Στην επέτειο του Πολυτεχνείου το 2018, το Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ) συνομίλησε με τον σπουδαίο Στέφανο Ληναίο για εκείνα τα «πέτρινα χρόνια». Ο αγαπημένος ηθοποιός και σκηνοθέτης, σε συνέντευξή του στη δημοσιογράφο Ελένη Μάρκου, θυμήθηκε στιγμές από την περίοδο της δικτατορίας και τη στάση του απέναντι στο καθεστώς.

Ο Στέφανος Ληναίος είχε αναφερθεί στον Αύγουστο του 1967, όταν μαζί με τη σύζυγό του, Έλλη Φωτίου, αυτοεξορίστηκαν στο εξωτερικό. Τα διαβατήριά τους έφεραν το πραγματικό επώνυμό τους, Μυτιληναίος και Μυτιληναίου. «Γυρίσαμε όλα τα Πανεπιστήμια, τάχα ότι δίναμε ένα ρεσιτάλ ποίησης για την ελευθερία, από τον Όμηρο ως τον Σεφέρη και τον Ρίτσο, αλλά όταν τελείωνε το αφιέρωμα μιλάγαμε στους φοιτητές για την κατάσταση στην Ελλάδα», είχε πει χαρακτηριστικά.

Τρία χρόνια αργότερα, το ζευγάρι επέστρεψε στην Ελλάδα και ίδρυσε το θέατρο ΟΡΒΟ με στόχο να ανεβάζει έργα που θα μιλούσαν έμμεσα για τα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα της εποχής. Ωστόσο, όπως σημείωσε ο ίδιος, οι απαγορεύσεις δεν άργησαν να έρθουν. «Ανεβάσαμε τρία έργα, εκ των οποίων το “Επικίνδυνο φορτίο” του Μουρσελά και το “Λεωφορείο” του Ζακόπουλου τα απαγόρευσαν. Και στη δεύτερη σκηνή, όπου ο Γιώργος Μιχαηλίδης παρουσίασε την “Αυτοψία”, την απαγόρευσαν επίσης μετά από τρεις ημέρες», είχε διηγηθεί.

Ο ηθοποιός περιέγραψε πώς οι παραστάσεις του είχαν έντονο συμβολισμό και αντιδικτατορικό χαρακτήρα. «Στο “Λεωφορείο”, στο τέλος του έργου, δείχναμε με το δάχτυλο τον κόσμο και τους λέγαμε “σας πήρανε ό,τι δικό σας είχατε, μπορείτε να το ξαναπάρετε, διεκδικήστε το”. Το απαγόρευσαν κι αυτό», είχε αναφέρει. Παρά τις πιέσεις, συνέχισαν με επιμονή να δημιουργούν.

Το 1970, το Θέατρο Άλφα έγινε ο νέος χώρος δράσης τους. Εκεί ανέβασαν το «Καληνύχτα Μαργαρίτα», το οποίο επίσης απαγορεύτηκε μετά τον πρώτο χρόνο. «Τον Οκτώβριο του 1973 ανεβάζουμε τους “Κλειδοκράτορες” του Μίλαν Κούντερα. Στις 17 Νοεμβρίου του 1973 γίνεται το Πολυτεχνείο. Μας το απαγορεύουν και, ταυτόχρονα, μας κόβουν από την τηλεόραση μια εκπομπή», θυμόταν ο Ληναίος. Οι απαγορεύσεις συνοδεύονταν από ανακρίσεις και απειλές, όπως αυτές του περιβόητου Μάλλιου.

«Θυμάμαι όταν με κάλεσε ο Μάλλιος και με απείλησε. Του είπα “ελάτε να δείτε μια μέρα”. “Όχι, δεν θα ξανακάνεις συζητήσεις”, έλεγε. Του απάντησα “Λονδίνο δεν ξαναπάω, προτιμώ να με στείλετε στα Γιούρα”», είχε αφηγηθεί. Ο ίδιος τόνισε πως εκείνες οι εποχές, αν και ηρωικές, στοίχισαν πολλά σε όλους όσοι αντιστάθηκαν.

Οι ημέρες της εξέγερσης του Πολυτεχνείου

Η αφήγησή του επεκτάθηκε και στις ημέρες της εξέγερσης του 1973. «Όταν έγινε η εξέγερση, εμείς, η Αλάμπρα και το Βεάκη απέναντι, ήμασταν από τα θέατρα όπου ο κόσμος πήγαινε για να κρυφτεί», είπε. Είχε προηγηθεί η εξέγερση στη Νομική, όταν οι φοιτητές διαμαρτύρονταν για τη στράτευσή τους. «Έρχονταν τα παιδιά της Νομικής, με επικεφαλής την Ιωάννα Καρυστιάνη, και μου ζητούσαν να κάνουν στο Θέατρο Άλφα μια συζήτηση. Είπα “ναι”, παρόλο που ήξερα τον κίνδυνο», θυμήθηκε.

Κατά τις ημέρες του Πολυτεχνείου, το φουαγέ του Θεάτρου Άλφα έγινε χώρος ιστορικών συσκέψεων. «Έρχονταν 10 παιδιά του Πολυτεχνείου και συζητούσαν τι να κάνουν. Κι εμείς τους λέγαμε ότι θα σταματήσουμε να παίζουμε παραστάσεις, όπως και έγινε», ανέφερε. Ωστόσο, οι πληροφορίες έφταναν γρήγορα στις αρχές, καθώς, όπως σημείωσε, «ακόμα και μέσα σε αυτούς τους 10 υπήρχαν χαφιέδες».

Το βράδυ της 17ης Νοεμβρίου 1973, τόσο το Θέατρο Άλφα όσο και το Αλάμπρα προστάτευσαν πολλούς ανθρώπους που έψαχναν καταφύγιο. «Φτάσαμε σε σημείο όπου τα καπνογόνα έμπαιναν μέσα στο θέατρο και κινδυνεύαμε να πνιγούμε. Κάναμε την ηρωική έξοδο και γλυτώσαμε», περιέγραψε ο Ληναίος. Και κατέληξε με συγκίνηση: «Ό,τι γράψετε να το γράψετε στο πληθυντικό. Γιατί η γενιά εκείνη τα έκανε όλα, και μέσα σε αυτούς κι εμείς».