Μέσα μαζικής μεταφοράς: Ενας «μαραθώνιος» χωρίς τερματισμό

Η βελτίωση της καθημερινότητας εκατομμυρίων πολιτών της Αθήνας που μετακινούνται με τα μέσα μαζικής μεταφοράς εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο δύσκολες εξισώσεις για την κυβέρνηση. Παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες περί «νέας εποχής» στις αστικές συγκοινωνίες της πρωτεύουσας, η πραγματικότητα παραμένει επίμονη: διαγωνισμοί που μετατίθενται, έργα που κινούνται με αργούς ρυθμούς, γηρασμένος στόλος και επιβάτες που συνεχίζουν να πληρώνουν το κόστος των καθυστερήσεων.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ίσως το ίδιο το μετρό. Οι Αθηναίοι πληροφορούνται επισήμως από την εταιρεία Σταθερές Συγκοινωνίες (ΣΤΑΣΥ) ότι θα χρειαστεί να περιμένουν ακόμη περίπου τρία χρόνια μέχρι να αποκτήσουν όλοι οι συρμοί των Γραμμών 2 και 3 κλιματισμό, σε μια πόλη όπου οι θερινές θερμοκρασίες δοκιμάζουν καθημερινά τις αντοχές των επιβατών! Η εξαγγελία του διαγωνισμού για την ανακατασκευή άλλων 12 συρμών του μετρό έγινε τελικά χθες, όμως το αποτέλεσμα θα φανεί το… 2028!

Μετρό

Στη Γραμμή 1 (Πειραιάς – Κηφισιά), η οποία παραμένει ο «μεγάλος ασθενής» του δικτύου, οι συρμοί της δεκαετίας του 1980 συνεχίζουν να εξαντλούν τα όριά τους. Η ανακατασκευή των 14… ιστορικών συρμών, έργο που θεωρήθηκε κομβικό για την αναβάθμιση της Γραμμής, εξακολουθεί να σκοντάφτει στις καθυστερήσεις. Ο πρώτος ανακαινισμένος συρμός, που αναμενόταν να κυκλοφορήσει μέχρι τις 14 Ιουλίου, πήρε νέα παράταση έως τις 7 Αυγούστου!

Η καθυστέρηση των 24 ημερών ίσως να μη μοιάζει σημαντική. Oταν όμως προστίθεται σε ένα έργο που ήδη έχει ξεπεράσει κατά σχεδόν δύο χρόνια το αρχικό χρονοδιάγραμμα, αποκτά διαφορετική διάσταση. Δεν είναι τυχαίο ότι η ΣΤΑΣΥ έχει ήδη επιβάλει πρόστιμα περίπου 3,5 εκατ. ευρώ στον ανάδοχο, χωρίς όμως αυτό να έχει καταφέρει να επαναφέρει το έργο στον αρχικό του προγραμματισμό.

Πάντως, η διοίκηση της εταιρείας φιλοδοξεί, μόλις αυξηθεί η διαθεσιμότητα των συρμών, να μειώσει τις χρονοαποστάσεις από τα οκτώ στα πέντε λεπτά έως το τέλος του έτους, ενώ εξετάζεται ακόμη και 24ωρη λειτουργία της Γραμμής 1 τα Σάββατα. Ωστόσο, πρόκειται για στόχους που παραμένουν άμεσα συνδεδεμένοι με την πορεία ενός έργου, το οποίο μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να τηρήσει ούτε τα βασικά ορόσημα.

Την ίδια στιγμή, η ΣΤΑΣΥ προκήρυξε χθες νέο διαγωνισμό για την ανακατασκευή σε διάστημα 36 μηνών (από την υπογραφή της σχετικής σύμβασης) άλλων 12 συρμών των Γραμμών 2 και 3, οι οποίοι επίσης δεν διαθέτουν κλιματισμό.

Εδώ, όμως, ανακύπτει ένα ακόμη εύλογο ερώτημα: πώς εξηγείται ότι για δύο λιγότερους συρμούς ο προϋπολογισμός εκτινάσσεται στα 109 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, όταν η ανακατασκευή των 14 συρμών της Γραμμής 1, ακόμη και μετά τις επεκτάσεις της σύμβασης, ανήλθε σε περίπου 71,7 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ; Η αύξηση του κόστους αγγίζει το 53%, γεγονός που αναπόφευκτα προκαλεί προβληματισμό.

