«Στην Κίνα φτιάχνουν αρχαίους έλληνες θεούς»

Μπορεί ένα αόρατο στους περισσότερους από εμάς νήμα να συνδέει τους σύρους πρόσφυγες που φτάνουν στις ελληνικές ακτές με ένα λατομείο μαρμάρου στην Πελοπόννησο, με την ανερχόμενη αστική κινεζική τάξη και τα αναμνηστικά «made in China» που πωλούν τα καταστήματα τουριστικών ειδών στη Σαντορίνη; Με οδηγό έναν όγκο μαρμάρου ο 29χρονος κινέζος σκηνοθέτης και σεναριογράφος Σιν Γουάνγκ αναζητά τις απαντήσεις με τον φακό του και τις καταγράφει στο δεύτερο μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ του υπό τον τίτλο εργασίας «Το έπος ενός λίθου» («Epic of a stone»), που αποτελεί συμπαραγωγή της Κίνας, της Ελλάδας (Ρέα Αποστολίδη – Γιούρο Αβέρωφ, Anemon Productions), της Ολλανδίας και της Γαλλίας. Και παρά το γεγονός ότι δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη – το φθινόπωρο αναμένεται να είναι έτοιμο – κατάφερε να αποσπάσει το βραβείο MuSou Music Group Award σε υπηρεσίες ήχου και μουσικής στο πλαίσιο των δράσεων της Αγοράς, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν online, μετά την αναβολή του 22ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης λόγω κορωνοϊού στις αρχές Μαρτίου. Εντοπίσαμε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου τον σκηνοθέτη που ζει στο Πεκίνο και του ζητήσαμε να μας μιλήσει πώς αποφάσισε να ακολουθήσει ένα κομμάτι μαρμάρου και τι ανακάλυψε στη διαδρομή από την Ελλάδα, στην Κίνα και πίσω στην Ευρώπη.

Ποιος και για ποιους λόγους αποφασίζει να μεταφέρει έναν όγκο μαρμάρου από την Ελλάδα στην Κίνα και εν συνεχεία να τον επιστρέψει σε άλλη μορφή στη χώρα μας ή σε άλλες δυτικές αγορές;

Το ταξίδι του μαρμάρου δεν είναι παρά ένα τυπικό σύμπτωμα της παγκοσμιοποίησης. Η παγκόσμια βιομηχανία καθοδηγείται από την αρχή της ανάγκης να αγοράζει κανείς την πρώτη ύλη με το χαμηλότερο δυνατό κόστος ώστε να επιτύχει το υψηλότερο κέρδος. Τη δεκαετία του 1990 η παραγωγή λίθινων προϊόντων ήταν πολύ οικονομικότερη στην Κίνα συγκριτικά με τις χώρες στις οποίες υπήρχαν λατομεία. Η αγορά ωστόσο βρισκόταν στη Δύση και όπως συνέβη σε πολλές περιπτώσεις υπήρξε ένας διαχωρισμός ανάμεσα στις χώρες παραγωγής πρώτων υλών, σε εκείνες που διέθεταν εργοστάσια και σε εκείνες που κατανάλωναν.

Οσον αφορά όμως την παραγωγή προϊόντων που σχετίζονται με τον πολιτισμό, υπάρχει μια διαφορετική δυναμική. Ο κόσμος θέλει να αγοράσει την «αυθεντικότητα» του πολιτισμού στον τόπο που αυτός έχει γεννηθεί, ο οποίος όμως δεν συμπίπτει με τον τόπο παραγωγής των προϊόντων αυτών. Γι’ αυτό και παρατηρείται το φαινόμενο να ταξιδεύετε σε μιαν άλλη ήπειρο και να αγοράζετε αναμνηστικά που έχουν παραχθεί στην πόλη σας.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το ντοκιμαντέρ σας «Το έπος ενός λίθου»;

Γεννήθηκε όταν επισκέφθηκα ένα λατομείο μαρμάρου στην Πελοπόννησο κατά τη διάρκεια του προηγούμενου ντοκιμαντέρ μου «Lady of the Harbour», το οποίο πραγματεύεται την προσπάθεια των κινέζων μεταναστών που ζουν στην Ελλάδα να βοηθήσουν τους σύρους πρόσφυγες. Ενας από τους συμμετέχοντες Κινέζους εξάγει μάρμαρο από την Ελλάδα στην Κίνα και είναι ιδιοκτήτης λατομείων. Οταν επισκέφθηκα ένα από αυτά, βρήκα ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα την τροφοδοτική αλυσίδα μεταξύ Κίνας και Ελλάδας και σκέφτηκα ότι θα αποτελούσε κατάλληλο υλικό για ένα ντοκιμαντέρ.

Μετά την επίσκεψη στο λατομείο ξεκίνησα την έρευνά μου στους υπόλοιπους κρίκους της αλυσίδας και διαπίστωσα ότι μάρμαρο όχι μόνο από την Ελλάδα αλλά και από την Τουρκία, την Ιταλία, το Ιράν κατέληγε σε μια μικρή κωμόπολη, το Σουίτου, άγνωστη ακόμα και για τους περισσότερους Κινέζους αλλά παγκόσμιο κέντρο στις επιχειρήσεις που ασχολούνται με τον λίθο. Στο Σουίτου υπάρχουν χιλιάδες εργοστάσια που μετατρέπουν το μάρμαρο σε πολλά διαφορετικά προϊόντα και κυρίως του δίνουν μορφή κατάλληλη για χρήση στην οικοδομή και στη διακόσμηση, καθώς η Κίνα είναι η χώρα με τις μεγαλύτερες ανάγκες σε μάρμαρο για διακοσμητικούς λόγους, εξαιτίας τόσο της οικοδομικής έκρηξης όσο και επειδή έχει προωθηθεί ως υλικό που δίνει την αίσθηση της πολυτέλειας, θεωρείται της μόδας και συνδέεται με τον δυτικό τρόπο ζωής. Ορισμένοι άλλοι όγκοι μετατρέπονται σε γλυπτά που ακολουθούν την αισθητική της Ανατολής κι άλλα της Δύσης, όπως τα αγαλματάκια αρχαίων ελλήνων θεών, τα οποία στο σύνολό τους αποστέλλονται κυρίως στην Ευρώπη. Η ταινία ωστόσο εστιάζει και σε ένα υποπροϊόν, στη μαρμαρόσκονη, που χρησιμοποιείται ευρέως σε διαφορετικούς τομείς της βιομηχανίας. Μία από τις εφαρμογές της είναι η ανάμειξή της με ρητίνη για την κατασκευή αναμνηστικών αντικειμένων. Κατά συνέπεια η επιστροφή του ελληνικού μαρμάρου στα πάτρια ολοκληρώνεται με τη μορφή μαρμαρόσκονης στα τουριστικά σουβενίρ που πωλούνται σε δημοφιλείς στους επισκέπτες προορισμούς όπως η Σαντορίνη.

Πόσο μεγάλη είναι η συγκεκριμένη αγορά στην Κίνα και πού οφείλεται το μέγεθός της;

Διαπιστώνεται μια μετατόπιση της αγοράς παγκοσμίως. Τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, κατά τη διάρκεια της έκρηξης της βιομηχανίας μαρμάρου στην Κίνα, ολόκληρη η παραγωγή πωλούνταν στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Μετά την οικονομική κρίση όμως και την αύξηση του καταναλωτισμού στην Κίνα, η εγχώρια αγορά αναδείχθηκε στη μεγαλύτερη παγκοσμίως. Αν απουσιάσει η κινεζική ζήτηση, λίγο ακόμη και θα σταματήσουν να λειτουργούν τα λατομεία σε ολόκληρο τον κόσμο. Κατά τη γνώμη μου η προτίμηση των Κινέζων για προϊόντα με δυτικά χαρακτηριστικά κατά τις τελευταίες δεκαετίες έχει πολλές ομοιότητες με την τάση που υπήρχε κατά το 1700 και το 1800 στην Ευρώπη για αντικείμενα που προέρχονταν από την Ανατολή. Ο,τι συνέβη με την αποικιοκρατία στην Ευρώπη συμβαίνει στην Κίνα με την παγκοσμιοποίηση.

Ποιο είναι το προφίλ των κινέζων καταναλωτών που αγοράζουν τα συγκεκριμένα προϊόντα;    

Στην ταινία οι αντιπροσωπευτικοί κινέζοι καταναλωτές των δυτικού τύπου προϊόντων είναι ζευγάρια που έρχονται στη Σαντορίνη για να βγάλουν γαμήλιες φωτογραφίες και αγοράζουν αγαλματίδια made in China και  αναμνηστικά για τουρίστες. Οι περισσότεροι ανήκουν στη μεσαία τάξη και είναι μορφωμένοι. Εχουν γνώσεις για τον κόσμο, αλλά υπάρχουν πολλές περιοχές που καλύπτονται με μια μυστηριώδη ομίχλη στον προσωπικό παγκόσμιο χάρτη τους.

Πόσο καιρό χρειαστήκατε για να ολοκληρώσετε την έρευνά σας;

Ξεκίνησα μόνος μου τον Μάιο του 2018 με μια κάμερα. Τον Απρίλιο του 2019 και αφού είχα επισκεφθεί όλα τα σημαντικά σημεία διακίνησης του μαρμάρου άρχισα επισήμως τα γυρίσματα με ένα μικρό συνεργείο.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη έκπληξη;

Επισκέφθηκα το Γίβου, μια πόλη που αποτελεί το παγκόσμιο κέντρο προϊόντων σε μικρό μέγεθος. Εξεπλάγην με την κλίμακα των εμπορικών κέντρων και την ποικιλία προϊόντων που διέθεταν. Σε ένα κατάστημα υπήρχαν στην ίδια βιτρίνα θρησκευτικά αντικείμενα για πιστούς της Καθολικής και της Ορθόδοξης Εκκλησίας, του Ιουδαϊσμού και του Ισλαμισμού. Οι ιδιοκτήτες όμως δεν είχαν ιδέα ποιο είναι το μήνυμα πίσω από κάθε σύμβολο το οποίο είχαν βάλει στην παραγωγή και θα διέθεταν στην παγκόσμια αγορά. Και ούτε ενδιαφέρονταν να το κατανοήσουν. Υπάρχει μια ακούσια αρμονία.

Κάνετε λόγο στην περίληψη της θεματικής του ντοκιμαντέρ για μια αναπάντεχη ιστορία. Σε τι συνίσταται το αναπάντεχο;

Το ανθρώπινο στοιχείο σε κάθε ταινία είναι πάντοτε απρόσμενο. Το φιλμ ξεκινάει με μια γενική και καθιερωμένη ιδέα που ακολουθεί την εφοδιαστική αλυσίδα, αλλά οι χαρακτήρες, οι προσωπικότητες και η μοίρα των ταξιδιών κρύβουν πολλές αβεβαιότητες και εκπλήξεις. Και οι αλλαγές στην κινεζική οικονομία, όπως και ο κορωνοϊός, επέφεραν επιπλέον αλλαγές στην εν λόγω αλυσίδα.

Ποιες ήταν οι σημαντικότερες προκλήσεις με τις οποίες ήρθατε αντιμέτωπος;

Είχαμε ολοκληρώσει το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων πέρυσι και ευτυχώς δεν ανατράπηκαν πολύ τα σχέδιά μας από την πανδημία. Θα χρειαστεί όμως να κάνουμε μερικές επιπλέον λήψεις φέτος, καθώς ο κορωνοϊός έχει επιπτώσεις τόσο στη βιομηχανία όσο και στους ανθρώπους. Τελικά η μεγαλύτερη πρόκληση νομίζω ότι είναι το πώς θα καταφέρω να χωρέσω όλο αυτό το υλικό σε μια ταινία την ώρα του μοντάζ.

Το ντοκιμαντέρ σας, αν και ανολοκλήρωτο, ξεχώρισε στη διαδικτυακή Αγορά Ντοκιμαντέρ του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης τον περασμένο Μάρτιο. Ποιες είναι οι προσδοκίες σας για το μέλλον;

Το βραβείο είναι σημαντική ενθάρρυνση. Τώρα βρισκόμαστε στην τελική φάση της παραγωγής και θα ξεκινήσουμε τη διαδικασία του μοντάζ σύντομα στη Γαλλία, το οποίο και ελπίζουμε να ολοκληρώσουμε εντός του καλοκαιριού, ώστε από το φθινόπωρο να είμαστε έτοιμοι να το υποβάλουμε σε διάφορα φεστιβάλ, εφόσον επανέλθουν κατόπιν της ειδικής αυτής συνθήκης.