Ωμή αλήθεια

Τέσσερις δεκαετίες μάς χωρίζουν από την εποχή που ο Μάριος Ποντίκας έγραψε τον «Γάμο» κι όμως τόσο η θεματολογία του όσο και η διαχείρισή της από τους θεατρικούς ήρωες όχι μόνο αντέχουν στο σήμερα αλλά, εν μέρει, το χαρακτηρίζουν. Και όσο κι αν θεωρήσει κάποιος πως τα πράγματα έχουν αλλάξει – που έχουν αλλάξει -, άλλο τόσο είναι ίδια. Το έργο γράφτηκε το 1980 και πρωτοανέβηκε από το Θέατρο Τέχνης σε σκηνοθεσία του Καρόλου Κουν, τη σεζόν 1980-1981. Ο Μάριος Ποντίκας (1942-2022) ανήκει στη γενιά του μεταπολεμικού θεάτρου και στο έργο του αντικατοπτρίζεται η κοινωνία της εποχής, με όλες τις παθογένειες – πολλές από τις οποίες δεν ξεπεράστηκαν από τον χρόνο. Τα θέματά του έχουν να κάνουν με τη βία, την εξουσία, τη θέση της γυναίκας, τον θεσμό της οικογένειας, τις ιδεολογίες και την κατάρρευση των ηθικών αξιών, το άτομο, τη μοναξιά και τον φόβο του. Συγγραφέας που παρατηρεί με ψυχραιμία τα πράγματα στο βάθος και στη λεπτομέρειά τους, στέκεται απέναντι στα γεγονότα και τα ανασυνθέτει μέσω της θεατρικής γραφής με τρόπο καίριο και ουσιαστικό. Τη ρεαλιστική του γραφή εμπλουτίζει με στοιχεία μιας υπόγειας, αλλά φανερής, ποιητικής, λυρικής, διάθεσης.

Ο «Γάμος» παραμένει διαχρονικός και εξαιρετικά οξύς – ουκ ολίγες φορές θέλεις να κλείσεις τα μάτια και τα αφτιά σου για να μη δεις τι γίνεται και να μην ακούσεις τι λένε. Ενα 15χρονο κορίτσι βιάζεται επιστρέφοντας σπίτι από τη δουλειά – είναι ήδη αρραβωνιασμένη και μαζεύει λεφτά για την προίκα της. Ο πατέρας και η μεγαλύτερη αδελφή της, κυρίως, αλλά και η μητέρα της, αφού συνειδητοποιήσουν τι έχει συμβεί, αναλαμβάνουν να αντιμετωπίσουν το ζήτημα. Οσα λένε και όσα κάνουν, η οικογένεια αλλά και η κοινωνία γύρω της, εντάσσονται στην ευρύτερη και μεταφορική έννοια του βιασμού – της ψυχής, της αξιοπρέπειας, του φύλου, της ίδιας της ζωής της (αφού τη σπρώχνουν στην αυτοκτονία μέσω της αυτοπυρπόλησης). Το κορίτσι, καθηλωμένο σε όλη τη διάρκεια της παράστασης σε μια καρέκλα γυναικολόγου – με τα πόδια ανοιχτά -, στέκεται βουβό. Δεν μιλάει, μόνο βγάζει κάποιες κραυγές από τον σωματικό και κυρίως τον ψυχικό της πόνο.

Η παράσταση

Η Ελένη Σκότη, ψυχή της ομάδας ΝΑΜΑ, σκηνοθετεί το έργο του Ποντίκα με όλα εκείνα τα εφόδια που διαθέτει τόσο η ίδια όσο και το θέατρό της. Στέκεται ρεαλιστικά απέναντι στα γεγονότα, τα αναδεικνύει με τρόπο άμεσο και τα αφήνει να ξεδιπλώσουν τις εσωτερικές τους πτυχές, χωρίς να πιέσει καταστάσεις. Παίζει με τους φωτισμούς, τις αργές κινήσεις, τους χώρους. Το σπίτι γίνεται η δικαστική αίθουσα αλλά και η εκκλησία όπου το κορίτσι, νύφη, πια, τυλιγμένη ολόκληρη με επιδέσμους, και με ένα πέπλο στο κεφάλι, θα σταθεί πλάι στον βιαστή της. Η Σκότη ακολουθεί τη δυναμική του έργου, μια δυναμική σκληρή, αδυσώπητη μερικές φορές, και την ενεργοποιεί υποκριτικά. Δεν πέφτει στην παγίδα να γίνει διδακτική – άλλωστε ούτε το έργο το επιτρέπει. Γίνεται όμως αποκαλυπτική μιας διαχρονικής αλήθειας που συνεχίζει να βρίσκεται ανάμεσά μας, βουτηγμένη στην υποκρισία και στην ποίηση.

Μια ομάδα ηθοποιών συνθέτει την τετραμελή οικογένεια (Ηλίας Βαλάσης, πατέρας / Μαρία Κατσένου, μητέρα / Αθανασία Κουρκάκη, μεγάλη αδελφή / Μέγκυ Σούλι, κορίτσι). Ενώ ο πέμπτος του θιάσου (Στέλιος Δημόπουλος) επωμίζεται όλους τους εκτός οικογένειας ρόλους ξεκινώντας από τον αρραβωνιαστικό και φτάνοντας ως τον βιαστή (ενδιαμέσως μάρτυρας κατηγορίας και υπεράσπισης, ιατροδικαστής, συνήγορος και εισαγγελέας).

Info

Σκηνοθεσία: Ελένη Σκότη

Σκηνικά: Γιώργος Χατζηνικολάου

Κοστούμια: Μαρία Αναματερού

Φωτισμοί: Αντώνης Παναγιωτόπουλος

Μουσική & sound design: Στέλιος Γιαννουλάκης

Παίζουν: Ηλίας Βαλάσης, Στέλιος Δημόπουλος, Μαρία Κατσένου, Αθανασία Κουρκάκη, Μέγκυ Σούλι

Παραστάσεις: Θέατρο Επί Κολωνώ, Πέμπτη, Παρασκευή & Σάββατο (21.15), Κυριακή (18.15), για θεατές άνω των 16.

Το θέατρο είναι sold out

Καιρό είχε να συμβεί, και μάλιστα με τέτοιον μαζικό τρόπο – για να είμαι ειλικρινής, δεν θυμάμαι παρόμοιο φαινόμενο τα τελευταία χρόνια. Και δεν αφορά μία, δύο, τρεις παραστάσεις, αφορά  όλο (σχεδόν) το θέατρο. Από το Εθνικό -στην Κεντρική, στο Rex και στις μικρότερες σκηνές του -, στο Τέχνης, στις μεγάλες αίθουσες του κέντρου, στις περιφερειακές, στις μικρές, στα «υπόγεια»… Το θέατρο ζει μια πρωτόγνωρη άνθηση, μια επιτυχία που μεταφράζεται σε συνεχείς παρατάσεις παραστάσεων, γεμάτες πλατείες, ουρές στην είσοδο και sold out. Φυσικά και υπάρχουν εξαιρέσεις – με κάποιες πολυαναμενόμενες παραστάσεις να ρίχνουν αυλαία πριν την ώρα τους. Αλλά το τοπίο δεν αλλάζει. Ενα τηλέφωνο στο ταμείο – για όποιον ακόμη κλείνει παραδοσιακά τα εισιτήριά του – ή μια προσπάθεια αγοράς μέσω του Διαδικτύου το επιβεβαιώνει περίτρανα.

Τι συνέβη; Είναι τόσο καλές όλες αυτές οι παραστάσεις; Αυξήθηκε το κοινό; Λειτουργεί τόσο καλά η διαφήμιση; Γίνονται καλές προσφορές; Είναι όλα αυτά μαζί, κι άλλα πολλά ακόμα που δεν ορίζονται ούτε με ακρίβεια ούτε με σαφήνεια.

Αυτή η άνθηση του θεάτρου εμπεριέχει, σαφώς, τη μεγάλη, διετή, σιωπή που προηγήθηκε, λόγω πανδημίας, άρα και τη δίψα της επιστροφής στην κανονικότητα. Και αυτή η κανονικότητα αφορά και τους καλλιτέχνες αλλά και το κοινό, που φαίνεται να του έλειψε τελικά το θέατρο. Παράλληλα επιβεβαιώνει και τη μοναδικότητα αυτής της τόσο ζωντανής τέχνης που την έχουμε πολύ μεγάλη ανάγκη.

Ωστόσο η τρέχουσα σεζόν με όλη αυτή την αισιοδοξία που την ακολουθεί δεν είναι αυτονόητο ότι θα συνεχιστεί. Χρειάζεται και άλλη δουλειά, στήριξη από εμάς, τους θεατές, αλλά και από το κράτος, καλές επιλογές, προσεγμένες παραστάσεις. Είναι μια χρυσή ευκαιρία προς εκμετάλλευση – με την καλή έννοια. Να μην την αφήσουμε στην τύχη της, ούτε στη συγκυρία που την ανέδειξε. Γιατί μαζί με την κανονικότητα που όλοι θέλουμε τόσο πολύ έρχεται και ο κακός μας εαυτός -κι αυτός θέλει ακόμα περισσότερη δουλειά για να μείνει στην αφάνεια.