Φιλογενείς και αμβλυθυμούντες

Σκαμπρόζικα είχα γράψει ότι θα είναι κάποια ευρήματα από τα νέα μου διαβάσματα και σκαμπρόζικα εν μέρει είναι. Μια μετάφραση του 1930, προσπαθώντας να αναφερθεί στις φροϋδικές προσεγγίσεις στην αισθητική, ήταν εύλογο να αντιμετωπίζει κάποια προβληματάκια. Ηταν, βλέπετε, και καινούργιο «φρούτο» τότε τα φροϋδικά/ψυχαναλυτικά, και επομένως οι πειραματισμοί ως προς τη σχετική ελληνική ορολογία ήταν αναπόφευκτοι.

Εν αρχή, λοιπόν, ην η libido. Πριν επικρατήσει το «ελληνοπρεπέστατο» λίμπιντο, είχαν προταθεί και κατατεθεί ποικίλες άλλες αποδόσεις του επίμαχου όρου: φιλότης, αφροδισία, ίμερος, πιθανώς και άλλες που μου διαφεύγουν. Κάποιοι, μάλιστα, είχαν προτείνει κατά καιρούς και την ελληνοποίηση του όρου ως η λιβιδώ/της λιβιδούς, κατά τα αρχαία η Αργώ, η Μορμώ ή η φειδώ, ίσως και κατά τα νεότερα η Γωγώ και η Μαριγώ. Επίσης, στην ίδια πάντα μετάφραση, συναντά κανείς τη sexualité ως φιλογένεια και τον sexuel ως φιλογενή. Αλλά και στα ψυχαναλυτικά μια κάποια αμηχανία ήταν εμφανής ακόμη τότε. Ετσι, η απώθησις (régression) λέγεται απέλασις (λες και μιλάμε για κατασκόπους), το ασυνείδητο λέγεται ασύνειδον, ενώ γίνεται λόγος και για τη φλιά της συνειδήσεως, με τη λέξη φλιά να αντιστοιχεί σε ό,τι σήμερα θα λέγαμε το κατώφλι, οι πύλες.

Για να φύγουμε, όμως, και λίγο από τα φροϋδικά, υπάρχουν και κάποιες άλλες ενδιαφέρουσες αποδόσεις τις οποίες εντόπισα στην ίδια πηγή. Ετσι, ο blasé, που κι αυτός μάλλον αμήχανα ελληνοποιήθηκε με τον καιρό ως… μπλαζέ, αποδίδεται ως αμβλύθυμος ή αμβλυθυμών. Από την άλλη, ο vitalisme του Μπερξόν (πιο σωστά Μπεργκσόν, αλλά άντε να το «πειράξεις»), που κι αυτός έγινε με τον καιρό απλώς βιταλισμός, αποδίδεται ως ζωτικοδοξία, με τη βασική του μάλιστα έννοια, την élan vital, να γίνεται ζωτική φορά, αντί για ζωτική ορμή, όπως καθιερώθηκε αργότερα. Οσο για τον unanimisme, αποδίδεται ομοθυμισμός.

Θα τελειώσω με μια ενδιαφέρουσα φράση που την εντόπισα στο ίδιο πάντα βιβλίο, στην «Αισθητική» του Καρόλου Λαλό, έκδοση του 1930. Οχι τίποτε άλλο, αλλά για να μη νομίζουμε ότι λείπουν οι οξυδερκείς επισημάνσεις από αυτές τις λίγο παλιοκαιρίστικες, λίγο βγαλμένες από τη ναφθαλίνη μελέτες: «Τα όρη απέβησαν ωραία, αφ’ ότου ημείς εγίναμεν ρωμαντικοί. Διά τους Ελληνας, Ρωμαίους ή Γάλλους κλασσικούς ήσαν αδιάφορα ή άσχημα. Αντιστρόφως, η εξωραϊσμένη φύσις των γαλλικών πάρκων εθεωρείτο άσχημος υπό των ρωμαντικών και των ρεαλιστών». Οπως και να το κάνεις, ένα δίκιο το έχει ο γερο-Λαλό.

Την επόμενη φορά, γραμματικά, ορθογραφικά και άλλα από την ίδια πηγή.

Επιδόρπιο

Ο Γκαίτε έλεγε ότι έγραψε τον «Βέρθερο» προκειμένου να απαλλαγεί από την ενόρμησή του προς την αυτοκτονία. Με άλλα λόγια, φρόντισε να αυτοκτονήσει ο ήρωάς του… για να μην αυτοκτονήσει ο ίδιος. Se non è vero, è ben trovato. Πάντως, ας μη μας διαφεύγει ότι ο Γκαίτε ήξερε γενικώς «να πουλάει» πολύ καλά τον εαυτό του.