Βήματα προόδου από την πλευρά της Αθήνας αναγνωρίζει η Κομισιόν στην ετήσια έκθεσή της για το Κράτος Δικαίου, ωστόσο διατηρεί έντονα επικριτικό ύφος για μια σειρά από προβλήματα, κυρίως στο πεδίο της διαφάνειας, της δικαιοσύνης, της προστασίας της δημοσιογραφικής ελευθερίας και της Κοινωνίας των Πολιτών.
Διαβάστε επίσης: Καμπανάκι για το κράτος δικαίου στην ΕΕ
Είναι ενδεικτικό ότι τρεις από τις τέσσερις βασικές συστάσεις του προηγούμενου έτους παρέμειναν ουσιαστικά στο ίδιο σημείο (δείτε εδώ και εδώ τι έγραφαν τα ΝΕΑ για την περυσινή έκθεση).
Το «μέτωπο» των υποκλοπών και του Predator
Η Κομισιόν αφιερώνει ειδικό τμήμα στις εξελίξεις γύρω από τα παράνομα λογισμικά παρακολούθησης στην Ελλάδα, εστιάζοντας στις δικαστικές αποφάσεις και τις αντιδράσεις που ακολούθησαν.
Γίνεται ειδική μνεία στην απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών (Φεβρουάριος 2026), το οποίο επέβαλε ποινές για πλημμεληματικές πράξεις (παραβίαση απορρήτου, παράνομη πρόσβαση) στους τέσσερις ιδιώτες που σχετίζονται με τις εταιρίες εμπορίας του Predator (Intellexa και Krikel).
Διαβάστε επίσης: Υπόθεση υποκλοπών: Τα 9 κενά στην έρευνα – Τι προέκυψε στο Μονομελές Πλημμελειοδικείο
Σημειώνεται πως η απόφαση, η οποία χαρακτηρίστηκε θετικό βήμα από τα θύματα, έχει εφεσιβληθεί και η δευτεροβάθμια δίκη έχει προσδιοριστεί για τον Δεκέμβριο του 2026.
Το «μπλόκο» από τον Άρειο Πάγο
Η έκθεση υπογραμμίζει ωστόσο την απόφαση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου (Απρίλιος 2026) να μην ανοίξει ξανά την κεντρική έρευνα, κρίνοντας «ανεπαρκή» τα νέα στοιχεία.
Διαβάστε επίσης: Υποκλοπές: Οι ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ ζητούν παρέμβαση της Κομισιόν για αρχειοθέτηση Τζαβέλλα και κράτος δικαίου στην Ελλάδα
Η κίνηση αυτή πυροδότησε έντονες αντιδράσεις από σύσσωμη την αντιπολίτευση, δημοσιογράφους και οργανώσεις, ενώ σχολιάστηκε αρνητικά η πιθανή σύγκρουση συμφερόντων (conflict of interest) του Εισαγγελεα του Αρείου Πάγου που τη χειρίστηκε, του Κωνσταντίνου Τζαβέλλα, λόγω της πρότερης θητείας του ως επόπτη της ΕΥΠ στην επίδικη περίοδο.
Διαβάστε επίσης: Ζαχαρίας Κεσσές για υποκλοπές: Ο Τζαβέλλας αποφάσισε συνειδητά να παραβιάσει τον νόμο, είναι ποινικά ελεγκτέος
Σημειώνεται, τέλος, πως εκκρεμούν νέες αιτήσεις αναψηλάφησης και δευτερεύουσες έρευνες σε χαμηλότερο βαθμό. Η αναφορά αυτή παραπέμπει στην ανοιχτή έρευνα για ψευδορκία, ψευδή κατάθεση και ηθική αυτουργία σε ψευδή κατάθεση των Γιάννη Λαβράνου, Αιμίλιου Κοσμίδη, Σωτήρη Ντάλλα και Σταμάτη Τρίμπαλη, στο δικαστήριο και στην εξεταστική επιτροπή της Βουλής το 2022, όπως προέκυψε κατά την ακροαματική διαδικασία στο Μονομελές Πλημμελειοδικείο.
