Να συνεχίσει να κατασκοπεύει δημοσιογράφους θέλει η Γαλλία

Είναι μία ιστορικής σημασίας πρόταση ευρωπαϊκού κανονισμού, με τίτλο «European Freedom Media Act», «Ευρωπαϊκή Πράξη για την Ελευθερία των ΜΜΕ». Εχει στόχο τη διασφάλιση της ελευθερίας, του πλουραλισμού και της ανεξαρτησίας των μέσων ενημέρωσης στην Ευρωπαϊκή Ενωση – η πρώτη φορά που θα κατοχυρωθούν βασικές προστασίες για αυτόν τον κρίσιμο για τη δημοκρατία τομέα. Κατατέθηκε από την Κομισιόν τον Σεπτέμβριο του 2022 και συμφωνήθηκε χθες, έπειτα από πολλές διαβουλεύσεις, από τους «27» σε επίπεδο Μόνιμων Αντιπροσώπων. Η προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα πρέπει τώρα να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μόλις αυτό καθορίσει τη θέση του. Στο Ευρωκοινοβούλιο, λοιπόν, και δη την Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών και Δικαιοσύνης του, ποντάρουν πλέον οι δημοσιογραφικές ενώσεις και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών οι οποίες διαμαρτύρονται για εκείνη την αλλαγή που έγινε στο κείμενο με πρωτοβουλία πρωτίστως της Γαλλίας, και ορίζει πως οι διατάξεις που προστατεύουν τους δημοσιογράφους από την παρακολούθηση (βλ. τοποθέτηση κατασκοπευτικού λογισμικού στα τηλέφωνά τους) «δεν θίγουν την ευθύνη των κρατών-μελών για την προάσπιση της εθνικής ασφάλειας».

Η αλλαγή
Η αρχική πρόταση της Κομισιόν επεδίωκε να διασφαλίσει πως οι κυβερνήσεις δεν θα μπορούσαν να «θέτουν υπό κράτηση, επιβάλλουν κυρώσεις, παρακολουθούν, υποβάλλουν σε επιτήρηση ή έρευνα και κατάσχεση» δημοσιογράφους προκειμένου να αποκαλύψουν τις πηγές τους εκτός αν συνέτρεχε λόγος «υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος». Δεν θα μπορούσαν ούτε να τοποθετούν κατασκοπευτικό λογισμικό σε τηλεφωνικές ή άλλες συσκευές δημοσιογράφων εκτός αν ήταν – και πάλι – για λόγους εθνικής ασφάλειας, «κατά περίπτωση», ή αν αυτή η παρακολούθηση ήταν απαραίτητη για τη διερεύνηση «σοβαρών εγκλημάτων», με την Κομισιόν να παραθέτει ως παραδείγματα την τρομοκρατία, το τράφικινγκ, το λαθρεμπόριο όπλων, την εκμετάλλευση παιδιών, τις δολοφονίες ή τους βιασμούς. Οπως αποκάλυψε όμως πρώτο το Politico, ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, με επικεφαλής το Παρίσι, άσκησαν πιέσεις για μία ευρύτερη εξαίρεση, ζητώντας στο κείμενο μία «ρητή και ανεπιφύλακτη» ρήτρα που να διασφαλίζει τα προνόμια των κρατών-μελών σε ό,τι αφορά την ασφάλεια και την άμυνα, καθώς και λιγότερες προστασίες για τους δημοσιογράφους. Ολα αυτά, ενώ η γαλλική Γερουσία πέρασε μόλις πρόσφατα νόμο που επιτρέπει στην κυβέρνηση να «ενεργοποιεί από απόσταση» τα μικρόφωνα και τις κάμερες κινητών τηλεφώνων και ηλεκτρονικών υπολογιστών προκειμένου να κατασκοπεύει στόχους.

Στο Ευρωκοινοβούλιο
Η Σουηδία, προεδρεύουσα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μέχρι το τέλος του μήνα και υπεύθυνη για την καθοδήγηση των διαπραγματεύσεων, αποδέχθηκε το γαλλικό αίτημα, προσθέτοντας το επίμαχο άρθρο περί διατάξεων προστασίας που «δεν θίγουν την ευθύνη των κρατών-μελών για την προάσπιση της εθνικής ασφάλειας». Παράλληλα, αφαίρεσε τον κατάλογο των «σοβαρών εγκλημάτων» που είχε προβλέψει η Κομισιόν: κατασκοπευτικό λογισμικό (που δεν χαρακτηρίζεται στο κείμενο ως τέτοιο, spyware δηλαδή, παρά ως «παρεμβατικό λογισμικό παρακολούθησης», ακόμα μία αλλαγή), μπορεί αντ’ αυτού να τοποθετηθεί για τη διερεύνηση των εγκλημάτων που αναφέρονται στο Πλαίσιο Απόφασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ενταλμα Σύλληψης (2002) – γεγονός που διευρύνει τον αριθμό των αδικημάτων που επιτρέπουν την επίμαχη παρακολούθηση από 10 σε 32. Μόλις τη Δευτέρα, συνολικά 60 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ανάμεσά τους οι Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα καθώς και η οργάνωση Ευρωπαϊκά Ψηφιακά Δικαιώματα (EDRi), συνυπέγραψαν ανοικτή επιστολή προς τους Μόνιμους Αντιπροσώπους των «27» καλώντας τους να αναθεωρήσουν τη θέση τους. Τον λόγο πλέον τον έχει το Ευρωκοινοβούλιο. Στο τελευταίο της σχέδιο έκθεσης, πάντως, η φιλελεύθερη ρουμάνα ευρωβουλευτής Ραμόνα Στρουγκάριου, επικεφαλής της επιτροπής πολιτικών ελευθεριών και δικαιοσύνης του σώματος, εισηγήθηκε να προϋποτίθεται απόφαση δικαστηρίου ή δικαστή για την τοποθέτηση spyware. Οι συζητήσεις ανάμεσα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωκοινοβούλιο αναμένεται να είναι λοιπόν ζωηρές.