Η εγκατάσταση των πρώτων ανθρώπων στη Νότια Αμερική αποτελεί πεδίο έντονης επιστημονικής έρευνας και αντιπαράθεσης, με ποικίλες θεωρίες να προτείνουν διαφορετικές διαδρομές διάδοσης των πρώτων κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στην ήπειρο. Μέχρι πρόσφατα, οι μετακινήσεις κατά μήκος του Ατλαντικού Ωκεανού θεωρούνταν πολύ νεότερες από εκείνες του Ειρηνικού, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα πότε και με ποιον τρόπο οι πρώτοι πληθυσμοί έφτασαν στις ανατολικές ακτές της Νότιας Αμερικής.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Archaeological Science: Reports παρουσιάζει τον αρχαιότερο γνωστό ταφικό χώρο στην Παταγονία και ένα από τα πρώτα τεκμήρια ανθρώπινης παρουσίας στην ατλαντική ακτή της ηπείρου, χρονολογούμενο στην Πρώιμη Ολόκαινο εποχή.
Η επιστημονική συζήτηση για την εγκατάσταση
Η κοινότητα των αρχαιολόγων έχει επί δεκαετίες εξετάσει το πότε και μέσω ποιων διαδρομών οι πρώτοι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες εισήλθαν στη Νότια Αμερική. Οι επικρατέστερες θεωρίες περιλαμβάνουν τρεις κύριες οδούς: μέσω εσωτερικών περασμάτων, κατά μήκος της ακτής του Ειρηνικού ή μέσω του Ατλαντικού. Οι παράκτιες διαδρομές θεωρούνται ιδιαίτερα ευνοϊκές, λόγω της πρόσβασης σε γλυκό νερό και της δυνατότητας μετακίνησης προς το εσωτερικό μέσω ποταμών.
Ενώ στην ακτή του Ειρηνικού έχουν εντοπιστεί στοιχεία κατοίκησης ήδη από την Πρώιμη Ολόκαινο και Ύστερη Πλειστόκαινο περίοδο, η ατλαντική πλευρά παρουσίαζε έως τώρα πολύ νεότερα ευρήματα. Στην Παταγονία, οι αρχαιότερες τοποθεσίες χρονολογούνται γύρω στα 7.000–8.000 χρόνια πριν, ενώ η παλαιότερη γνωστή ταφή, στο La Arcillosa 2, υπολογίζεται περίπου στα 5.205 μη βαθμονομημένα χρόνια.
Οι περισσότερες από αυτές τις ταφές δείχνουν ότι οι πληθυσμοί της περιοχής είχαν χερσαία ή μικτή διατροφή, σε αντίθεση με εκείνους του Ειρηνικού που βασίζονταν κυρίως σε θαλάσσιους πόρους. Η έλλειψη παλαιότερων δεδομένων αποδίδεται εν μέρει στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά τη μετάβαση από το Πλειστόκαινο στην Ολόκαινο, περίπου πριν από 11.700 χρόνια, γεγονός που πιθανόν βύθισε πρώιμες παράκτιες εγκαταστάσεις.
Η αρχαιότερη ταφή στην Παταγονία
Οι ταφές στο Camarones εντοπίστηκαν τον Οκτώβριο του 2020, εν μέσω της πανδημίας COVID-19, όταν κάτοικος του χωριού ανακάλυψε ανθρώπινα οστά κατά τη διάρκεια οικοδομικών εργασιών. Η αστυνομία ειδοποίησε αρχαιολογική ομάδα, η οποία ανέλαβε την ανασκαφή και ανάλυση των ευρημάτων. Αρχικά εντοπίστηκαν τρία άτομα, ωστόσο αποδείχθηκε ότι τα δύο ανήκαν στον ίδιο σκελετό.
Το πρώτο άτομο εκτιμάται ότι πέθανε σε ηλικία 8–9 ετών, ενώ το δεύτερο γύρω στα 14. Οι ερευνητές σημειώνουν πως η αιτία θανάτου “δεν μπορούσε να προσδιοριστεί”, καθώς δεν υπήρχαν ενδείξεις ασθένειας ή τραύματος στα οστά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το πρώτο άτομο είχε ασυνήθιστα τριγωνικούς κάτω τομείς, χαρακτηριστικό γνωστό ως talon cusp, το οποίο είναι εξαιρετικά σπάνιο και δεν έχει παρατηρηθεί σε τόσο πρώιμες περιόδους στην αμερικανική ήπειρο.
Το άτομο βρέθηκε θαμμένο με κόκκινη ώχρα και 50 χάντρες από οστά πτηνών, πιθανότατα από περιδέραιο μήκους 1,5 μέτρου. Οι ραδιοχρονολογήσεις δείχνουν ότι τα δύο άτομα έζησαν μεταξύ 10.798 και 9.878 ετών πριν, καθιστώντας τις ταφές τις αρχαιότερες που έχουν εντοπιστεί στην Παταγονία.
Η σημασία των ευρημάτων
Αναλύσεις ισοτόπων άνθρακα και αζώτου αποκάλυψαν ότι και τα δύο άτομα κατανάλωναν θαλάσσιους οργανισμούς, με το πρώτο να παρουσιάζει πιο έντονη θαλάσσια διατροφή. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι οι πληθυσμοί δεν διέσχιζαν απλώς την περιοχή, αλλά αξιοποιούσαν ενεργά τους παράκτιους πόρους.
Η επαναχρησιμοποίηση του ίδιου ταφικού σημείου μέσα σε περίπου 400 χρόνια υποδηλώνει ότι οι ομάδες αυτές γνώριζαν καλά την περιοχή και επέστρεφαν σε αυτήν. Η χρήση κόκκινης ώχρας και οι χάντρες από οστά πτηνών αποδεικνύουν καθιερωμένες ταφικές πρακτικές και γνώση των τοπικών πρώτων υλών.
Οι ταφές στο Camarones αποτελούν όχι μόνο το αρχαιότερο ταφικό εύρημα της Παταγονίας, αλλά και κρίσιμο στοιχείο για την κατανόηση της εγκατάστασης του ανθρώπου στη Νότια Αμερική μέσω της ατλαντικής διαδρομής. Οι ερευνητές σχεδιάζουν να συνεχίσουν τη μελέτη με γενετικές και βιοανθρωπολογικές αναλύσεις, καθώς και με περαιτέρω έρευνες στην περιοχή.
Δεδομένου ότι ο χώρος βρίσκεται εντός του οικισμού του Camarones, οι επιστήμονες δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να εντοπιστούν και άλλες ταφές στο μέλλον, καθώς συνεχίζονται οι οικοδομικές δραστηριότητες στην περιοχή.
