Οταν μιλάμε για την υγεία μας, συνήθως σκεφτόμαστε τη διατροφή, την άσκηση, το κάπνισμα ή το οικογενειακό ιστορικό. Ολο και περισσότερο όμως, οι επιστήμονες στρέφουν την προσοχή τους σε έναν ακόμη παράγοντα που δεν βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο. Τον τόπο όπου ζούμε.
Δεν είναι τυχαίο ότι η φράση που ακούγεται ολοένα και πιο συχνά από τους ειδικούς παγκοσμίως είναι πως «ο ταχυδρομικός κώδικας μπορεί να επηρεάζει την υγεία μας σχεδόν όσο και ο γενετικός κώδικας». Με άλλα λόγια, οι συνθήκες της καθημερινής μας ζωής δεν είναι ίδιες για όλους – και αυτές οι διαφορές αφήνουν το αποτύπωμά τους στην υγεία.
Η ποιότητα του αέρα, η έκθεση στον θόρυβο, η πρόσβαση σε χώρους πρασίνου, η ασφάλεια των δρόμων και η δυνατότητα να κινηθεί κανείς με τα πόδια είναι χαρακτηριστικά που διαφοροποιούνται από γειτονιά σε γειτονιά. Με αυτόν τον τρόπο διαμορφώνονται μικροί «χάρτες υγείας» μέσα στον ίδιο αστικό ιστό.
Η Αθήνα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σε περιόδους καύσωνα, οι διαφορές θερμοκρασίας ανάμεσα σε περιοχές της πρωτεύουσας μπορεί να είναι σημαντικές. Γειτονιές με περιορισμένο πράσινο και έντονη δόμηση εγκλωβίζουν τη θερμότητα, επιβαρύνοντας περισσότερο τους κατοίκους τους. Για ηλικιωμένους, καρδιοπαθείς ή άτομα με χρόνια νοσήματα, αυτές οι συνθήκες ισοδυναμούν με καθημερινή δυσφορία αλλά και με επιδείνωση της υγείας τους.
Παράλληλα, η ατμοσφαιρική ρύπανση και ο θόρυβος – που επίσης διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή – έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών και αναπνευστικών προβλημάτων, αλλά και με επιβάρυνση της ψυχικής υγείας, όπως άγχος και διαταραχές ύπνου.
Από την άλλη πλευρά, η παρουσία πρασίνου και δημόσιων χώρων φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά. Οι κάτοικοι περιοχών με πάρκα και ελεύθερους χώρους τείνουν να κινούνται περισσότερο, να κοινωνικοποιούνται ευκολότερα και να εμφανίζουν καλύτερους δείκτες σωματικής και ψυχικής υγείας.
Γι’ αυτό και στη δημόσια υγεία γίνεται όλο και πιο συχνά λόγος για τους «κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς προσδιοριστές της υγείας». Δηλαδή για όλους εκείνους τους παράγοντες που δεν σχετίζονται μόνο με το τι κάνουμε ως άτομα, αλλά και με το πού ζούμε.
Ας το σκεφτούμε πρακτικά: για να επιλέξει κανείς το περπάτημα ως μορφή φυσικής άσκησης, θα πρέπει στη χειρότερη περίπτωση να υπάρχουν πεζοδρόμια και στην καλύτερη πάρκο ή αθλητικός χώρος στη γειτονιά. Για να βγει κάποιος στο μπαλκόνι του να διαβάσει ένα βιβλίο ή να ασχοληθεί με την κηπουρική, ο θόρυβος από τους πολύβουους δρόμους θα πρέπει να έχει σιγήσει. Τίποτα όμως από τα παραπάνω δεν είναι αυτονόητο…
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, ίσως έχει σημασία να δούμε τη συνολικότερη εικόνα. Η υγεία δεν χτίζεται μόνο μέσα στα ιατρεία και τα νοσοκομεία, αλλά και έξω από αυτά. Και η διεύθυνση κατοικίας μας αποτελεί έναν σημαντικό δείκτη υγείας, που πρέπει να συνυπολογίζεται.
