Αραβικές νύχτες

Συνεχίζω σήμερα την αραβική περιήγησή μου, απόρροια της πρόσφατης ανάγνωσης του βιβλίου Βαβέλ. Ο γύρος του κόσμου σε 20 γλώσσες (Μεταίχμιο, 2019). Και πρώτα πρώτα, μια μικρή εκκρεμότητα από το προηγούμενο Επιδόρπιο. Πράγματι, ο πληθυντικός ταλιμπάν προέρχεται από τα pashto, που μιλιούνται κυρίως στο Αφγανιστάν και στο Πακιστάν. Ο ενικός ταλίμπ πάντως σημαίνει σπουδαστής, μαθητευόμενος (και στα αραβικά), και επομένως η πρώτη έννοια της λέξης ταλιμπάν ήταν σπουδαστές – του Κορανίου προφανώς, πρόθυμοι να πολεμήσουν για το ισλάμ και κατά των απίστων.

Περνώντας τώρα σε διάφορους τίτλους, σχετικά οικείους και σε εμάς, έχουμε στα αραβικά: amir/εμίρης είναι ο διοικητής αλλά και ο ηγεμόνας, chalif/χαλίφης ο διάδοχος (του Προφήτη), malik/μαλίκ ο βασιλιάς, sayk/σεΐχης κάποιος σεβάσμιος, ηλικιωμένος άρχοντας, sarif/σαρίφ ο ευγενικής καταγωγής, imam/ιμάμης ο θρησκευτικός ηγέτης, ulama/ουλεμάς ο σοφός κληρικός, ο ιεροκήρυκας, wazir/βεζίρης ο υπουργός.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης, κατά τη γνώμη μου, το τι σημαίνουν κάποια από τα πιο κοινά αραβικά ονόματα. Αλή λοιπόν είναι ο υψηλός, ο τιμημένος, Χασάν (και η παραλλαγή Χουσεΐν) είναι ο όμορφος, ο δυνατός, ο αρρενωπός, Χαμίτ είναι ο αξιέπαινος, ενώ Μεχμέτ, Μαχμούτ, Μωχάμετ είναι υποκοριστικά του Μοχάμεντ/Μωάμεθ, που σημαίνει κάτι σαν ο παινεμένος. Επίσης, τα πολύ κοινά στα αραβικά προθέματα ιμπν και αμπντ σημαίνουν, αντίστοιχα, τον γιο του Χ ή τον πιστό του, τον οπαδό του, τον ακόλουθό του.

Τρεις ακόμα πληροφορίες που τις βρήκα ενδιαφέρουσες. Οι «άπιστοι», οι μη μουσουλμάνοι δηλαδή, λέγονται στα αραβικά ahl al-kafir (εξού και η λέξη κάφροι), ενώ ιδιαίτερος όρος υπάρχει για τους λεγόμενους «λαούς της Βίβλου», οι οποίοι λέγονται ahl al-kitab. Οσο για τον Χριστιανισμό ειδικότερα, υποδηλώνεται με τον όρο Masihiyyah, κατά λέξη Μεσσιανισμός.

Αλλά και ορισμένες λέξεις που έχουν περάσει στα καθημερινά ελληνικά έχουν αραβική ρίζα. Ετσι το χαλάλι προέρχεται από το αραβικό halal, που σημαίνει αυτό το οποίο επιτρέπεται, το χαράμι, που προέρχεται από την ίδια ρίζα όπως και το τουρκικό χαρέμι, παραπέμπει σε κάποιου είδους απαγόρευση, διάψευση, απώλεια, ενώ το ραχάτι προέρχεται από raha, την αραβική λέξη για τον ελεύθερο χρόνο.

Τέλος, κάτι που με εντυπωσίασε και που έχει μάλιστα σχέση με την ιδιότητά μου ως γραφιά σε έντυπα. Η πρώτη έννοια της αραβικής λέξης makzan είναι αποθήκη. Εκείθεν προέκυψε στη Δύση ο όρος magazine, που αρχικά σήμαινε επίσης αποθήκη (και μάλιστα, στρατιωτική) αλλά σταδιακά άρχισε να σημαίνει και «αποθήκη πληροφοριών». Ετσι κάπως λοιπόν, φτάσαμε στη λέξη magazine, με την έννοια του περιοδικού. Με άλλα λόγια, κάποτε τα περιοδικά θεωρούνταν κάτι σαν αποθήκες πληροφοριών.

Επιδόρπιο

Το δικό μας «μια φορά κι έναν καιρό», το αγγλοσαξονικό «once upon a time», αρχή όλων των παραμυθιών, στα τουρκικά είναι bir zamanlar/μπιρ ζαμανλάρ.