Διαβάστε επίσης: Το Κράτος Δικαίου δεν είναι για πλάκα
Το σχετικό απόσπασμα καταλήγει, ωστόσο, πως η υπόθεση παραμένει ενεργή σε ανώτατο επίπεδο, αφού εξετάζονται ακόμη σχετικες προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας (υπόθεση Κουκάκη για ανασύσταση του φακέλου του) και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (υπόθεση Ανδρουλάκη για τη μη συμμόρφωση της ΕΥΠ με τις δικαστικές αποφάσεις).
Δικαστικό Σύστημα: Ψηφιακά βήματα, αλλά χαμηλή εμπιστοσύνη
Όπως αναφέρει η έκθεση, παρά την τεχνολογική αναβάθμιση, η αντίληψη των πολιτών και του επιχειρηματικού κόσμου για την αμεροληψία της ελληνικής Δικαιοσύνης παρουσιάζει περαιτέρω κάμψη.
Διαβάστε επίσης: Η Δικαιοσύνη στην ψηφιακή εποχή: Ποινικό μητρώο, εκατομμύρια ψηφιοποιημένα αρχεία και 110 δικαστικές αίθουσες
Το τοπίο γύρω από την επιλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων παραμένει θολό. Παράλληλα, δεν έχει θεσπιστεί ακόμη ένα σαφές νομοθετικό πλαίσιο «περιόδου αποχής» (cooling-off period), το οποίο θα απαγορεύει σε αφυπηρετήσαντες δικαστές να αναλαμβάνουν κυβερνητικές ή διοικητικές θέσεις αμέσως μετά τη συνταξιοδότησή τους.
Διαβάστε επίσης: Κράτος Δικαίου: Κίτρινη κάρτα από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
Ένα ακόμη θέμα είναι η υποστελέχωση. Η αναλογία δικαστικών υπαλλήλων προς δικαστές στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά χαμηλή (1:1,2), όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος αγγίζει το 1:3. Αντίστοιχα, η χώρα διαθέτει μόλις έξι εισαγγελείς ανά 100.000 κατοίκους, έναντι 14,5 στην υπόλοιπη ΕΕ.
Διαφθορά και Δημόσιο Χρήμα: Στάσιμη η κατάσταση
Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, η Κομισιόν διαπιστώνει απροθυμία ή αδυναμία στην επίτευξη τελεσίδικων καταδικών για υποθέσεις μεγάλης διαφθοράς.
Σημειώνεται πως, παρά τη δημιουργία ψηφιακού μητρώου, οι δικαστικές διώξεις «υψηλού επιπέδου» σπανίζουν. Ειδικά στο κομμάτι της δωροδοκίας ξένων αξιωματούχων, η Ελλάδα μετρά μηδενικές καταδίκες, με υποθέσεις να βαλτώνουν στα συρτάρια από το 2021.
Σημειώνονται μεγάλες καθυστερήσεις στον έλεγχο περιουσιακής κατάστασης (οι δηλώσεις πόθεν έσχες των ετών 2023-2024 δημοσιεύθηκαν με τεράστια καθυστέρηση τον Σεπτέμβριο του 2025). Επιπλέον, δεν υπάρχει ανοιχτό μητρώο για τα δώρα που δέχονται οι βουλευτές, ενώ το πλαίσιο για το lobbying παραμένει ανεφάρμοστο, χωρίς κανέναν έλεγχο ή κύρωση σε εταιρικούς εκπροσώπους.
Σε ό,τι αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, η έκθεση επικαλείται έρευνες που δείχνουν πως το 45% των εταιρειών στην Ελλάδα θεωρεί ότι αποκλείστηκε από διαγωνισμούς λόγω φαινομένων διαφθοράς. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το 58% των δημόσιων συμβάσεων ανατίθεται κατόπιν μίας και μοναδικής προσφοράς, ποσοστό υπερδιπλάσιο από το 27% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Στο «κόκκινο» η ελευθερία του Τύπου
Η έκθεση επικαλείται τον Δείκτη Πολυφωνίας (MPM), ο οποίος κατατάσσει την Ελλάδα στην κατηγορία «υψηλού κινδύνου» όσον αφορά την προστασία των δημοσιογράφων και την αυτονομία των δημόσιων μέσων.
