Εκλειψη ή αυτοεξάλειψη;

Με την ήττα του ΣΥΡΙΖΑ, εκτός από τη συναισθηματική έκρηξη στα social media, πολλαπλασιάστηκαν και τα ενδιαφέροντα, ερμηνευτικά κείμενα. Εχει λοιπόν κι ένα καλό η κρίση. Διευρύνει και κωδικοποιεί μια σκηνή συγγραφέων – ερμηνευτών. Τα κείμενα μπορεί να ενοχοποιούν τον επεκτεινόμενο αρχηγισμό και την υποχώρηση των αριστερών χαρακτηριστικών (που κατά τη γνώμη των συγγραφέων, συντελέστηκε σταδιακά με τη μνημονιακή υποχώρηση του θέρους του 2015), μπορούν να διαπερνούν τον λενινισμό, τον Μπερνστάιν και τη Ρόζα Λούξεμπουργκ (ως καταγωγή των ενδοαριστερών αντιθέσεων), να εξελίσσονται προς τα 37 δισ. του αποθέματος που έμειναν αναξιοποίητα εκλογικά και να καταλήγουν στις εσωκομματικές ομάδες (τη φωτογράφιση ομάδων και ομαδαρχών που, κατά τη γνώμη των κριτικών, παρέλυσαν τον ΣΥΡΙΖΑ). Η πιο λυρική από τις αφηγήσεις όμως είναι του αντίπαλου και επεξεργασμένου ιδεολογικά δεξιού κ. Βορίδη, που είπε ότι δεν μπορούσε να φανταστεί «καλύτερο τέλος για τον ΣΥΡΙΖΑ από τον κ. Κασσελάκη». Ολοκλήρωσε έτσι τον ισχυρισμό του για τη δομικά ελαττωματική φύση της Αριστεράς και άρα τον ισχυρό λόγο έκλειψής της (ή εξάλειψης σε μια πιο εμφυλιοπολεμική βερσιόν).

Μερικά κείμενα απηχούν αγωνίες, μερικά εκδικητική ανακούφιση, μερικά απλώς αποτελούν εσωκομματικά διαπραγματευτικά όπλα (φωνάζω για να μη με αγγίξουν). Σε ποιο κοινό όμως αντιστοιχούν; Ο κυριότερος λόγος ισχύος της ΝΔ είναι όντως η αδύναμη και αντιφατική αντιπολίτευση; Μήπως η επιβεβαίωση οφείλεται σε κάποιες θεμελιώδεις ιδεολογικές αρετές της δεξιάς θεώρησης; Ισως στην εκλογική αποτελεσματικότητά της υπό τον Μητσοτάκη; Επομένως (κατ’ αυτή τη λογική) η Δεξιά είναι είτε μια ιδεολογική σύνθεση από σημαντικούς θεωρητικούς (τους οποίους προφανώς διαβάζει ο ψηφοφόρος), είτε μια εκλογική μηχανή 360 ημερών τον χρόνο και για όλα τα χρόνια, είτε (είναι) η αδεξιότητα, οι ιδεολογικές αντιφάσεις και η πολυδιάσπαση της αντιπολίτευσης που παραχωρεί το έδαφος ισχύος στον αντίπαλο. Δηλαδή (κατά την άποψη αυτή) η ισχύς της Δεξιάς οφείλεται σε αυτό που της παραχωρείται από την αντιδεξιά.

Οι απαντήσεις βέβαια που δίνουν οι «βασιλικότεροι του βασιλέως» παλατιανοί (όλων των αυλών και όλων των κομμάτων) δεν νομίζω ότι ενδιαφέρουν. Ο καθένας εκθειάζοντας την αυλή που υπηρετεί θα λέει αυτό που προβλέπεται. Ομως οι εκκρεμείς απαντήσεις στα ερωτήματα (επί του) πεδίου έχουν σημασία. Ποιος ψηφίζει ΣΥΡΙΖΑ; Εκτός από του παραδοσιακούς αριστερούς (που δεν πάνε στο ΚΚΕ ή την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά) ψηφίζουν οι παραδοσιακοί αντιδεξιοί, οι διαμαρτυρόμενοι, οι κομμένοι; Αυτοί που τους κάνει κλικ ο εκάστοτε αρχηγός; Ποια κοινωνικά συμφέροντα συγκεφαλαιώνει η Αριστερά; Τα συμφέροντα των «από κάτω» (κατά τον απολίτικο νεολογισμό); Τα «κινήματα»; Και γιατί δεν υπάρχουν ιδεολογικές αναγωγές, εφόσον τα κινήματα εκφράζουν πράγματι μια κοινωνική αποκλίνουσα και όχι μια στενή σημειακή διαμαρτυρία; Το ότι δεν γίνεται ανάλυση, αναγνώριση, έρευνα επί του πεδίου δεν επιτρέπει να αναλυθεί ούτε το φαινόμενο, ούτε της ήττας της Αριστεράς, ούτε της συγκρότησης αντιαριστεράς, ούτε νέας Δεξιάς. Προσοχή. Οι δημοσκοπήσεις κάνουν μια επιδερμική «συμπτωματολογική» προσέγγιση, όχι εις βάθος έρευνα. Στη δημοσκόπηση παίρνεις αυτό που πληρώνεις. Ρωτάνε, απαντάς, καταγράφουν. Ομως εσύ θέλεις εις βάθος ανάλυση, συνεντεύξεις, βιογραφικά, ιστορικότητα του κοινού. Χρειάζεσαι τις επιμέρους ιεραρχήσεις του. Τι εκπομπές ή ιστοσελίδες βλέπει, τι διαβάζει, με τι τσαντίστηκε πρόπερσι (άρα έχει κρυώσει έναντι του γεγονότος και μπορεί να το αφηγηθεί σαφέστερα). Αναγνώριση του κοινού, προσδιορισμός της δουλειάς, της προσωπικής ιστορίας, της πολιτικής καταγωγής, της διαδρομής, της ηλικίας, της ιδιαίτερης πατρίδας, των γνώσεων, των παραβάσεων, ακόμα και των συναισθηματικών διακυμάνσεων κ.λπ. κ.λπ. Θέλω να πω ότι το αχανές και ανεξήγητο πρέπει να αποκρυπτογραφηθεί. Τουλάχιστον για να μην απελπίζει.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