Η σύνοδος κορυφής της Αγκυρας θα επιβεβαιώσει, εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, τη νέα ισορροπία δυνάμεων εντός ΝΑΤΟ με λιγότερη Αμερική και περισσότερη Ευρώπη. Σε αυτήν, οι ισχυρότερες αμυντικά χώρες του, Καναδάς, Βρετανία, Νορβηγία, Τουρκία, δεν είναι μέλη της ΕΕ. Είναι αναμενόμενο να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση των νέων ισορροπιών και συνεπώς, η Ελλάδα θα πρέπει να ιεραρχήσει διαφορετικά τη δική της στάση και συνεισφορά εντός ΝΑΤΟ, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για ενεργότερη συμμετοχή με δεδομένες τις αυξημένες αμυντικές της δυνατότητες αλλά και τις αμυντικές της δαπάνες.
Το νέο ΝΑΤΟ συνηθίζεται να αποκαλείται από πολλούς ειδικούς «πιο ευρωπαϊκό» με την έννοια ότι η πλειονότητα των χωρών του είναι ταυτοχρόνως και μέλη της ΕΕ – από τις 27 χώρες-μέλη της, οι 23 είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Επομένως, είναι φυσικό η νέα αυτή ισορροπία να επηρεάσει τη δυναμική για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής άμυνας. Οι ίδιες χώρες δεν μπορούν να διαθέτουν ούτε διπλά μέσα ούτε διπλές δαπάνες για την άμυνά τους. Επομένως, για τα επόμενα αρκετά χρόνια η ευρωπαϊκή άμυνα θα πατάει σε δύο βάρκες.
Για μία δεκαετία, ίσως, το ΝΑΤΟ θα εξακολουθήσει να παράσχει στα ευρωπαϊκά του μέλη αμυντική ομπρέλα που θα στηρίζεται και σε αμερικανικά μέσα. Η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων προβλέπεται να είναι σταδιακή, όπως τουλάχιστον επιβεβαιώνουν στελέχη του Πενταγώνου που κάνουν λόγο για οργανωμένη μείωση χωρίς εκπλήξεις. Αυτή βεβαίως είναι η επιθυμία της διοίκησης, αλλά μπορεί να μην είναι και η επιθυμία του Λευκού Οίκου. Ο επικεφαλής του φαίνεται, πάντως, να έχει πεισθεί ότι παρά την αλλεργία του για τους Ευρωπαίους είναι προς όφελος της χώρας του να μην αποχωρήσει από την Ευρώπη αιφνιδιαστικά, ειδικά αν το κενό ασφαλείας που θα αφήσει, ανοίξει την όρεξη σε άλλους παίκτες να κινηθούν επιθετικά εναντίον χώρας ή ομάδας χωρών του ΝΑΤΟ.
Αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή ήπειρος, να αξιοποιηθεί το κενό ασφαλείας που δημιουργεί η αμερικανική αποχώρηση, ακόμη και συντεταγμένη, από δυνάμεις όπως η Ρωσία. Αυτό θα εξαρτηθεί από την έκβαση του πολέμου της Ουκρανίας. Αν η λύση δεν ικανοποιεί τη Μόσχα, πολύ πιθανόν να προετοιμαστεί για τον επόμενο γύρο, άλλωστε το έχουν προβλέψει πολλοί αξιωματούχοι, όπως ο Γερμανός υπουργός Αμυνας αλλά και ο ίδιος ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ.
Η επικρατούσα σήμερα άποψη σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι πως αυτή η κλιμάκωση θα μπορούσε να αποτραπεί αν ισχυρές αμυντικά χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ, αλλά όχι της ΕΕ, λειτουργήσουν από κοινού για τη δημιουργία μιας ισχυρής αμυντικής ομπρέλας. Αυτή είναι η ουσία της συζήτησης για τη συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή αμυνα.
Σε επίπεδο συνεργασιών, η τουρκική αμυντική βιομηχανία είναι παρούσα σε πολλά consortia και αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και αν δεν υπάρχει θεσμική συμμετοχή της Τουρκίας στα ευρωπαϊκά προγράμματα, π.χ. SAFE, παίζει σημαντικό ρόλο επί της ουσίας στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής άμυνας. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση της Ιταλίας αλλά και η αναπτυσσόμενη συνεργασία της με τη Βρετανία, το Βέλγιο, τη Γερμανία. Ελλάδα και Κύπρος, δυστυχώς, θα απομονωθούν εντός ΕΕ αν συνεχίσουν να επιμένουν στη στείρα άρνηση ως προς τη συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα και επομένως θα πρέπει να αναπτύξουν μια πιο ευέλικτη στάση.
Η Ινώ Αφεντούλη είναι επικεφαλής του Παρατηρητηρίου Γεωπολιτικής και Διπλωματίας στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)