Σημειώνεται ότι η δημόσια τηλεόραση εξακολουθεί να υπάγεται απευθείας στη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας (υπό τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο), με την έκθεση να καταγράφει ποιοτική υποβάθμιση του ερευνητικού περιεχομένου και απολύσεις.
Μέσα στην τελευταία χρονιά καταγράφηκαν 15 νέες επιθέσεις/απειλές κατά δημοσιογράφων στις διεθνείς πλατφόρμες. Την ίδια ώρα, η νομοθεσία για την προστασία από τις καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs) καθυστερεί, με την Κομισιόν να έχει ήδη εκκινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ελλάδας για τη μη ενσωμάτωση της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας.
Πιέσεις στις ΜΚΟ
Η έκθεση περιλαμβάνει μια σειρά από παρατηρήσεις για την ποιότητα της νομοθέτησης και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Σε ό,τι αφορά την ποιότητα της νομοθέτησης, η έκθεση επικαλείται έρευνες που καταλήγουν πως το 40% των επενδυτών θεωρεί τις συνεχείς αλλαγές στους νόμους ως τροχοπέδη για την επιχειρηματικότητα.
Επίσης, τονίζεται πως η κατάθεση άσχετων τροπολογιών της τελευταίας στιγμής υποβαθμίζει την ασφάλεια δικαίου, ενώ οι εκθέσεις επιπτώσεων των νομοσχεδίων κοιτάζουν μόνο το στενό δημοσιονομικό κόστος.
Ειδική αρνητική αναφορά γίνεται στην χρήση του νόμου περί ευθύνης υπουργών, ο οποίος χαρακτηρίζεται από τις εγχώριες αρχές και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) ως βασικό εμπόδιο για τη διαλεύκανση ερευνών, ιδίως οικονομικών εγκλημάτων.
Παρατηρείται, τέλος, σκόπιμη υποστελέχωση και καθυστερήσεις στην ανανέωση των μελών τους λόγω έλλειψης συναίνεσης των κομμάτων, ενώ αρχές-κλειδιά (όπως ο Συνήγορος του Πολίτη και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα) δεν έχουν αυτόνομο σύστημα προσλήψεων.
Αστυνομική Αυθαιρεσία – Καταδίκες στο ΕΔΔΑ
Αξίζει, τέλος, να αναφερθεί πως στην έκθεση της Επιτροπής καταγράφονται οι αμφιβολίες για το αμερόληπτο των ερευνών σε περιστατικά βίας από την ΕΛ.ΑΣ. και το Λιμενικό, με ρητή αναφορά στην παντελή έλλειψη πειθαρχικών διώξεων, ακόμη και την εμβληματική υπόθεση του ναυαγίου της Πύλου.
Παράλληλα, η Ελλάδα μετρά έως και 40 εκκρεμείς καταδικαστικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που δεν έχει εφαρμόσει (μερικώς ή πλήρως). Ο αριθμός των ανεφάρμοστων αποφάσεων του ΕΔΔΑ συσσωρεύεται και αυξάνεται.
Σε αυτό το πλαίσιο επισημαίνεται πως διεθνείς οργανισμοί, όπως η Civicus, καταγγέλλουν περιορισμούς στην ελευθερία της δραστηριοποίησης των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών. Σημειώνεται πως η πρόσφατη νομοθεσία που ποινικοποιεί τη δράση ανθρωπιστικών ΜΚΟ στο μεταναστευτικό (με δυνατότητα διαγραφής τους πριν καν δικαστούν) έχει προκαλέσει τις έντονες επικρίσεις του ΟΗΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης, ενώ η γραφειοκρατία διογκώνεται με πάνω από 11 παράλληλα μητρώα σε διάφορα υπουργεία.
