Οσοι εμπνεύστηκαν, σχεδίασαν και υλοποίησαν την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ευρωπαϊκή οικογένεια έχουν πολλούς λόγους να αισθάνονται σήμερα δικαιωμένοι.
Οταν η ελληνική διπλωματία άρχιζε, πριν από 40 χρόνια, τις προσπάθειες για να ωθήσει την Κύπρο σε μια ευρωπαϊκή τροχιά οι αντιδράσεις ήταν σφοδρές και τα εμπόδια έμοιαζαν ανυπέρβλητα. Τόσο οι ευρωπαίοι εταίροι όσο και οι υπερατλαντικοί μας σύμμαχοι δεν ήθελαν επ’ ουδενί λόγω να επιτρέψουν στις Βρυξέλλες, στην τότε ΕΟΚ, να εμπλακεί στο Κυπριακό. Ετσι, ακόμα και μια απλή εμπορική συμφωνία Τελωνειακής Ενωσης, όπως προέβλεπε η Συμφωνία Σύνδεσης ΕΟΚ – Κύπρου που είχε τεθεί σε ισχύ το 1973, έναν χρόνο πριν από την τουρκική εισβολή, συναντούσε ισχυρές αντιδράσεις και δεν θα είχε υλοποιηθεί αν η ελληνική πλευρά δεν απειλούσε ότι θα εμποδίσει τη σύναψη των συμφωνιών με όλες τις τρίτες μεσογειακές χώρες.
Ακολούθησαν πολλές διπλωματικές προσπάθειες και ελιγμοί που οδήγησαν σε έναν πραγματικό διπλωματικό θρίαμβο με την ένταξη της Κυριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση το 2004.
Η ένταξη απετέλεσε μια σημαντική διπλωματική αναβάθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας και άνοιξε νέες προοπτικές συμμαχιών και συνεργασιών.
Η χθεσινή παρουσία των υπουργών Αμυνας των 27 κρατών-μελών στη Λευκωσία εμπεριέχει έναν διαφορετικό συμβολισμό και δίνει μια διαφορετική διάσταση στη συμμετοχή της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
Κάτω από την υπαρκτή απειλή του ρωσικού αναθεωρητισμού και την αυξανόμενη αναξιοπιστία της Ουάσιγκτον η Ευρωπαϊκή Ενωση συνειδητοποιεί την ανάγκη της στρατηγική της αυτονομίας και επιταχύνει τον βηματισμό της για να χτίσει μια κοινή εξωτερική πολιτική και κοινή πολιτική άμυνας. Είναι αυτονόητο ότι μια τέτοια τροπή της ευρωπαϊκής ενοποίησης θα είναι εξαιρετικά θετική για τα συμφέροντα της Κύπρου και της Ελλάδας.
Παράλληλα η οργανική σύνδεση της Λευκωσίας με τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς ασφάλειας αναβαθμίζεται με τη χθεσινή υπογραφή στη Λευκωσία της Συμφωνίας με το Παρίσι για την ανάπτυξη γαλλικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο για ανθρωπιστικούς σκοπούς, που περιλαμβάνει συνεργασία στην αμυντική τεχνολογία και βιομηχανία και τη διενέργεια κοινών ασκήσεων. Η συμφωνία αυτή διευρύνει την ήδη στρατηγική συνεργασία των δύο χωρών. Εξαιρετικά σημαντική είναι βεβαίως η συνεργασία της Κυπριακής Δημοκρατίας με το Ισραήλ στον τομέα της Αμυνας και της Ασφάλειας.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι εξελίξεις των τελευταίων ετών τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και σε επίπεδο διμερών συνεργασιών στον αμυντικό τομέα είναι εξαιρετικά θετικές. Θα πρέπει όμως η Ελλάδα και η Κύπρος να αποφύγουν την παγίδα που ελλοχεύει: «Να πάρουν τα μυαλά μας αέρα» ή με άλλα λόγια «Να καβαλήσουμε το καλάμι». Ας υπενθυμίσουμε ότι οι συμφωνίες με το Ισραήλ και με τη Γαλλία δεν περιλαμβάνουν ρήτρα αμυντικής συνδρομής. Αλλά και η ρήτρα συλλογικής άμυνας που προβλέπεται στο άρθρο 43 της Συνθήκης της ΕΕ δεν διαθέτει, τουλάχιστον προς το παρόν, τις επιχειρησιακές προϋποθέσεις εφαρμογής της.
Ακόμα και τα μέλη του ΝΑΤΟ, της πιο ισχυρής αμυντικής συμμαχίας, δεν είναι σήμερα βέβαια ότι σε περίπτωση επίθεσης από τρίτη, εκτός ΝΑΤΟ, χώρα θα μπορέσουν να στηριχθούν στη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας υπό τις παρούσες πολιτικές συνθήκες στην Ουάσιγκτον.
Η μόνη σταθερή εγγύηση για την ειρήνη και για την ευημερία της Κύπρου είναι η εξεύρεση βιώσιμης και κοινά αποδεκτής λύσης στο Κυπριακό. Αυτός ακριβώς ήταν και ο στόχος της ευρωπαϊκής και της ελληνικής διπλωματίας όταν προωθούσαν την ένταξη ολόκληρης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Δυστυχώς η ένταξη δεν μπόρεσε να λειτουργήσει σαν καταλύτης της επίλυσης του Κυπριακού. Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα αναλύσουν τους λόγους αυτής της αποτυχίας. Αυτό που σήμερα προέχει είναι να μην επιτρέψουμε στον δικαιολογημένο ενθουσιασμό μας για την πραγματική αναβάθμιση της Κύπρου να μας αποτρέψει από τον κύριο στόχο που πρέπει να είναι η επίλυση του Κυπριακού.
Ο Δημήτρης Κούρκουλας διετέλεσε υφυπουργός Εξωτερικών και πρεσβευτής της Ευρωπαϊκής Ενωσης στον Λίβανο, τη Βουλγαρία και τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη. Ως στέλεχος της ΕΕ είχε συνεργαστεί με τον Θόδωρο Πάγκαλο και τον Γιάννο Κρανιδιώτη στον τομέα των σχέσεων της Κύπρου με την ΕΟΚ
