Τα φώτα στο προεδρικό συγκρότημα στην Άγκυρα έσβησαν, εκείνα της ελληνικής διπλωματίας ανάβουν: η προσπάθεια της Αθήνας να αποκωδικοποιήσει σωστά κάθε εξέλιξη μπροστά και πίσω από τις κάμερες επί τουρκικού εδάφους – έμμεσα μηνύματα, χειρονομίες και, τελικά, τις προθέσεις ΗΠΑ, Τουρκίας, ευρωπαίων – ξεκίνησε αμέσως μόλις έληξε η Σύνοδος του ΝΑΤΟ.
Ένα νέο πεδίο σοβαρών προβληματισμών της Αθήνας ανοίγει, θέτοντας ουσιαστικά την κυβέρνηση σε συναγερμό 117 ημερών ως προς τις ισορροπίες σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Διότι τόσο απομένει για τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ: σε λιγότερο από τέσσερις μήνες, στις 3 Νοεμβρίου, θα αναδειχθούν συσχετισμοί στα δύο Σώματα του Κογκρέσου (Βουλή και Γερουσία), τα οποία ελέγχουν σήμερα πλειοψηφικά οι Ρεπουμπλικανοί.
Αυτοί οι συσχετισμοί θα καθορίσουν το κατά πόσο ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορέσει να περάσει την ατζέντα του στο υπόλοιπο της θητείας του. Μοιραία, το μεσοδιάστημα κρίνεται ως το πιο επικίνδυνο για να δώσει ο Τραμπ τα όποια «δώρα» στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η Αθήνα είχε εξαρχής στραμμένη την προσοχή της στην αμερικανο-τουρκική προσέγγιση, αντιλαμβανόμενη τις τουρκικές αξιώσεις και συνειδητοποιώντας ότι ο Ερντογάν προβάλλει με κάθε ευκαιρία τον ρόλο της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή, καταγράφοντας τελικά τη μεγαλειώδη υποδοχή Τραμπ, τις υποσχέσεις περί άρσης κυρώσεων (που προβλέπονται μέσω του νόμου CAATSA, λόγω των ρωσικών S-400) και τις έστω συγκρατημένες τοποθετήσεις Τραμπ σχετικά με το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. «Δεν έχω αποφασίσει οριστικά» είπε ο αμερικανός πρόεδρος προτού αναχωρήσει για την Ουάσιγκτον, αλλά διευκρίνισε το πόσο καλός σύμμαχος υπήρξε ο Τούρκος ομόλογός του. Η Αθήνα αξιολογεί ξεχωριστά το θέμα των F-35 από την πιθανή επίλυση του ζητήματος των κυρώσεων, δεδομένου ότι απαιτείται ειδική διαδικασία στο Κογκρέσο.
Τα μηνύματα για το casus belli
Οι προβληματισμοί της, ωστόσο, δεν σταματούν. Μάλλον ενισχύθηκαν ύστερα από τις ζυμώσεις και τις εξελίξεις στο περιθώριο της Συνόδου. Η ελληνική πλευρά δεν μπορεί να παραβλέψει το πώς αντιμετωπίζουν την Τουρκία ισχυροί παίκτες στην Ευρώπη (με διμερείς συμφωνίες), όσο η Αγκυρα προτάσσει τη γεωγραφική θέση της και, ιδίως, την αμυντική βιομηχανία της προκειμένου να λάβει μέρος στη χάραξη της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην περιοχή. Το ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μερικές ώρες μετά τον εναγκαλισμό Τραμπ – Ερντογάν, έθεσε ξανά, όπως τον περασμένο Φεβρουάριο, το casus belli, ερμηνεύεται (και) ως μήνυμα κυρίως προς νατοϊκούς συμμάχους, που είναι και εταίροι στην ΕΕ.
«Τη στιγμή που η χώρα μου αντιμετωπίζει casus belli από την Τουρκία σε περίπτωση που ασκήσουμε το έννομο δικαίωμά μας να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα (…) πρέπει να είναι σαφές ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ευαισθησίες όλων των μελών του NATO», είπε ο Πρωθυπουργός προσερχόμενος στη Σύνοδο. Και, εξερχόμενος, χαρακτήρισε το casus belli «ιστορική ανορθογραφία, η οποία δεν συντάσσεται ούτε με τη Διακήρυξη των Αθηνών, ούτε με το καλό κλίμα το οποίο θέλουμε να χτίσουμε ως δύο γειτονικές χώρες», εκτιμώντας ταυτόχρονα ότι οι Ευρωπαίοι «αντιλαμβάνονται» ότι δεν συνάδει η απειλή πολέμου «που έρχεται από το βαθύ παρελθόν, το 1995» με το κλίμα της Συμμαχίας.
