Η στεγαστική πίεση είναι ιδιαίτερα οξυμμένη στις πόλεις που συνδυάζουν αυξημένη τουριστική ζήτηση, πανεπιστήμια και δημόσιες διοικητικές υποδομές. Το πρόβλημα δεν αφορά αφηρημένα την «αγορά ακινήτων». Αφορά ανθρώπους και πολύ συγκεκριμένο τύπο κατοικίας. Αφορά τον φοιτητή που δεν βρίσκει σπίτι να στεγαστεί στην πόλη που σπουδάζει, το νέο ζευγάρι που αδυνατεί να ξεκινήσει τη ζωή του, τον νεοδιόριστο εκπαιδευτικό, τον γιατρό, τον νοσηλευτή, τον ένστολο, τον δημόσιο υπάλληλο που καλείται να υπηρετήσει σε μια πόλη όπου το ενοίκιο απορροφά δυσανάλογο μέρος του εισοδήματός του.
Η αιχμή του προβλήματος βρίσκεται στα μικρά διαμερίσματα πολυκατοικιών, έως 60 τ.μ. Αυτά είναι τα ακίνητα που αποτελούν τον φυσικό χώρο στέγασης των παραπάνω κοινωνικών ομάδων. Οταν αυτό το κρίσιμο απόθεμα (μερικές δεκάδες χιλιάδες διαμερίσματα) αποσύρεται από τη μακροχρόνια μίσθωση και μετατρέπεται μαζικά σε τουριστικό προϊόν, το πρόβλημα γίνεται άμεσο και απαιτεί άμεση και στοχευμένη παρέμβαση.
Η πρόταση είναι η θέσπιση Ζωνών Αυξημένης Στεγαστικής Πίεσης, με αντικειμενικά κριτήρια, σε πόλεις και περιοχές όπου η στεγαστική ασφυξία έχει χτυπήσει «κόκκινο», όπου θα απαγορευθεί – τουλάχιστον για κάποιο μεταβατικό διάστημα – η χρήση βραχυχρόνιας μίσθωσης (τύπου Airbnb) για αυτοτελή διαμερίσματα πολυκατοικιών έως 60 τ.μ. Δεν μιλάμε για οριζόντια απαγόρευση της βραχυχρόνιας μίσθωσης, ούτε σε όλη τη χώρα ούτε για όλες τις κατοικίες, αλλά για ένα απολύτως κρίσιμο απόθεμα μικρής κατοικίας σε πολυκατοικίες – εκεί όπου η κοινωνική ανάγκη είναι μεγαλύτερη και η αγορά έχει πάψει να λειτουργεί με στοιχειώδη ισορροπία.
Προφανώς, η χώρα χρειάζεται μακροπρόθεσμη στεγαστική πολιτική. Χρειάζεται νέο απόθεμα κοινωνικών κατοικιών. Χρειάζεται αξιοποίηση κλειστών δημοσίων ακινήτων. Χρειάζεται αξιοποίηση σχολαζουσών περιουσιών. Χρειάζεται προγράμματα ανακαίνισης, συμπράξεις, χρηματοδοτικά εργαλεία, φορολογικά κίνητρα και σοβαρό σχεδιασμό. Ολα αυτά είναι αναγκαία.
Αλλά όλα αυτά χρειάζονται χρόνο. Θέλουν χρόνια ωρίμασης, διοικητικής προετοιμασίας, μελετών, έργων, χρηματοδοτήσεων και εφαρμογής. Ακόμη κι αν ξεκινούσαν σήμερα με σοβαρό σχεδιασμό και διασφαλισμένη χρηματοδότηση θα απέδιδαν σε μια 10ετία. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η σημασία της πρότασης. Δεν υποκαθιστά την πολιτική κοινωνικής κατοικίας. Δεν ακυρώνει τις μεσοπρόθεσμες πολιτικές – τις συμπληρώνει. Είναι το άμεσο μέτρο που μπορεί να αποδώσει, μέχρι να αποδώσουν τα μεγάλα προγράμματα κοινωνικής στέγης.
Το μέτρο πρέπει να συνοδευτεί από τα αναγκαία εργαλεία εφαρμογής: σαφή ορισμό των ζωνών πίεσης με αντικειμενικό τρόπο, μητρώο ακινήτων, έλεγχο μέσω πλατφορμών, διασταύρωση στοιχείων και αποτελεσματικές κυρώσεις και να συνδυαστεί με θετικά κίνητρα για τους ιδιοκτήτες που επιστρέφουν τα ακίνητα στη μακροχρόνια μίσθωση: φορολογικές ελαφρύνσεις, εγγυήσεις μισθώματος, προγράμματα μικρής ανακαίνισης, ειδικές συμβάσεις για φοιτητές, νέους εργαζόμενους και δημοσίους λειτουργούς.
Ομως η βασική πολιτική κατεύθυνση πρέπει να είναι καθαρή. Σε περιοχές στεγαστικής ασφυξίας, η μικρή κατοικία σε πολυκατοικία δεν μπορεί να αποσύρεται ανεξέλεγκτα από τη μακροχρόνια μίσθωση. Το δικαίωμα στην κατοικία δεν μπορεί να είναι δευτερεύουσα μεταβλητή της τουριστικής αγοράς· και το μικρό διαμέρισμα στις πόλεις που ασφυκτιούν δεν μπορεί να είναι πρώτα επενδυτικό προϊόν και μετά σπίτι.
Ο Μανώλης Οθωνας είναι πρώην υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη
