«Να βγει η ποίηση από το περιθώριο»

Τα τελευταία είκοσι χρόνια, με την έκρηξη της ηλεκτρονικής πληροφορίας και το Διαδίκτυο, όπου ο καθείς έχει όλο τον κόσμο στο πιάτο του, η ποίηση παράγεται, αναπαράγεται, ανταλλάσσεται και αντιγράφεται εν αφθονία. Με την ανάπτυξη εκατομμυρίων ψηφιακών περιοδικών, ιστότοπων, σελίδων Facebook και sites με αντικείμενο την ποιητική τέχνη, παρατηρείται υπέρμετρος πληθωρισμός αναρτημένης ποίησης. Συγχρόνως, παρατηρείται και ένας συστηματικός και σημαντικός διάλογος ανάμεσα στην ποίηση και σε άλλες μορφές τέχνης όπως η μουσική, το θέατρο, ο χορός, η περφόρμανς, το video art. Η rap poetry και η slam poetry είναι δύο μη αμελητέα μεγέθη ποίησης που καταλαμβάνουν πολλά στρέμματα παραστατικής ποίησης, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων. Από αυτόν το διάλογο, εφόσον πυρήνας παραμένει η ποίηση, βασικός κερδισμένος είναι η ίδια ποίηση η οποία καθοδηγεί και εμπνέει. Η μουσική, ο χορός, το θέατρο, η περφόρμανς, το video art, λόγω αυτού του διαλόγου μέσω των συμπράξεων, σταδιοδρομούν και εξαιτίας της ποίησης. Οπως είχα πει προ καιρού σε μία συνέντευξη στο «Στίγμα Λόγου», εδώ η ποίηση είναι ο τροφοδότης λογαριασμός απ’ τον οποίο οι άλλες μορφές τέχνης κάνουν αναλήψεις και μικρο-καταθέσεις. Ο διάλογος αυτός είναι ωφέλιμος για όλες τις εμπλεκόμενες τέχνες-πλευρές, διότι ερμηνεύουν την εναλλασσόμενη παροδικότητα που τις διακρίνει, έχοντας γνώση ότι αυτές οι συμπράξεις είτε υπονομεύουν τη φυσική ροή των πραγμάτων, είτε της ανοίγουν νέες πύλες καλλιτεχνικής εκφραστικότητας. Με βασικό άξονα τη γλώσσα, ο διάλογος αυτός μεταξύ των τεχνών φέρνει αποτελέσματα εφόσον είναι σε ανοιχτή γραμμή με την πραγματικότητα σε ένα υφιστάμενο πλαίσιο αλληλοεπίδρασης.

Τι είναι όμως η ποίηση; Σίγουρα δεν είναι κάτι που ορίζεται. Υπάρχουν τόσοι ορισμοί της ποίησης όσοι είναι και οι ποιητές. Η ποίηση είναι ένα μυστήριο. Οχι μόνο για τον αναγνώστη αλλά και για τον ίδιο τον ποιητή. Κανείς δεν είναι εντελώς σίγουρος ως προς την προέλευση των ποιημάτων, κανείς δεν ξέρει από πού έρχονται. Οι αρχαίοι Ελληνες έλεγαν ότι τα ποιήματα έρχονται από τη Μούσα η οποία είχε ποικίλες μορφές. Αλλοι λένε πως είναι θέμα έμπνευσης, άλλοι θέμα σπουδής και δουλειάς. Εγραψε η Κική Δημουλά: «Η ποίηση είναι μια φανταστική ολοκλήρωση των ατελών πραγμάτων που κάναμε ή η ανακεφαλαίωσή τους. Με δικά της όμως λόγια και με πολύ περισσότερα. Είναι οι αξίες που σώζονται». Μεγάλοι ποιητές όπως ο Σαίξπηρ, ο Σπένσερ, ο Μίλτον, ο Σέλεϋ και ο Δάντης χρησιμοποιούν ό,τι δεν έχουν εφεύρει με σκοπό να βρουν λέξεις για το νέο ζητούμενο που είναι όσα θα εφεύρουν. Φυσικά μερικοί από αυτούς αντέγραφαν ο ένας τον άλλον κεκαλυμμένα, αλλά αυτό είναι αναπόφευκτο στις μεγάλες στιγμές των μεγάλων ποιητών και ασφαλώς δεν μιλά κανείς για συστηματική λογοκλοπή.

Υπάρχει ποίηση που θέτει αγωνιωδώς ερωτήματα και ποίηση που ζητά απεγνωσμένα απαντήσεις. Υπάρχει και ποίηση αδιάφορη που ομφαλοσκοπεί και σε αφήνει αδιάφορο. Η ίδια η ποίηση από μόνη της δεν παράγει λέξεις, είναι ο ποιητής που τις αναζητά και αν βρει τις κατάλληλες, εναπόκειται σ’ αυτόν να τις βάλει στη σωστή τους σειρά, τη μια πίσω απ’ την άλλη, για να φτιάχνει άρτια ποιήματα, αντί να τις αφήνει κλειδωμένες στο δικό του δωμάτιο διαιωνίζοντας τον αυτοθαυμασμό του, δήθεν ασφαλής από το άτρωτο. Σε μια κοινωνία αγγελικά πλασμένη δεν θα υπήρχε λόγος να γράφουν οι ποιητές ή να δημιουργούν οι καλλιτέχνες. Ο Ελύτης έχει γράψει: «Οι κακοί ποιητές τρέφονται από τα γεγονότα». Αυτό όταν ειπώθηκε είχε κάποια βάση αλλά σήμερα ασφαλώς και έχει ξεπεραστεί από τη ζωή και από την κοινωνία, διότι τα γεγονότα συναποτελούν την καθημερινότητα και δεν νοείται σήμερα ποιητής να ζει αποκλεισμένος στον γυάλινο (ελιτίστικο) πύργο του, αποκομμένος από τον κόσμο.

Το 2011 δημιουργήθηκε στην Ελλάδα ο Κύκλος Ποιητών με μέλη του τους καλύτερους ποιητές στην Ελλάδα και στον κόσμο. Ξέρω ότι αυτό ακούγεται κάπως αλλά είναι αλήθεια. Ο Κύκλος Ποιητών έχει πολλούς στόχους, ένας εκ των οποίων είναι να βγει η ποίηση από το περιθώριο. Μία δεκαετία αργότερα η ποίηση στην Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στο περιθώριο, όμως ακμάζει και ανθοφορεί. Θα ήταν αστείο να υπέθετε κανείς ότι η ποίηση θα βγει εύκολα από το περιθώριο.

Μην ξεχνάμε ότι για πολλούς ποιητές το περιθώριο είναι ο βιότοπός τους, εκεί νιώθουν ασφαλείς. Είναι οι δικαιωματιστές, οι αυτόχθονες, εκείνοι που πιστεύουν στο δόγμα «Η ποίηση για την ποίηση», εκείνοι που λένε «Μη μου τους κύκλους τάραττε». Αυτό που εννοεί ο Κύκλος Ποιητών όταν λέει ότι επιδιώκει «να βγει η ποίηση από το περιθώριο», είναι να παίρνει θέση η ποίηση και ο ποιητής στα κοινά και στις αγωνίες της κοινωνίας, να συμμετέχει, να στρέφεται προς την εσωτερική λογική που έχει ηθικά ερείσματα και να ερμηνεύει τη ζωή με βλέμμα ανήσυχο, να γίνει ξανά ο ποιητής ο δημόσιος και διαμπερής διανοούμενος, να μας δείχνει το ηθικό του ανάστημα – αν το έχει. Αν ένας ποιητής προτιμά να μείνει στο περιθώριο δικαίωμά του, όμως, τον καλεί ο Κύκλος Ποιητών να βγει από το περιθώριο, να εξανθρωπισθεί, να γίνει μέτοχος ενός ποιητικού ανθρωπιστικού γίγνεσθαι. (Απ’ την άλλη, καλύτερα βέβαια να γράφουν ποιήματα οι νέοι, έστω και τραυλίζοντας προσωπικά αδιέξοδα, παρά να παίρνουν ουσίες ή να πετάνε μολότοφ.)

Τελευταία ο κόσμος, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά όλη η υφήλιος, έχει έρθει ανάποδα. Υπάρχουν ασύμμετρες απειλές, απώλειες και ιοί που μεταδίδονται ταχύτατα από ήπειρο σε ήπειρο και υπάρχουν ηγέτες που έχουν απαγάγει τη χώρα τους για ιδιοτελείς σκοπούς. Αν η ζωή, όπως λέει ο ινδός Σαντ Γκούρου, είναι ένα σύντομο ξύπνημα από έναν μακρύ ύπνο, τότε η ποίηση σήμερα είναι μια σύντομη διακοπή της πραγματικότητας. Είναι ένα πακέτο διάσωσης από το διεθνοποιημένο χάος και από τον φόβο μιας διαταραγμένης πραγματικότητας.