Παράλληλα, εξακολουθεί να αγνοείται ο βασικός διαγωνισμός για την προμήθεια 15 καινούργιων συρμών του μετρό (8 συμβατικών και 7 διρευματικών για τη γραμμή του αεροδρομίου), προϋπολογισμού άνω των 350 εκατομμυρίων ευρώ. Η δημοπράτηση είχε επισήμως προαναγγελθεί για τον περασμένο Μάρτιο, όμως μέχρι σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί, παρότι το υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε πρόσφατα ότι οι απαραίτητοι πόροι έχουν εξασφαλιστεί.

Αστικά λεωφορεία

Στο μέτωπο των λεωφορείων, η εικόνα είναι σαφώς πιο θετική, αλλά απέχει ακόμη από το να χαρακτηριστεί ολοκληρωμένη. Μόλις πρόσφατα έφτασαν στο αμαξοστάσιο της ΟΣΥ άλλα 125 νέα ηλεκτρικά λεωφορεία (της κινεζικής Yutong) του τελευταίου διαγωνισμού και η διαδικασία εμφάνισής τους στους δρόμους της Αθήνας βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Αυτήν την περίοδο ολοκληρώνονται οι τεχνικοί έλεγχοι και η εγκατάσταση των συστημάτων τηλεματικής και εισιτηρίων. Για την κάλυψη των νέων δρομολογίων, η ΟΣΥ έχει δρομολογήσει την πρόσληψη επιπλέον νέων οδηγών, με παράλληλη λειτουργία της εσωτερικής σχολής εκπαίδευσης.

Πάντως, ο σχεδιασμός του Οργανισμού Αστικών Συγκοινωνιών της Αθήνας (ΟΑΣΑ) περιλαμβάνει και νέο πακέτο προμηθειών ύψους 300 εκατ. ευρώ, το οποίο, παρά τις εξαγγελίες, δεν έχει «τρέξει» ακόμα. Μεταξύ άλλων, προβλέπει:

• Την προμήθεια 79 ηλεκτρικών λεωφορείων μέσω ΕΣΠΑ (περίπου 100 εκατ. ευρώ).
• Την προμήθεια επιπλέον 100 ηλεκτρικών λεωφορείων μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου.
• Την εξασφάλιση μέσω Leasing (μακροχρόνια μίσθωση) 120 ηλεκτρικών λεωφορείων για την περίοδο 2027–2037.
• Την προμήθεια 50 λεωφορείων υδρογόνου (FCEV), προϋπολογισμού 80 εκατ. ευρώ μέσω του Modernization Fund. Το σχέδιο προβλέπει και τη δημιουργία του πρώτου εξειδικευμένου πρατηρίου υδρογόνου, ενώ ήδη δρομολογείται η πιλοτική κυκλοφορία των πρώτων 3 οχημάτων υδρογόνου.

Τρόλεϊ

Αντίστοιχα, αντιφατική είναι η εικόνα και στα τρόλεϊ. Η αποξήλωση του δικτύου των τρόλεϊ με… επισπεύδοντα τον τέως αναπληρωτή υπουργό Μεταφορών, ξεκίνησε από τον Πειραιά (με την κατάργηση των ιστορικών γραμμών 17 και 20) με στόχο να επεκταθεί στην Αθήνα.

Oμως, ο σχετικός διαγωνισμός, που αφορούσε και τη συντήρηση του εναπομείναντος δικτύου, μπλοκαρίστηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο, αναγκάζοντας την εταιρεία Οδικές Συγκοινωνίες (ΟΣΥ) σε επανασχεδιασμό. Συγκεκριμένα, η ΟΣΥ προκήρυξε πρόσφατα νέο διαγωνισμό (ύψους 1,69 εκατ. ευρώ) για την αποξήλωση 53 χιλιομέτρων ανενεργού χάλκινου εναέριου δικτύου και 150 «μπράτσων στήριξης».

Παράλληλα, προέκρινε την προμήθεια και νέων τρόλεϊ, αλλά με άλλη τεχνολογία: Το νέο πλάνο περιλαμβάνει την αγορά 38 σύγχρονων τρόλεϊ τεχνολογίας IMC (In-Motion Charging) μέσω ΕΣΠΑ. Τα οχήματα αυτά διαθέτουν μπαταρίες και μπορούν να κινηθούν αυτόνομα εκτός δικτύου για μεγάλες αποστάσεις, κάτι που απομακρύνει το πλήρες ξήλωμα των υποδομών σε κεντρικούς άξονες, όπου το δίκτυο παραμένει σε χρήση.