Στις αρχές Ιουνίου, το Δικαστήριο της ΕΕ διαπίστωσε, μετά την άσκηση προσφυγής από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ότι, τουλάχιστον μέχρι τον Φεβρουάριο του 2022, περίπου 150 ελληνικοί οικισμοί ενός ορισμένου μεγέθους εξακολουθούσαν να μη διαθέτουν δίκτυα αποχέτευσης αστικών λυμάτων και εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού, που να πληρούν τις προϋποθέσεις της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας, μολονότι θα έπρεπε να διαθέτουν ήδη από το μακρινό 2005. Ας σημειωθεί ότι πολλοί από τους οικισμούς αυτούς βρίσκονται στην Αττική (Αγία Μαρίνα Κορωπίου, Γέρακας, Γλυκά Νερά, Διόνυσος, Δροσιά, Μαραθώνας, Μαρκόπουλο Ωρωπού, Μενίδι, Νίκαια, Παιανία, Παλλήνη, Σαρωνίδα, Σπάτα κ.ά.), ενώ αρκετοί άλλοι σε νησιά (Εύβοια, Θάσος, Ιθάκη, Κρήτη, Σπέτσες, Σύμη, Τήνος, Υδρα κ.ά.).
Η σχέση της Ελλάδας με την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ δεν είναι, ως γνωστόν, η καλύτερη δυνατή. Εχει αποδειχθεί ουκ ολίγες φορές ότι η χώρα μας δεν σέβεται στην πράξη την οδηγία για τη διαχείριση των (στερεών) αποβλήτων· πέρυσι δε το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε ότι η εξέταση και επικαιροποίηση από τις αρμόδιες Αρχές των σχεδίων διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού και κινδύνων πλημμύρας παρουσιάζει συστηματικές καθυστερήσεις.
Η υπόθεση των 150 οικισμών προκαλεί ωστόσο ιδιαίτερη εντύπωση. Η ΕΕ, έχοντας επίγνωση του εύρους των απαιτούμενων έργων, καθώς και του σχετικού κόστους, είχε εξαρχής χορηγήσει στα κράτη-μέλη πολυετείς προθεσμίες για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους. Σχεδόν είκοσι χρόνια μετά την εκπνοή και της τελευταίας εξ αυτών, η Ελλάδα δεν είχε κατορθώσει να ανταποκριθεί στις δικές της. Εξάλλου, όπως κι η ίδια παραδέχθηκε, από τον Φεβρουάριο του 2022 μέχρι σήμερα, μικρή μόνον πρόοδος έχει συντελεστεί.
Εάν όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς δεν φροντίσουν, ώστε τα απαιτούμενα έργα να ολοκληρωθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα, θα είναι ορατός ο κίνδυνος επιβολής, μετά την άσκηση νέας προσφυγής από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οικονομικών κυρώσεων δυσθεώρητου ύψους που θα καταλήξουν να επωμιστούν για ακόμη μια φορά οι έλληνες φορολογούμενοι. Για να έχουμε μια ιδέα του τι ενδεχομένως μας περιμένει, αρκεί να σημειωθεί ότι τον Οκτώβριο του 2025 το Δικαστήριο της ΕΕ καταδίκασε τη χώρα μας, εξαιτίας της ανεξέλεγκτης λειτουργίας ΧΥΤΑ στη Ζάκυνθο, με την επιβολή προστίμου 5,5 εκατ. ευρώ και, επιπλέον, χρηματικής ποινής 12.500 χιλιάδων ευρώ για κάθε ημέρα συνέχισης της παράβασης.
Πέρα, βέβαια, από το βαρύ πλήγμα στην αξιοπιστία και την εικόνα της χώρας αλλά και τις πιθανές οικονομικές συνέπειες, η ανυπαρξία δικτύων αποχέτευσης και εγκαταστάσεων βιολογικού καθαρισμού έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, καθώς και στην ανθρώπινη υγεία – ιδίως όταν οδηγεί σε μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα. Πού οφείλονται όμως οι διαρκείς καθυστερήσεις στην εκτέλεση των απαιτούμενων έργων; Μήπως πρέπει να τις αποδώσουμε κι αυτές στις χρόνιες παθογένειες του ελληνικού κράτους, τις οποίες το τελευταίο διάστημα επικαλούνται όλο και πιο συχνά οι κυβερνώντες; Για την ιστορία, στην παρούσα υπόθεση η ελληνική κυβέρνηση προσπάθησε – προφανώς χωρίς επιτυχία – να τις αποδώσει σε παράγοντες, όπως το γεωμορφολογικό ανάγλυφο της χώρας, οι αντιδράσεις των κατοίκων, η ανεύρεση αρχαιοτήτων, η υποβολή ενστάσεων στο πλαίσιο των διαγωνιστικών διαδικασιών, η πανδημία της νόσου COVIDκαι η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία…
Ο Δημοσθένης Λέντζης είναι αναπληρωτής καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ
