Eγραψε Aρλεκιν ο Oργουελ;

Δεν έγραψε. Να τα λέμε κι αυτά. Αρλεκιν δεν έγραψε. Δεν βάζω και το χέρι μου στη φωτιά («ποτέ δεν ξέρεις τι θα σου ξημερώσει… χτες», καθώς έλεγε κι ένα σοβιετικό ανέκδοτο, τυπικά οργουελικής ιδιοσυστασίας) αλλά όσα βιβλία του και όσες μελέτες πάνω στα βιβλία του έχουν πέσει στα χέρια μου δεν αφήνουν ούτε σκιά υποψίας πως μπορεί ο Τζορτζ Οργουελ (1903-1950), έστω και μόνο για βιοποριστικούς λόγους, να ασχολήθηκε ποτέ μ’ εκείνο το είδος ελαφράς αισθηματικής λογοτεχνίας που καταχρηστικά – από το πιο ισχυρό brand name στον χώρο – συνηθίσαμε να αποκαλούμε «Αρλεκιν». Τουναντίον. Ο Οργουελ αφιέρωσε πολλές αλησμόνητες σελίδες στη διαχείριση των αισθημάτων, στη «μηχανική των ψυχών», όπως θα την αποκαλούσε μια άλλη σελέμπριτι του 20ού αιώνα, σταθερή πηγή έμπνευσης για τον Οργουελ, ο Ιωσήφ Βισαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι, πιο γνωστός ως Στάλιν, που ξεκίνησε την καριέρα του με ασταθή βήματα στη Θεολογία και βρήκε τον αληθινό του προορισμό στο μαζικό έγκλημα.

Από την άλλη μεριά, η Μαρία Ζαχάροβα, η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας, θα μπορούσε να είναι η κλασική κεντρική ηρωίδα ενός όχι και τόσο καλογραμμένου Αρλεκιν – «θερμή σαν φλόγα», «κρύα σαν ατσάλι» ή ό,τι άλλο στερεότυπο επιστρατεύουν οι συγγραφείς του είδος ακόμη και τις μέρες που δεν έχουν δημιουργικό οίστρο, ανάμεσα σε ρεψίματα και χασμουρητά. Πράγματι, η Ζαχάροβα επιμελείται αυτό το δημόσιο προφίλ και, κάθε φορά που υποχρεώνεται να προβεί σε κάποια σκληρή ανακοίνωση για τις ρωσικές απώλειες στο μέτωπο της Ουκρανίας, επιτρέπει να διαρρεύσει έντεχνα στα ΜΜΕ και μια αποκαλυπτική πόζα της με βαθύ ντεκολτέ και καλλίγραμμες γάμπες ή ένα «έξω καρδιά» παλαιότερο βίντεο με την ίδια να χορεύει στον ρυθμό της Καλίνκα – διότι ναι, κατά βάθος, δεν είναι σκυλί του πολέμου, είναι μια αισθαντική γυναίκα και, ακόμη πιο βαθιά, μια ψυχούλα.

Με ανάλογη πειστικότητα, ωστόσο, θα μπορούσε να είναι και ηρωίδα σ’ ένα μυθιστόρημα του Όργουελ – ειδικά στο «1984» που όλα δείχνουν ότι είναι και το αγαπημένο της. Γιατί να μην υπηρετεί στο οργουελικό «Υπουργείο Αλήθειας» και να μην εκστομίζει καθημερινά τα πιο απροκάλυπτα ψέματα με τη μεγαλύτερη φυσικότητα; Γιατί να μη χλευάζει σκωπτικά όσους φοβούνται μια επικείμενη εισβολή στην Ουκρανία και να μην τη διαψεύδει έως και λίγες ώρες πριν την πραγμάτωσή της; Γιατί να μη βαφτίζει την ίδια την εισβολή «ειρηνευτική επιχείρηση» και την επακόλουθη εθνοκάθαρση ναζιστικών προδιαγραφών «αποναζιστικοποίηση»; Ακόμη και το ίδιο το «1984», σε μια επίδειξη εμβριθούς λογοτεχνικού αναθεωρητισμού, γιατί να μην το πλασάρει εκ νέου στο ποίμνιό της ως λίβελο εναντίον του φιλελευθερισμού και όχι – όπως είχαμε όλοι μέχρι πρότινος την εσφαλμένη εντύπωση – ως καταγγελία του ολοκληρωτισμού;

Το πρόβλημα της ανωτέρω προπαγανδιστικής συλλογιστικής είναι ότι εκλαμβάνει ως δεδομένο πως τέμνεται, εάν δεν ταυτίζεται το κοινό που διαβάζει Αρλεκιν με το κοινό που διαβάζει Οργουελ. Η Ζαχάροβα μάλλον κλίνει προς την αντίληψη ότι το ευρύ κοινό σήμερα (όχι μόνο στη Ρωσία) δεν διαβάζει τίποτε απολύτως – οπότε κάλλιστα μπορούμε να του υπαγορεύσουμε εμείς τι λένε και τι δεν λένε τα αδιάβαστα βιβλία. Προφανώς η Ζαχάροβα δεν προβαίνει αβασάνιστα σε τόσο αστοιχείωτες και κατ’ ουσίαν φαιδρές δηλώσεις· εμπιστεύεται τη δική της πληροφόρηση γύρω από την άγνοια που δέρνει το ακροατήριό της. Δεν παύει εντούτοις να είναι μια ριψοκίνδυνη επικοινωνιακή τακτική. Ο δικτάτορας Λουκασένκο, στη γειτονική Λευκορωσία, κινείται σε πιο ασφαλή ύδατα. Απαγορεύει το «1984» και το αποσύρει από τα βιβλιοπωλεία· όχι από συμπόνια στον φιλελευθερισμό πάντως.