Ψηφιακή δημοσίευση διαθηκών και νέες ρυθμίσεις για τα κληρονομικά δικαιώματα φέρνουν σημαντικές αλλαγές για τους πολίτες, ενισχύοντας τον σεβασμό στη βούληση του διαθέτη και προσαρμόζοντας το δίκαιο στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες.
Πλέον, τα ίδια δικαιώματα με τον επιζώντα σύζυγο έχουν και όσοι έχουν συνάψει σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης. Παράλληλα, ειδική διάταξη προβλέπει ότι ο επιζών σύντροφος –όταν δεν υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης– αποκτά πλήρες κληρονομικό δικαίωμα, εφόσον δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς με δικαίωμα κληρονομιάς.
Η μεταβίβαση της κληρονομιάς γίνεται υπό την προϋπόθεση ότι το ζευγάρι ζούσε μαζί τουλάχιστον τρία χρόνια. Ο επιζών σύντροφος πρέπει να υποβάλει αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από τον θάνατο του διαθέτη, ενώ έχει δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για έναν χρόνο.
Σημαντική είναι και η μείωση του χρόνου δημοσίευσης των διαθηκών. Η διαδικασία, που παλαιότερα μπορούσε να διαρκέσει έως και τρεις μήνες, πλέον ολοκληρώνεται αυθημερόν ή, το αργότερο, την επόμενη ημέρα από την υποβολή των απαραίτητων δικαιολογητικών.
Το Γενικό Μητρώο Διαθηκών και η πλατφόρμα diathikes.gr
Η επιτάχυνση αυτή οφείλεται στη λειτουργία του Γενικού Μητρώου Διαθηκών, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Νοεμβρίου 2025 από το Υπουργείο Δικαιοσύνης σε συνεργασία με τη Συντονιστική Επιτροπή Συμβολαιογραφικών Συλλόγων Ελλάδος. Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο ηλεκτρονικό σύστημα καταχώρησης και δημοσίευσης διαθηκών.
Σύμφωνα με τον ν. 5221/2025 (ΦΕΚ Α’ 133/28.7.2025), από την 1η Νοεμβρίου 2025 η δημοσίευση όλων των τύπων διαθηκών –ιδιόγραφων, μυστικών και δημόσιων– πραγματοποιείται μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας diathikes.gr, που διαχειρίζεται ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών – Πειραιώς – Αιγαίου και Δωδεκανήσου, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης.
Εφαρμογή και στατιστικά στοιχεία
Το νέο σύστημα αφορά περιπτώσεις θανάτων που επήλθαν μετά την 1η Νοεμβρίου 2025. Με το άρθρο 114 του ν. 5264/2025 (ΦΕΚ Α’ 239/19-12-2025) δίνεται πλέον η δυνατότητα δημοσίευσης διαθηκών από συμβολαιογράφο και για διαθέτες που είχαν αποβιώσει πριν από την ημερομηνία αυτή.
Η ρύθμιση καλύπτει και διαθήκες για τις οποίες είχε ήδη υποβληθεί αίτηση δημοσίευσης, υπό την προϋπόθεση ότι η αίτηση αποσύρθηκε από το Πρωτοδικείο με ευθύνη του αιτούντος και μετά από σχετική βεβαίωση της γραμματείας του δικαστηρίου.
Από την 1η Νοεμβρίου 2025 έως τις 14 Απριλίου 2026 έχουν καταχωρηθεί στο Μητρώο Διαθηκών 30.011 αδημοσίευτες διαθήκες, εκ των οποίων ζητήθηκε η δημοσίευση 8.426. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται 3.683 δημόσιες, 1.440 ιδιόγραφες, 3.085 ιδιόγραφες από τρίτο, 154 ιδιόγραφες από τρίτο δημοσιευμένες από ελληνικό δικαστήριο και 64 μυστικές.
Τα δικαιολογητικά
Η δημοσίευση πραγματοποιείται άμεσα, αυθημερόν ή εντός της επόμενης ημέρας, από την προσκόμιση της ληξιαρχικής πράξης θανάτου του διαθέτη στον συμβολαιογράφο.
Κατά την ίδια περίοδο, έχουν υποβληθεί συνολικά 47.450 αιτήσεις. Από αυτές, 44.128 αφορούν την έκδοση πιστοποιητικού δημοσίευσης διαθήκης ή μη, 2.192 την έκδοση πρακτικού δημοσίευσης, 103 την πράξη κήρυξης κυρίας ιδιογράφου διαθήκης και 1.027 αναζητήσεις διαθηκών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών – Πειραιώς – Αιγαίου και Δωδεκανήσου, μέσω της πλατφόρμας έχουν ήδη διεκπεραιωθεί 34.617 αιτήσεις, με μέσο χρόνο αναμονής απάντησης 10 ημερολογιακές ημέρες, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου για τυχόν συμπληρώσεις.
Πριν από την ψηφιοποίηση, η έκδοση πιστοποιητικού δημοσίευσης ή μη διαθήκης από το Πρωτοδικείο Αθηνών μπορούσε να διαρκέσει έως και τρεις μήνες. Η νέα διαδικασία αναδεικνύει τη σημαντική επιτάχυνση και τη διευκόλυνση που προσφέρει το ψηφιακό σύστημα στους πολίτες και στους συμβολαιογράφους.
