­Η δυσεξήγητη (;) γοητεία {LF}της γλωσσολαγνείας

Πώς αλλιώς παρά με τη γλωσσολαγνεία, που μάλιστα συχνά παίρνει και τη μορφή της «παλαιομεταφρασεολογίας», μπορεί να δικαιολογηθεί η εντρύφησή μου σε κείμενα όπως η μετάφραση του Κοτζιούλα στους Αθλίους του Ουγκό, για την οποία έγραφα πρόσφατα; Και κάτι ακόμα: είναι τόσο περίεργο οι επαγγελματικές ενασχολήσεις ενός ανθρώπου (μετάφραση) να συνυπάρχουν αρμονικά με τα βίτσια του (γλωσσολαγνεία); Υπάρχει, άραγε, μια διαχωριστική γραμμή που οδηγεί αναπόδραστα σε κάτι σαν «η δουλειά, δουλειά, και τα χούγια, χούγια»; Δεν θέλω να το παραδεχτώ, και πάντως το απεύχομαι. Με άλλα λόγια, μακάρι να μπορεί κάποιος να ικανοποιεί τις εμμονές του και ταυτόχρονα να ενισχύει την επαγγελματική του αρματωσιά.

Ψιλοξενύχτησα, λοιπόν, πάλι προ ημερών για να διαβάσω και τις 145 σελίδες (μικρού σχήματος, πάντως) μιας έκδοσης του 1930. Ηταν η Αισθητική του Καρόλου Λαλό (Charles Lalo, 1877-1953), καθηγητή της Σορβόνης κατά την περίοδο του μεσοπολέμου, στις εκδόσεις του Ελευθερουδάκη και σε μετάφραση Κ. Θ. Παπαλεξάνδρου. Ηξερα ότι ήταν έργο ξεπερασμένο, μπαγιάτικο από κάθε άποψη, μετριότατο ακόμα και «στα νιάτα του». Και όμως, αποθησαύριζα επί ώρα λέξεις, διατυπώσεις, εκφράσεις, αποδόσεις όρων, χυμώδη επίθετα. Ακόμα και μια κομψή γενική απόλυτο βρήκα. Μοναδικό κίνητρο: να ικανοποιήσω τη γλωσσική μου περιέργεια, και παράλληλα να ενισχύσω το γλωσσικό μου απόθεμα, τη γλωσσική μου σκευή, γιατί όχι και τη γλωσσική μου «συλλογή». Οπως άλλοι μαζεύουν γραμματόσημα, κοχύλια ή σπιρτόκουτα, έτσι και ο γλωσσομανής, ο γλωσσολάγνος, μαζεύει λέξεις.

Ομως, δεν είναι μόνο η αλίευση λέξεων και όρων, έστω και άστοχων ή αδόκιμων, που προσφέρουν αυτά τα διαβάσματα. Είναι και ένα ταξίδι στο παρελθόν της «φυλής μας», της φυλής των μεταφραστών. Στο παρελθόν τού τόσο άναρχου αλλά και τόσο συναρπαστικού αυτού κόσμου που είναι η μετάφραση. Ασε που θα μπορούσαμε να μιλήσουμε και για ένα είδος φόρου τιμής στους προπάτορες ημών των μεταφραστών, συχνά «ατυχούντες και αστοχούντες» στις επιλογές τους, αλλά έτσι ή αλλιώς σκαπανείς σε δύσβατα εδάφη, πολύ πιο δύσβατα τότε απ’ ό,τι σήμερα. Προβληματικά είναι τα κείμενα στην περίπτωση αυτών των μεταφράσεων, σε μουχλιασμένη καθαρεύουσα κατά κανόνα, και όμως να που «κάτι με τραβάει κοντά τους».

Εμβόλιμο κατά κάποιον τρόπο το σημερινό κείμενο, εξομολογητικό, ίσως απολογητικό, πριν περάσω σε ευρήματα από το νέο ανάγνωσμά μου. Αν μη τι άλλο πάντως, για να ελαφρύνω λίγο και το κλίμα, υπόσχομαι ότι κάποια από αυτά τα ευρήματα θα έχουν και τη σκαμπρόζικη πλευρά τους.

Επιδόρπιο

Πρόσφατα έμαθα ότι νόμισμα της Ουκρανίας είναι το γρίβνα. Ιδού, λοιπόν, μερικά ακόμα από τα λιγότερο γνωστά νομίσματα, σχετικά μεγάλων χωρών με όχι ασήμαντη παρουσία στη διεθνή σκηνή: η Βραζιλία έχει νόμισμα το ρεάλ, η Αργεντινή το πέσο, η Νότιος Αφρική το ραντ, η Νιγηρία το νάιρα, η Ινδονησία τη ρουπία, η Μαλαισία το ρινγκίτ, το Βιετνάμ το ντονγκ, το Ισραήλ το σεκέλ.