Ο αλγόριθμος του ΜΙΤ που «επιμελείται» εκθέσεις

Τι μπορεί να συνδέει το σχέδιο ενός μπλε γερανού που φιλοτεχνήθηκε από έναν ολλανδό εξερευνητή του 18ου αιώνα με ένα κομψοτέχνημα της τέχνης της υαλουργίας – ένα αγγείο με μακρύ λεπτό λαιμό – που δημιουργήθηκε στην Περσία μεταξύ του 1700 και του 1900; Υπάρχει κάποια σχέση ανάμεσα σε ένα ολλανδικό ένδυμα του 18ου αι. με επιρροές από τα ιαπωνικά κιμονό και σε ένα πορσελάνινο βιολί; Ο πρώτος «επιμελητής εκθέσεων» που λειτουργεί με τεχνητή νοημοσύνη και είναι δημιουργία του ΜΙΤ εκτιμά πως έχουν και επιχειρεί να το αποδείξει. Το όνομά του είναι MosAIc και επί της ουσίας πρόκειται για έναν αλγόριθμο που αναπτύχθηκε από το Εργαστήριο Επιστήμης Υπολογιστών και Τεχνητής Νοημοσύνης του MIT στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης παράλληλα με τη Microsoft και ο οποίος χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για να εντοπίσει ομοιότητες μεταξύ έργων τέχνης που είναι φτιαγμένα από διαφορετικά υλικά και έχουν εντελώς διαφορετικές ρίζες προέλευσης, εντοπίζοντας τις όποιες οπτικές συνδέσεις ενδέχεται να υπάρχουν μεταξύ τους. Τα ζεύγη που δημιουργούνται από το MosAIc και τα οποία βασίζονται στη μηχανική εκμάθηση και σε ένα σύστημα ανάκτησης εικόνας περιλαμβάνουν το σχέδιο ενός μπλε γερανού από τον ολλανδό εξερευνητή του 18ου αιώνα Ρόμπερτ Τζέικομπ Γκόρντον και ενός λεπτεπίλεπτου μπλε γυάλινου περσικού αγγείου με μακρύ λαιμό. Η συσχέτιση ανάμεσα στα δύο αντικείμενα εκ πρώτης όψεως φαντάζει απίθανη. «Κάθε φορά που χρησιμοποιώ τον αλγόριθμο, έρχομαι αντιμέτωπος με εκπλήξεις» λέει ο υποψήφιος διδάκτορας Μαρκ Χάμιλτον στην ιστοσελίδα ArtNet News, ο οποίος έχει δημοσιεύσει επιστημονικό άρθρο σχετικά με τη δουλειά του με το MosAIc. Ξαφνιάστηκε, όπως λέει, όταν ζήτησε από τον αλγόριθμο να εντοπίσει ένα μουσικό όργανο που να μπορεί να συγκριθεί με ένα ολλανδικό ένδυμα του 18ου αι. εμπνευσμένο από ιαπωνικά κιμονό.

Το σύστημα πρότεινε ένα πορσελάνινο βιολί που παραδοσιακά κατασκευαζόταν στην ολλανδική πόλη Ντελφτ, και το οποίο είναι διακοσμημένο με μπλε και λευκό χρώμα, όπως το ύφασμα, «αλλά υπονοεί επίσης και μια πιο θεμελιώδη σύνδεση μεταξύ αυτών των δύο έργων» εξηγεί ο Χάμιλτον. «Πιο συγκεκριμένα, αυτά τα έργα αποτελούν απόδειξη της επιρροής που άσκησε το ολλανδικό-κινεζικό εμπόριο πορσελάνης από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα. Αυτός ο εμπορικός αγωγός πυροδότησε την αγάπη της Ευρώπης για το μπλε, το λευκό και το γαλάζιο του κοβαλτίου της κινεζικής πορσελάνης». Για το εγχείρημα αυτό οι ερευνητές χρησιμοποίησαν εικόνες από τις ανοιχτής πρόσβασης συλλογές του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης και το Ρέικσμουζέουμ στο Αμστερνταμ με την ελπίδα να εντοπίσουν συνδέσεις που συνήθως παραβλέπονται και να παρέχουν νέες πληροφορίες για τις σχέσεις που διέπουν τον οπτικό κόσμο, σύμφωνα με το ΜΙΤ. «Ελπίζουμε ότι αυτή η προσέγγιση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για να βοηθήσει τους ιστορικούς Τέχνης να βρουν νέα πρότυπα στην Ιστορία και να συλλέξουν στοιχεία για να υποστηρίξουν τις θεωρίες τους» δήλωσε ο Χάμιλτον, δεδομένου ότι το MosAIc έχει σχεδιαστεί για να «βλέπει» πέρα από το χρώμα και το ύφος των έργων,  λαμβάνοντας επίσης υπόψη του το νόημα και τη θεματική τους, γεγονός που το διαφοροποιεί από τα τρέχοντα συστήματα που μπορούν να συνδέουν έργα επί παραδείγματι του ίδιου καλλιτέχνη. Επίσης έχει τη δυνατότητα να εντοπίσει σφάλματα σε σύνολα δεδομένων που θα μπορούσαν να ξεγελάσουν το ανθρώπινο μάτι.

Η ΙΔΕΑ. Η ιδέα για το MosAIc γεννήθηκε από μια πρόσφατη περιοδική έκθεση που διερευνούσε τις ομοιότητες ανάμεσα σε ολλανδούς και ισπανούς ζωγράφους του 17ου, παρά το γεγονός ότι θεωρείται βέβαιο πως δεν υπήρχε μεταξύ τους σχέση. Ωστόσο δεν δημιουργήθηκε για να υποκαταστήσει τους επιμελητές εκθέσεων, όπως εξηγούν οι δημιουργοί του. «Χρησιμοποιήσαμε τον αλγόριθμό για να βρούμε ενδιαφέροντα και προκλητικά ζεύγη εικόνων. Ωστόσο, ιστορικοί Τέχνης και επιμελητές μπορούν να εντάξουν πολύ καλύτερα αυτά τα ζεύγη στο εκάστοτε ιστορικό πλαίσιο» πρόσθεσε ο Χάμιλτον. «Ελπίζουμε ότι ο κόσμος της τέχνης θα μπορέσει να δει αυτή τη μέθοδο ως προσθήκη μιας ξεχωριστής φωνής στην πολυφωνία».