Η καβαφική {LF}έρευνα σήμερα

Η πρόσφατη συγκεντρωτική έκδοση μελετημάτων και άρθρων του ομότιμου καθηγητή Χαράλαμπου Λ. Καράογλου για την ποίηση του Κ.Π. Καβάφη θέτει εκ νέου και με άκρα ευθύτητα το ζήτημα της πρόσληψης του καβαφικού έργου και του τρόπου με τον οποίο αυτό τροφοδοτεί τη σύγχρονη φιλολογική έρευνα και κριτική. Ο τόμος περιλαμβάνει κείμενα γραμμένα κατά τη διάρκεια περίπου σαράντα χρόνων, από το 1980 έως το 2018, τα οποία χωρίζονται σε τρεις μεγάλες ενότητες. Η πρώτη περιλαμβάνει μελετήματα που προσεγγίζουν το έργο του Αλεξανδρινού με διάθεση σχολιαστική και με την πρόθεση να διευρύνουν τον ορίζοντα της ερμηνείας του μέσα από την εστίαση σε συγκεκριμένα ποιήματα κάποια από τα οποία μελετώνται και σε σχέση με την ιστορική συγκυρία και στιγμή. Η δεύτερη επιχειρεί να διερευνήσει τη στάση που επεφύλαξε η μεσοπολεμική κριτική στον Καβάφη – συγκεκριμένα η αθηναϊκή κριτική των χρόνων 1918-1924 – με αφετηρία τη στιγμή της ανακάλυψής του, ενδιάμεσο σταθμό τις απόπειρες να εξηγηθεί η έλξη που άσκησε ο ποιητικός του λόγος πάνω στη βάση του εγκεφαλισμού, της δυνατότητάς του να «συγχρονίσει» την ελληνική λογοτεχνία με τα σύγχρονά της ευρωπαϊκά ρεύματα και της πεζολογίας του (η οποία λειτούργησε ενισχυτικά άλλοτε του θαυμασμού και άλλοτε της επίκρισης) και κατάληξη το συμπέρασμα σχετικά με τον «ανοιχτό» και «θετικό» χαρακτήρα του καβαφικού έργου στις διάφορες εκδοχές και αποτιμήσεις. Στο δεύτερο αυτό μέρος εντάσσεται ένα ακόμα μελέτημα σχετικά με τον περίφημο ηδονισμό της καβαφικής ποίησης ως πυρήνα του διαλόγου που άνοιξε η κριτική – κυρίως δε η γενιά του ’30 – με αυτή.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται αναφορές στην ψυχαναλυτική κριτική και στον τρόπο με τον οποίο αυτή προσέλαβε και ερμήνευσε τα ηδονιστικά ποιήματα του Καβάφη σε συνδυασμό με τη γενικότερη στροφή που πραγματοποιείται, ήδη από την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα, στη λογοτεχνία του ηδονισμού. Η ανθολόγηση συγκεκριμένων δειγμάτων από το έργο γνωστών δημιουργών της εποχής αποδεικνύει ότι ο ηδονισμός του Καβάφη εμφανίζεται σε μια ώριμη για την ελληνική λογοτεχνία στιγμή για να λειτουργήσει ενισχυτικά των τάσεων που είχαν ήδη εκδηλωθεί. Στο τρίτο και τελευταίο μέρος περιλαμβάνονται ποικίλα κείμενα που αναφέρονται σε διάφορες πλευρές του καβαφικού έργου, όπως, για παράδειγμα, στη σχέση του Γ. Σαββίδη με αυτό, στις εκδόσεις που πραγματοποιήθηκαν από το 1935 έως το 2010 και σε διάφορα άλλα ζητήματα και ζητούμενα της καβαφικής έρευνας. Ξεχωριστή είναι η σημασία του αυτόγραφου λεξικού ομοιοκαταληξιών που κατάρτισε ο ίδιος ο Καβάφης και που προτάσσεται στο βιβλίο για να επικυρώσει τη γνωστή μέριμνα του ποιητή για τη γλώσσα, τη διαρκή του πάλη με τις λέξεις και τους συνδυασμούς τους.

Το βιβλίο αυτό του Καράογλου έρχεται σε μια εποχή που σφραγίζεται από το ανανεωμένο ενδιαφέρον για τον Αλεξανδρινό, όχι μόνο στο επίπεδο της φιλολογικής και κριτικής ερμηνείας, αλλά και σε αυτό της ίδιας της ποίησης που μοιάζει σήμερα να αναζητεί και να βρίσκει σε αυτόν το σημείο αναφοράς και έναν από τους πυρήνες εκείνους στους οποίους εντοπίζει την καταγωγή και την απαρχή της. Για αυτόν τον λόγο οι μελέτες αυτές δεν προσφέρονται μόνο στους φιλολόγους και στους κριτικούς που επιθυμούν να διανοίξουν τον ορίζοντα της καβαφικής πρόσληψης και, ταυτόχρονα, να εμβαθύνουν στην καβαφική τέχνη και τεχνική, αλλά και στους λογοτέχνες που επιζητούν τη σύνδεσή τους με έναν από τους σημαντικότερους τροφοδότες και διαμορφωτές του ποιητικού παρόντος.

Η Ευσταθία Δήμου είναι ποιήτρια και διηγηματογράφος

{1BSYG}Χαράλαμπος Λ. Καράογλου{1BSYG}{CR}{2BTIT}Περί Καβάφη{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μελετήματα {LF}και άρθρα {LF}(1980-2018), {CR}Εκδ. Σμίλη, {LF}2023{CR}Σελ. 408{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 25 ευρ{4BTIM}ώ