Η άποψη ότι το Μουντιάλ του 2026 θα αποτελέσει το «τελευταίο μεγάλο τηλεοπτικό γεγονός σε απευθείας σύνδεση» φαντάζει υπερβολική. Οι τηλεοπτικοί σταθμοί προφανώς δεν πρόκειται να σιγήσουν μετά το τελευταίο σφύριγμα του τελικού στο στάδιο MetLife στις 19 Ιουλίου 2026. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα επιστρέψουν, τα επόμενα Παγκόσμια Κύπελλα έχουν ήδη προγραμματιστεί και θεάματα, όπως το Super Bowl, θα συνεχίσουν να αποφέρουν αστρονομικά διαφημιστικά έσοδα. Ωστόσο, οι μελετητές επισημαίνουν ότι το Μουντιάλ του 2026 ενδέχεται να αποτελέσει το ύστατο μεγάλο ορόσημο της εποχής που ολόκληρος ο πλανήτης συγκεντρωνόταν γύρω από μια κοινή οθόνη, είτε στο σπίτι είτε στην πλατεία, είτε σε ένα στάδιο ή κινηματοθέατρο.
Για σχεδόν 75 χρόνια η παραδοσιακή τηλεόραση λειτούργησε ως πολιτιστική συγκολλητική ουσία. Οικογένειες, κοινότητες και ολόκληρα έθνη παρακολουθούσαν ταυτόχρονα τις ίδιες ειδήσεις, τα ίδια φινάλε σειρών και τα ίδια αθλητικά γεγονότα.
Αυτή όμως η εμπειρία της συγχρονισμένης τηλεθέασης απορρυθμίστηκε σταδιακά από την έλευση του streaming. Στον κόσμο των αλγοριθμικών ροών, των υπηρεσιών κατά παραγγελία και της ακραίας εξατομίκευσης, η συλλογική πολιτισμική εμπειρία έχει κατακερματιστεί. Το κοινό δεν καταναλώνει πλέον περιεχόμενο ως ενιαίο σώμα, αλλά ακολουθεί εξατομικευμένες ψηφιακές διαδρομές, προσαρμοσμένες στις προσωπικές του προτιμήσεις. Η διαφορά της ώρας του φετινού Μουντιάλ συμβάλλει στο να προσανατολιζόμαστε στα στιγμιότυπα των αγώνων στο YouTube ή στο ERTFlix.
Τα αθλητικά γεγονότα σε απευθείας μετάδοση αποτέλεσαν επί χρόνια τον τελευταίο μηχανισμό άμυνας της παραδοσιακής τηλεόρασης απέναντι στην επέλαση των ψηφιακών πλατφορμών. Ενώ ένας τηλεθεατής μπορεί να παρακολουθήσει μια ποιοτική σειρά εβδομάδες μετά την πρεμιέρα της, η αξία ενός αθλητικού αγώνα εξανεμίζεται σχεδόν αμέσως μετά τη λήξη του. Για τον λόγο αυτό, οι κολοσσοί των μέσων ενημέρωσης επένδυσαν δισεκατομμύρια δολάρια και ευρώ στην απόκτηση αθλητικών δικαιωμάτων, αντιμετωπίζοντάς τα ως το ισχυρότερο μέσο διατήρησης του κοινού τους.
Το Μουντιάλ του 2026 αποτελεί την κορύφωση αυτής της στρατηγικής σε πρωτοφανή κλίμακα. Με την επέκταση της διοργάνωσης από 32 σε 48 ομάδες, η FIFA εξασφάλισε ότι περισσότερες χώρες και περισσότερες αγορές θα συνδεθούν με το γεγονός από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην ιστορία του θεσμού. Η συνδιοργάνωση των ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικού φιλοδοξεί να ξεπεράσει ακόμη και τα εντυπωσιακά ρεκόρ τηλεθέασης του τελικού του 2022 στο Κατάρ, τον οποίο παρακολούθησαν περίπου 1,5 δισεκατομμύριο άνθρωποι. Πρόκειται για ένα υπερθέαμα σχεδιασμένο να αιχμαλωτίσει την προσοχή της οικουμένης.
Πίσω όμως από αυτή τη βιτρίνα των ρεκόρ κρύβεται μια βαθιά μεταβατική πραγματικότητα. Το Μουντιάλ διεξάγεται ακριβώς τη στιγμή κατά την οποία τα αθλητικά δικαιώματα μετακινούνται από τις παραδοσιακές συχνότητες στα τεχνολογικά οικοσυστήματα του streaming. Εταιρείες όπως η Amazon, η Apple και το Netflix διεκδικούν ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά των αθλητικών μεταδόσεων, αποκτώντας δικαιώματα για ποδοσφαιρικά πρωταθλήματα, αγώνες μπάσκετ και μεγάλα τουρνουά τένις. Παρότι τα παραδοσιακά δίκτυα διατηρούν ακόμη τα κύρια δικαιώματα μετάδοσης, ένα πρωτοφανές ποσοστό του κοινού θα παρακολουθεί τους αγώνες μέσω εφαρμογών και ψηφιακών πλατφορμών.
Οταν, λοιπόν, οι αναλυτές χαρακτηρίζουν το Μουντιάλ του 2026 ως «το τελευταίο μεγάλο ζωντανό τηλεοπτικό γεγονός», στην πραγματικότητα συντάσσουν τον επικήδειο μιας ολόκληρης εποχής. Οι μελλοντικές διοργανώσεις θα εξακολουθήσουν να προσελκύουν τεράστια ακροατήρια, όμως αυτά θα είναι διασκορπισμένα σε έναν πολύπλοκο ιστό πλατφορμών, διαδραστικών υπηρεσιών και εξατομικευμένων εμπειριών. Η εικόνα ενός δισεκατομμυρίου ανθρώπων που παρακολουθούν την ίδια μετάδοση θα αντικατασταθεί από κοινά που θα επιλέγουν τη δική τους γωνία θέασης, τον δικό τους σχολιασμό και τα δικά τους ψηφιακά γραφικά.
Το Μουντιάλ του 2026 μοιάζει, επομένως, με το λυκόφως μιας χρυσής εποχής. Ισως να είναι η τελευταία στιγμή κατά την οποία η παραδοσιακή τηλεόραση θα μπορέσει να επιδείξει την οικουμενική της δύναμη, αποδεικνύοντας ότι εξακολουθεί να ενώνει την ανθρωπότητα κάτω από μια κοινή ομπρέλα μετάδοσης. Το θέαμα της ζωντανής παρακολούθησης δεν θα εκλείψει. Εκείνο που θα περάσει οριστικά στο παρελθόν είναι η εμπειρία της κοινής τηλεθέασης. Μετά το τελευταίο σφύριγμα του Μουντιάλ του 2026, η τηλεόραση θα συνεχίσει να υπάρχει, όμως ως παγκόσμιο συλλογικό μέσο θα έχει ήδη δώσει τον τελευταίο μεγάλο της αγώνα.
Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
