Οι τελευταίες εξελίξεις ευδιάκριτα πλέον οδηγούν σε μια καινούργια παγκόσμια πολιτική αρχιτεκτονική που ξενίζει πολλούς που είχαν συνηθίσει στη γνωστή μέχρι τώρα διεθνή τάξη πραγμάτων.
Με προεξάρχουσα την ανάλυση του γνωστού προέδρου του νεοϋορκέζικου Eurasia Group, Ian Bremmer, οι εκτιμήσεις είναι αποκαλυπτικές.
Σύμφωνα κυρίως με την άποψη του Bremmer, δημιουργούνται τρεις τάξεις (orders) ισχύος. Η τάξη ασφάλειας, στην οποία κυριαρχούν οι ΗΠΑ, η οικονομική τάξη, που είναι πολυπολική με κυρίαρχους την ΗΠΑ, την Κίνα και – ακόμη τώρα – την ΕΕ.
Και τέλος την ψηφιακή τάξη, που ελέγχεται από εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας. Με βάση το σχήμα αυτό δεν πάμε προς έναν «νέο ηγεμόνα». Πάμε προς έναν κόσμο που θυμίζει περισσότερο μόνιμη διαπραγμάτευση ισχύος – χωρίς τελικό κέντρο.
Πού οδηγείται όμως ο κόσμος τελικά; Κατ’ αρχάς σε έναν κόσμο «ελεγχόμενου χάους». Δεν καταρρέει δηλαδή το σύστημα, αλλά δεν υπάρχει και σταθερή τάξη.
Οι κρίσεις γίνονται πιο συχνές και οι λύσεις πιο προσωρινές. Ενα είδος «διαρκούς αστάθειας που διαχειρίζεται εκ των υστέρων». Κατά δεύτερον, οδηγούμεθα σε μερική διπολικότητα (ΗΠΑ – Κίνα), που όμως δεν είναι πλήρης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα θα είναι οι δύο βασικοί πόλοι, αλλά δεν θα ελέγχουν όλο το σύστημα. Διότι οι οικονομίες τους είναι αλληλεξαρτώμενες, η τεχνολογία είναι κατακερματισμένη και οι άλλοι παίκτες (π.χ. Ευρωπαϊκή Ενωση, Ινδία κ.λπ.) δεν εξαφανίζονται.
Καταλήγουμε λοιπον σε ένα είδος «soft bipolarity μέσα σε πολυπλοκότητα». Και, κατά τρίτον, αναδεικνύεται μια «ψηφιακή κυριαρχία χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση».
Δηλαδή οι μεγάλες εταιρείες ελέγχουν δεδομένα (data), επηρεάζουν συμπεριφορές και διαμορφώνουν τη ροή και τη διαθεσιμότητα πληροφοριών (π.χ. Google, Meta κ.ά).
Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε κάτι που μοιάζει με ένα είδος ψηφιακής ολιγαρχίας.
Αυτό καταλήγει σε «μπλοκοποίηση» του κόσμου αντί για την παγκοσμιοποίηση όπως την ξέραμε. Δημιουργούνται δηλαδή σφαίρες επιρροής και οι αλυσίδες εφοδιασμού χωρίζονται και τα τεχνολογικά οικοσυστήματα αποσυνδέονται.
Φτάνουμε, με άλλα λόγια, σε «μερική απο-παγκοσμιοποίηση». Αλλα και σε μια εργαλειοποίηση των πάντων.
Σχεδόν τα πάντα γίνονται εργαλεία ισχύος – όπως η ενέργεια, τα τρόφιμα, η τεχνολογία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυτό ουσιαστικά που ο Bremmer αποκαλεί «weaponized interdependence».
Δηλαδή ο κόσμος γίνεται λίγο διπολικός (ΗΠΑ – Κίνα), λίγο πολυπολικός (οικονομία), λίγο «αναρχικός» (χωρίς κανόνες) και λίγο «εταιρικός» (Big Tech).
Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι πως δεν οδηγούμαστε σε σταθερότητα. Οδηγούμαστε αντίθετα σε μακροχρόνια ρευστότητα. Και αυτό έχει μια βαθύτερη συνέπεια.
Οι κρίσεις δηλαδή (λ.χ. Ουκρανία, Μεση Ανατολή, εμορικοί πόλεμοι) δεν θα λύνονται – θα «παγώνουν». Θα μένουν, κοντολογίς, ανοιχτά μέτωπα.
Ο κόσμος θα μοιάζει με «πολλούς ισχυρούς παίκτες χωρίς διαιτητή». Κάτι δηλαδή που δεν οδηγεί απαραίτητα σε παγκόσμιο πόλεμο, αλλά καταλήγει σχεδόν πάντα σε παρατεταμένη ένταση.
Πάμε ουσιαστικά προς έναν κόσμο που θυμίζει περισσότερο μόνιμη διαπραγμάτευση ισχύος – χωρίς τελικό κέντρο.
Οδηγούμαστε τελικά σε κατάσταση «ελεγχόμενου χάους» όπου δεν καταρρέει το σύστημα, αλλά δεν υπάρχει και σταθερή τάξη. Οι κρίσεις γίνονται πιο συχνές και οι λύσεις πιο προσωρινές.
