Το μικρό δεν είναι πάντα όμορφο

Ενα υπουργείο Περιβάλλοντος οφείλει να προωθεί αποτελεσματικές πολιτικές, κάνοντας αντικειμενική εκτίμηση των περιβαλλοντικών απειλών και αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογίας. Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και οι τεχνολογίες που στηρίζουν την κυκλική οικονομία είναι τα κορυφαία εργαλεία του. Σήμερα, κύρια απειλή είναι η κλιματική αλλαγή και ακολουθεί η ρύπανση από σκουπίδια και λύματα. Οταν το υπουργείο, με χωροταξικά σχέδια για τουρισμό και ΑΠΕ, καθυστερεί την ανάπτυξη κυκλικής οικονομίας και την απαλλαγή από ορυκτά καύσιμα, προφανώς δεν κάνει καλά τη δουλειά του.

Η κυβέρνηση, φοβούμενη την προσεχή εκλογική αναμέτρηση, δίνει προτεραιότητα στην ικανοποίηση διαφόρων λαϊκών αιτημάτων, ακόμα και αντιπεριβαλλοντικών. Με την κοινωνία να προχωράει αμέριμνα προς την αγχόνη της κλιματικής αλλαγής, το αρμόδιο υπουργείο κοντόφθαλμα τη διευκολύνει. Η περιβαλλοντική πολιτική του είναι απερίσκεπτη προσαρμογή σε μικρομεσαίες απαιτήσεις. Ετσι, τα χωροταξικά για τουρισμό και ΑΠΕ ικανοποιούν κάθε αρνητή και φτιάχτηκαν για να ευνοήσουν μόνο μικρές οικονομικές δραστηριότητες.

Η αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προβλημάτων χρειάζεται επενδύσεις. Οι κατάλληλες τεχνολογίες είναι αποτελεσματικές αλλά στοιχίζουν. Οι επιχειρήσεις μεγάλου μεγέθους πλεονεκτούν ως προς τη λήψη προχωρημένων περιβαλλοντικών μέτρων. Αντίθετα, μικρές τουριστικές μονάδες υστερούν σε ζητήματα αειφορίας, λόγω περιορισμένων πόρων και οργανωτικών δυνατοτήτων. Δύσκολα θα πάρουν μέτρα για μετριασμό και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, όπως βελτίωση μεθόδων θέρμανσης ή ψύξης των χώρων, βιοκλιματική αρχιτεκτονική, χρήση ψυχρών υλικών, εφαρμογή συστημάτων ενεργειακής διαχείρισης κτιρίων.

Οι τεχνικές προώθησης κυκλικής οικονομίας και εξοικονόμησης υδατικών πόρων δεν είναι οικονομικά βιώσιμες για μια μικρή επιχείρηση. Πώς θα αξιοποιήσει αποφάγια, προϊόντα κλαδέματος και λυματολάσπη, με αναερόβια χώνευση και παραγωγή βιοαερίου; Πώς θα καταργήσει την ταφή σκουπιδιών; Πώς θα προχωρήσει σε παραγωγή νερού με αφαλάτωση, σε επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων για άρδευση, σε συλλογή και αποθήκευση βρόχινου νερού; Πώς θα μειώσει τις τοξικές ουσίες στην παρασκευή φαγητού, στις απολυμάνσεις, στη φυτοπροστασία; Πώς θα διασφαλίσει τις οικολογικές λειτουργίες παράκτιων βιοτόπων χλωρίδας και πανίδας;

Το χωροταξικό για τις ΑΠΕ είναι καταδικαστικό για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Προσέχει μόνο τις διαμαρτυρίες και όχι την επιτακτική περιβαλλοντική ανάγκη. Αποκλείει εγκατάσταση αιολικών πάρκων σε μικρά νησιά, βραχονησίδες, ψηλά βουνά και περιοχές Natura. Δίνει προτεραιότητα σε μικρές εγκαταστάσεις αντί για μεγάλες ενεργειακές επενδύσεις. Ακολουθώντας τον άνεμο του λαϊκισμού, αντικαθιστά τη λογική της επιτάχυνσης επενδύσεων για πράσινη ανάπτυξη με μια αγωνιώδη αναζήτηση ψήφων από ημιμαθείς κατοίκους, κινήματα και τοπική αυτοδιοίκηση.

Προσχήματα, η δήθεν φέρουσα ικανότητα και το αντιδραστικό σύνθημα «το μικρό είναι όμορφο». Ακόμα χειρότερα: Αθήνα και Θεσσαλονίκη, με τις μεγάλες συγκεντρώσεις δραστηριοτήτων, αποκλείονται από νέα αιολικά έργα! Ανησυχεί το υπουργείο μήπως οι ανεμογεννήτριες κρύψουν τη διάχυτη ασχήμια κατοικιών, εγκαταστάσεων και υποδομών της πρωτεύουσας και της συμπρωτεύουσας;

Τα πλαφόν και τα οριζόντια όρια για το μέγεθος παραγωγικών μονάδων δεν συνιστούν σοβαρό χωροταξικό σχεδιασμό. Παράλληλα, υπονομεύουν τη λήψη προχωρημένων περιβαλλοντικών μέτρων. Δεν είναι όλες οι μικρές επιχειρήσεις όμορφες, σαν τα παραδοσιακά ταβερνάκια. Υποκύπτοντας σε ιδιοτελείς μικρομεσαίες αρνήσεις και στην αμάθεια μιας απαίδευτης κοινωνίας, προωθείται η νοοτροπία κατά του περιβάλλοντος και των ΑΠΕ και επαναχαράσσονταιστην Ελλάδα τα όρια της πράσινης μετάβασης.

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι ομότιμος καθηγητής στο ΕΜΠ