνη;

«Για όλα μπορείς να τους μιλήσεις. Μόνο απέναντί σου θα βρεις παιδιά με άποψη,

με προσωπικές δυνατές εμπειρίες. Το κλειδί είναι να τους δώσεις τη γνώση χωρίς

να τους διαλύσεις, να τους μεταφέρεις την ελπίδα. Είναι πολύ δύσκολο,

πράγματι». Είναι δύσκολο ακόμη και το πιο απλό. Γιατί δεν μπορεί να πει «αυτές

οι ασκήσεις είναι για το κελί σας». Μπόρεσαν, όμως, όλοι μαζί να συμφωνήσουν

ότι το κελί θα λέγεται «παλάτι», «βίλα» ή έστω «δωμάτιο».

Έρχονται όμως και στιγμές που οι δυνάμεις του καθηγητή και του ανθρώπου Πέτρου

Δαμιανού δεν του φτάνουν. «Όταν διάβαζα τα πρώτα δημοσιεύματα του Τύπου για

την εφημερίδα και ήμουν σπίτι μου, είχα την ψυχραιμία. Όταν όμως πήγα να

διαβάσω τον τίτλο στο ρεπορτάζ των “ΝΕΩΝ”, “Υπογραφή Ανήλικος Κρατούμενος” και

είχα τα παιδιά από κάτω, βούρκωσα».

Η οικογένειά του είναι η βάση και το στήριγμά του όλα αυτά τα χρόνια. Η

εμπειρία του στις φυλακές τον δίδαξε να μην τον πιάνει πανικός με τα λάθη των

δικών του παιδιών. Και αφού η μία του κόρη είναι ήδη στο Πανεπιστήμιο και η

δεύτερη θα δώσει φέτος εξετάσεις, τώρα σκέφτεται και ελπίζει κρυφά ότι θα δει

σε ανώτατο ίδρυμα και κάποιον από τους «γιους» του…

«Δίνεις λίγα, παίρνεις πολλά»

Τον Ιανουάριο του 1995 ο Πέτρος Δαμιανός, μαζί με συναδέλφους του, βρέθηκαν

για πρώτη φορά σε αίθουσα ως εθελοντές καθηγητές. «Οι εμπειρίες είναι

ανεπανάληπτες για όλους μας. Όταν δίνεις και δίνεσαι, είναι σίγουρο ότι τελικά

αυτό που εισπράττεις είναι πολύ περισσότερο».

Στο Ίδρυμα Θηλέων στου Παπάγου, πρώην αναμορφωτήριο, η διευθύντρια είχε

μαζέψει τα κορίτσια στο γραφείο της. «Κάτσανε τα παιδιά όπου μπορούσαν, και

άρχισα να μιλάω. Παρατήρησα, όμως, ότι κάποιες κοπέλες κοιτούσαν το ταβάνι,

κάποιες άλλες εδώ κι εκεί. Αδιάφορα. Άρχισα ν’ ανησυχώ», περιγράφει.

Υπενθύμισε στα κορίτσια ότι η παρουσία των καθηγητών εκεί ήταν εθελοντική, πως

κανείς δεν τους είχε πληρώσει για να έρθουν στο ίδρυμα και πως το έκαναν με

την καρδιά τους.

«Ξαφνικά, σιωπή. Με κοίταξαν σαν να έβλεπαν κάτι παράξενο και σε δευτερόλεπτα

έγινε μια τέτοια επαφή, μια επικοινωνία άνευ προηγουμένου. Σηκώθηκαν, ήρθαν

πιο κοντά μου και άρχισαν σαν τα μωρά παιδιά να με ρωτούν για αριθμητική,

γραμματική. Κοπέλες 16 και 17 ετών. Ένιωσα τέτοια ζεστασιά ανάμεσά τους». Και

δεν θα ξεχάσει ποτέ, ότι εκεί το βλέμμα του συνάντησε το ωραιότερο χαμόγελο.

«Ήρθε μία Τσιγγανοπούλα, μια αγριεμένη μορφή, που την έκανα γύρω στα 25. Όσο

περνούσε ο καιρός το πρόσωπό της γλύκαινε, ηρεμούσε. Και φαινόταν η πραγματική

της ηλικία. Ήταν 16 ετών και μητέρα τριών παιδιών. Δεν ήξερε ούτε να γράφει

ούτε να διαβάζει». Κάθε Πέμπτη που πήγαιναν οι εθελοντές, η μικρή έκανε κι ένα

βήμα.

Ήταν απόγευμα όταν, με την άκρη του ματιού του, ο Πέτρος παρατηρούσε την

κοπέλα, να δείχνει με περηφάνια σε συμμαθήτρια το τετράδιό της. «Είχε γράψει κ

και α κα. Και μόλις το διάβασε και ήξερε ότι τα είχε καταφέρει, γύρισε, με

κοίταξε και έσκασε το ωραιότερο χαμόγελο ευτυχίας που έχω δει ποτέ στη ζωή μου».

«Είναι όλα τους παιδιά μου»

Ο Πέτρος Δαμιανός έχει πια περισσότερους από 50 μαθητές ή καλύτερα, όπως ο

ίδιος λέει, «έχω δύο κόρες και πολλούς “γιους”». Κάθε πρωί πηγαίνει από το

Μαρούσι στον Αυλώνα. Σε ένα σχολείο όπου οι μαθητές… δεν κάνουν τη φασαρία

των άλλων παιδιών. «Είναι φορτισμένα ψυχολογικά, η διάθεσή τους πέφτει από το

ζενίθ στο ναδίρ. Κι εμείς πρέπει να είμαστε εκεί. Πριν από τις άδειες, τα

δικαστήρια, τα εφετεία». Συχνά βρίσκεται και ο ίδιος κοντά τους στις

δικαστικές αίθουσες. «Όχι για να πείσω τους δικαστές για κάτι ψεύτικο. Αλλά

για να πω ότι το παιδί προσπαθεί και αγωνίζεται για το μέλλον του, ανεξάρτητα

με τα αδικήματα»

INFO

Το Σάββατο, στην απονομή των βραβείων του Πανελλήνιου Διαγωνισμού Μαθητικών

Εντύπων που διοργανώνουν «ΤΑ ΝΕΑ», η εφημερίδα των μαθητών του Γυμνασίου των

φυλακών Αυλώνα, «Προσπαθώντας… για το αύριο», θα βραβευθεί για την καλύτερη

επιλογή θεμάτων.