Από την πλευρά του βέβαια ο Ταγίπ Ερντογάν απαντώντας στη συνέντευξη Τύπου περιορίστηκε να σχολιάσει ότι «σχεδόν κανένας Τούρκος δεν ξέρει τι είναι, ας μην απασχολούμε τους λαούς μας με αυτά».
Για τους εξοπλισμούς ο Μητσοτάκης εξέπεμψε διπλό μήνυμα: αφενός σχολίασε ότι «δεν είναι δική μου δουλειά να υποδείξω σε κανέναν, ούτε στις Ηνωμένες Πολιτείες, τι θα πουλήσουν και πού θα πουλήσουν», αφετέρου τόνισε πως «κι εγώ δεν δέχομαι υποδείξεις», επαναλαμβάνοντας ότι η Ελλάδα «πρέπει να διατηρεί ισχυρή αποτρεπτική δυνατότητα» – εξού και η παραπομπή στο εγκεκριμένο από το ΚΥΣΕΑ πρόγραμμα 28 δισ. ευρώ.
Εσπευσε, ωστόσο, σε «πραγματολογική παρατήρηση»: επικαλέστηκε «σημαντικά νομικά εμπόδια αυτή τη στιγμή» προκειμένου η Τουρκία να προμηθευτεί τα F-35.
Αιχμή Ερντογάν για «λάθος» Μητσοτάκη
Απάντηση ήρθε άμεσα διά στόματος του Ερντογάν με την αιχμή ότι δεν έπρεπε να «υποπέσει σε τέτοιο λάθος» ο Μητσοτάκης: «Ρωτήσαμε ποτέ για τον αμυντικό εξοπλισμό που έχει προμηθευτεί η Ελλάδα; Είναι ελεύθεροι να αγοράζουν και να πωλούν όπως θέλουν. Εμείς ήδη παράγουμε αυτά τα συστήματα οι ίδιοι». Για τις θαλάσσιες ζώνες, ο Πρωθυπουργός τόνισε την ανάγκη επίλυσης «του μακροχρόνιου προβλήματος», με εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, με τον Ερντογάν να αναφέρει πως «συμφωνούμε ότι θέλουμε να τα επιλύσουμε (σ.σ. τα προβλήματα του Αιγαίου)» σε επίπεδο ηγετών. Σε ό,τι αφορά τα F-35, για την Αθήνα υφίσταται ως ασπίδα προστασίας τόσο το Κογκρέσο, όπου παραμονές της Συνόδου 18 Δημοκρατικοί εξέφρασαν γραπτώς την αντίθεσή τους στα σενάρια επιστροφής της Αγκυρας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς, όσο και το Ισραήλ με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να αντιτίθεται κι εκείνος δημόσια, κατηγορώντας την Τουρκία πως κατέχει τη μισή Κύπρο, απειλεί την Ελλάδα και θέλει να καταστρέψει τη χώρα του.
Με φόντο τα σενάρια επαναφοράς της Αγκυρας στα F-35, ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ, ενώ σχεδίαζε, σύμφωνα με το Reuters, να συναντηθεί στο Ισραήλ με τον Νετανιάχου, ο ισραηλινός πρωθυπουργός υποβάθμισε αργότερα την ακύρωση της «προγραμματισμένης επίσκεψης» με την αποστροφή «ίσως σημαίνει κάτι άλλο» και την εκτίμηση πως ο Αμερικανός αξιωματούχος κλήθηκε να επιστρέψει στον Λευκό Οίκο. Και ενώ στην Αγκυρα, Μητσοτάκης και Ερντογάν διασταύρωναν – τρόπον τινά – τα ξίφη τους, στην Αθήνα σημειωνόταν έντονο λεκτικό μπρα ντε φερ για το Κυπριακό μεταξύ του Τούρκου πρώην πρωθυπουργού Αχμέτ Νταβούτογλου και του υφυπουργού Εξωτερικών Τάσου Χατζηβασιλείου. Ο υφυπουργός αντιδρώντας άμεσα στην αποστροφή Νταβούτογλου περί δίκαιης παρουσίας της Τουρκίας στην Κύπρο, μίλησε για «παράνομη εισβολή», καλώντας τον να αποδεχθεί την πραγματικότητα.
