Οι κλασικοί των Belles Lettres κλείνουν έναν αιώνα

Οι γαλλικές εκδόσεις Les Belles Lettres που συγκεντρώνουν στον κατάλογό τους τα κείμενα της αρχαίας ελληνικής και λατινικής γραμματείας γιορτάζουν έναν αιώνα προσφοράς τους στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά και εμπλουτίζουν μέχρι και σήμερα τη σειρά των κλασικών. Από το 1919 με την ίδρυση της εταιρείας Belles Lettres οι ιδέες και τα κείμενα των αρχαίων πολιτισμών της Κίνας, της Ινδίας, της Ελλάδας, του ρωμαϊκού και μετέπειτα βυζαντινού κόσμου έγιναν προσιτά σε ανάγνωση, καθώς η φιλολογική και μεταφραστική επεξεργασία των πρωτογενών κειμένων γίνεται έως και σήμερα από την κοινότητα των πανεπιστημίων της Γαλλίας και των ειδημόνων του εξωτερικού.

Η αφετηρία αυτής της εκδοτικής προσπάθειας ξεκίνησε προπαρασκευαστικά τον Ιούλιο του 1917 από τον ελληνιστή Πιερ Βαλτζ και την ομάδα των γάλλων φιλολόγων και ακαδημαϊκών οι οποίοι εισηγήθηκαν το πρόγραμμα Budé. Μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, το πρόγραμμα Budé στόχευε στη διάδοση των αρχαίων ελληνικών και λατινικών συγγραμμάτων μέσω των μεταφράσεών τους στα γαλλικά και στη φιλολογική και βιβλιογραφική επεξεργασία τους. Αυτό που σήμερα μας φαίνεται αυτονόητο ήταν δύσκολο για την εποχή της ίδρυσης των Belles Lettres, το 1919. Οι συλλογές των αρχαίων κειμένων ήταν σπάνιες, φυλάσσονταν σε βιβλιοθήκες και συχνά τα κείμενα ήταν διάσπαρτα σε χώρες με ιδιάζουσες διπλωματικές σχέσεις, όπως η Γερμανία. «Το εγχείρημα δεν ήταν μόνο επιστημονικό και πολιτισμικό, αλλά και εθνικό ζήτημα για τη Γαλλία» τονίζει στην ομιλία του ο Ζακ Ζουανά, ελληνιστής φιλόλογος στη Σορβόννη και διευθυντής της συλλογής Budé που εξακολουθεί να δίνει νέους τίτλους στη σειρά των Belles Lettres.

Ο ίδιος κάνει τον απολογισμό της παραγωγής ενός αιώνα και αναφέρει ότι χρειάστηκαν τρία χρόνια από την ίδρυση της εταιρείας για να παρουσιαστεί η πρώτη έκδοση: ο πρώτος τόμος της σειράς Budé των Belles Lettres με τα κείμενα του Πλάτωνα σε μετάφραση και φιλολογική επιμέλεια του Μορίς Κρουαζέ κυκλοφόρησε μαζί με τους δύο τόμους στα λατινικά του «De Natura» του Λουκρήτιου σε μετάφραση Αλφρέντ Ερνού. Επειτα από λίγους μήνες ο Πολ Μαζόν παραδίδει τον πρώτο τόμο των έργων του Αισχύλου.

Η ΣΕΙΡΑ ΤΟΥ 2019. Καθώς οι δεκαετίες περνούν, οι εκδόσεις με τις μεταφράσεις των κειμένων από τις αρχαίες πηγές αυξάνονται. Οι τόμοι της σειράς Budé του 2019 δεν διαφέρουν στην εμφάνισή τους από εκείνους της πρώτης έκδοσης πριν από 100 χρόνια. Το σχήμα παραμένει βολικό και κομψό, το εξώφυλλο στα αντίτυπα της ελληνικής σειράς εξακολουθεί να στολίζεται από την κουκουβάγια της θεάς Αθηνάς, όπως απεικονίζεται σε ένα μικρό αρωματοδοχείο του 6ου αιώνα π.Χ. που εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου. Ενώ η σειρά της λατινικής γραμματείας εξακολουθεί να ξεχωρίζει από το πορτοκαλί χρώμα του εξωφύλλου, στολισμένο με τη λύκαινα της Ρώμης. Η τυπολογία της έκδοσης παραμένει αναλλοίωτη: στη δεξιά σελίδα το πρωτότυπο κείμενο στα αρχαία ελληνικά ή λατινικά. Η γαλλική μετάφραση στην αριστερή σελίδα, με σημειώσεις στο κάτω μέρος της.

Εως το 2009 τα κλασικά ελληνικά κείμενα αριθμούσαν 469 τόμους, τα βυζαντινά 15 και τα λατινικά 391. Η σειρά διανθίζεται έως και σήμερα. Στην πρόσφατη εκδοτική παραγωγή της άνοιξης του 2019 εμφανίστηκαν ο επετειακός τόμος της «Ιλιάδας» και οι 16 τόμοι της Ελληνικής Ανθολογίας. Στο πέρασμα του χρόνου το μεγαλύτερο σε όγκο εκδόσεων είναι το έργο του Πλουτάρχου με 36 τόμους, ενώ τον ακολουθούν οι 31 τόμοι του Αριστοτέλη και οι 26 του Πλάτωνα. Ανάμεσα στους συγγραφείς της λατινικής σειράς ο Κικέρωνας πρωτοστατεί με 54 τόμους. Η «Θεογονία» του Ησιόδου και η «Τέχνη της αγάπης» του Οβίδιου είναι τα έργα που ξεχωρίζουν στον κατάλογο των ευπώλητων της σειράς Budé.