Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε στην αναστολή των πληρωμών από το Σχέδιο Ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια που προορίζονταν για τη Σερβία, σε μια εξέλιξη που αποτελεί σοβαρό πλήγμα για την κυβέρνηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Η ανακοίνωση έγινε από την Επίτροπο Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, κατά τη διάρκεια συνεδρίου στην Ελβετία, η οποία επικαλέστηκε «σοβαρή οπισθοδρόμηση» στους τομείς της δικαιοσύνης, του κράτους δικαίου και της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης.
Η απόφαση των Βρυξελλών συνδέεται με τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις που υιοθέτησε το σερβικό κοινοβούλιο τον περασμένο Ιανουάριο. Οι αλλαγές αυτές, που πέρασαν χωρίς διαβούλευση με εισαγγελείς, δικαστές ή ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις καθώς θεωρείται ότι ενισχύουν υπέρμετρα τους προέδρους των δικαστηρίων και περιορίζουν την ανεξαρτησία των εισαγγελικών λειτουργών.
«Μέχρι να διορθωθεί αυτό, η Σερβία δεν θα μπορεί να χρησιμοποιήσει την ευρωπαϊκή οικονομική στήριξη», δήλωσε χαρακτηριστικά η κ. Κος, υπογραμμίζοντας πως η τήρηση των προϋποθέσεων αποτελεί απαραίτητο όρο για τη συνέχιση της χρηματοδότησης.
Το οικονομικό διακύβευμα και οι επιπτώσεις
Το Σχέδιο Ανάπτυξης της ΕΕ προβλέπει συνολικά 6 δισεκατομμύρια ευρώ για τις έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων την περίοδο 2024-2027. Η Σερβία, ως υποψήφια προς ένταξη χώρα, είχε ήδη λάβει μια πρώτη δόση 56,5 εκατομμυρίων ευρώ από το συνολικό πακέτο των 1,58 δισεκατομμυρίων που της αναλογεί. Ωστόσο, οι επόμενες πληρωμές παραμένουν «στον πάγο» λόγω της μη συμμόρφωσης με τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
Εξωτερική πολιτική και ευρωπαϊκή ευθυγράμμιση
Η Επίτροπος Κος δεν περιορίστηκε στα ζητήματα δικαιοσύνης, αλλά επέκρινε και την εξωτερική πολιτική του Βελιγραδίου. Η άρνηση της Σερβίας να επιβάλει κυρώσεις κατά της Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία και η διατήρηση στενών σχέσεων με το Κρεμλίνο εξακολουθούν να αποτελούν εμπόδιο στις σχέσεις με τις Βρυξέλλες.
«Δεν μπορείς να πατάς σε δύο στρατόπεδα ταυτόχρονα», τόνισε η Μάρτα Κος, καλώντας τη Σερβία να ευθυγραμμιστεί πλήρως με την εξωτερική πολιτική της Ένωσης.
Πολιτικές αναταράξεις στο εσωτερικό
Η απόφαση της ΕΕ έρχεται σε περίοδο έντονης πολιτικής πόλωσης στη Σερβία, με συνεχιζόμενες διαμαρτυρίες κατά της διαφθοράς και αυξανόμενη πίεση προς τον Βούτσιτς. Οι Βρυξέλλες δείχνουν πλέον αποφασισμένες να αξιοποιήσουν το οικονομικό τους «οπλοστάσιο» για να διασφαλίσουν τη δημοκρατική πορεία των υποψηφίων προς ένταξη χωρών.
Με τον τρόπο αυτό, η ΕΕ στέλνει σαφές μήνυμα ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν αποτελεί λευκή επιταγή, αλλά αποτέλεσμα δέσμευσης στις κοινές ευρωπαϊκές αξίες και αρχές.
