Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν φαίνεται να είναι πολύ κοντά, καθώς ο πόλεμος έχει εξαντλήσει και τις δύο πλευρές, που αναζητούν επειγόντως παύση των εχθροπραξιών. Πλέον, το βασικό ερώτημα είναι πώς κάθε πλευρά θα παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως νίκη.

Για την Ουάσινγκτον, ο πρώτος γύρος συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ, παρά τη μαραθώνια διάρκειά του, έμοιαζε περισσότερο με συντονισμένη προσπάθεια ενίσχυσης της αμερικανικής επιρροής. Ο ταχύς ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών δείχνει ότι ο Λευκός Οίκος είχε προετοιμάσει την κλιμάκωση. Αν και απαιτείται χρόνος για να αποτυπωθεί πλήρως ο οικονομικός αντίκτυπος, ακόμη και μια αποτελεσματικότητα 60% θα ήταν σοβαρό πλήγμα για την οικονομία της Τεχεράνης και τους συμμάχους της, όπως η Κίνα, που εξαρτώνται από το ιρανικό πετρέλαιο, σύμφωνα με ανάλυση του CNN.

Οι πιθανότητες επιτυχίας ενός δεύτερου γύρου συνομιλιών αυξάνονται όσο εντείνονται οι πολιτικές πιέσεις και οι ανάγκες των εμπλεκομένων. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δηλώνει ανοιχτά ότι επιθυμεί συμφωνία και ότι το ίδιο θέλει και το Ιράν. Με τον πληθωρισμό και τις τιμές καυσίμων να αυξάνονται, ο Τραμπ χρειάζεται επειγόντως μια διπλωματική επιτυχία.

Παρά τις συχνές μεταβολές στις θέσεις του, που άλλοι αποδίδουν σε ανορθόδοξη στρατηγική και άλλοι σε έλλειψη συνέπειας, η ασάφεια έχει όρια ως διαπραγματευτική τακτική. Το χάος, σκόπιμο ή όχι, υπογραμμίζει πόσο πολύ χρειάζεται ο Τραμπ μια συμφωνία.

Η πίεση στην Τεχεράνη

Το Ιράν, αν και επικράτησε στον «πόλεμο της εικόνας», εξαπέλυσε πρωτοφανή ισχύ με τίμημα την αποδυνάμωση της κυβερνητικής του ηγεσίας και του μηχανισμού ασφαλείας. Παρά την προπαγάνδα, η πραγματικότητα είναι πως η Τεχεράνη βρίσκεται σε σαφώς δυσμενέστερη θέση μετά τα περισσότερα από 13.000 πλήγματα που έχουν δεχθεί στόχοι της.

Οι βομβαρδισμοί επί 39 ημέρες είχαν καθοριστικά αποτελέσματα. Ενώ επικριτές των ΗΠΑ ειρωνεύονται ότι απλώς «αντικατέστησαν έναν Αγιατολάχ Χαμενεΐ με έναν άλλο», ο Μοτζτάμπα δεν έχει εμφανιστεί δημόσια ούτε έχει αποδείξει ότι μπορεί να ασκήσει εξουσία. Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) βρίσκονται ήδη στο τρίτο επίπεδο της ηγεσίας τους, αντιμετωπίζοντας σοβαρές προκλήσεις διακυβέρνησης και ανάγκη ανασυγκρότησης.

Η φαινομενική ισχύς του Ιράν πηγάζει περισσότερο από την ανθεκτικότητά του παρά από κάποια στρατιωτική νίκη. Ωστόσο, βρίσκεται σε περίοδο πρωτοφανούς περιφερειακής αδυναμίας, έχοντας επιτεθεί στους περισσότερους γείτονες στον Κόλπο. Το Πακιστάν λειτουργεί ως μεσολαβητής, αλλά οι δεσμοί του με τη Σαουδική Αραβία περιορίζουν την ανεξαρτησία του. Η Τεχεράνη δείχνει δύναμη, αλλά με τεράστιο κόστος.

Προς έναν ρεαλιστικό συμβιβασμό

Εκτός απροόπτου, η επιστροφή σε πλήρη σύγκρουση μοιάζει λιγότερο πιθανή από έναν διαπραγματευτικό συμβιβασμό. Μετά από 16 ώρες συνομιλιών στο Πακιστάν, οι θέσεις ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται να συγκλίνουν. Η ρητορική των διαπραγματεύσεων συχνά αποκρύπτει την πραγματική πρόοδο, καθώς οι δύο πλευρές επιδιώκουν να αυξήσουν την πίεση η μία στην άλλη.

Κοινό σημείο φαίνεται να είναι το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, με τον αμερικανικό αποκλεισμό να μειώνει τη διαπραγματευτική ισχύ της Τεχεράνης. Το Ιράν γνωρίζει ότι πρέπει να επιτρέψει πιο ελεύθερη ναυσιπλοΐα, ώστε να περιορίσει τις πιέσεις προς την Κίνα, που εξαρτάται ενεργειακά από αυτό.

Η διαφωνία επικεντρώνεται πλέον στις λεπτομέρειες της συμφωνίας. Και οι δύο πλευρές συγκλίνουν σε ένα μορατόριουμ εμπλουτισμού ουρανίου, με το Ιράν να προτείνει διάρκεια πέντε ετών και τις ΗΠΑ να ζητούν είκοσι. Ένας αριθμητικός συμβιβασμός θεωρείται πιθανός, όπως και στο θέμα της άρσης των κυρώσεων.

Οι δυνατότητες εμπλουτισμού του Ιράν έχουν ήδη περιοριστεί. Σύμφωνα με τον Τραμπ, τα αποθέματα ουρανίου βρίσκονται θαμμένα κάτω από τα ερείπια, γεγονός που καθιστά απίθανη την άμεση αξιοποίηση τους για στρατιωτικούς σκοπούς. Το ζήτημα πλέον αφορά την κυριαρχία και τη διεθνή επιτήρηση μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), είτε με μεταφορά, είτε με πώληση, είτε με απομείωση του υλικού.

Ο ρόλος του Ισραήλ και οι περιφερειακές ισορροπίες

Αστάθμητος παράγοντας παραμένει το Ισραήλ. Το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει τις συμμαχικές του δυνάμεις στον Λίβανο και αλλού, ενώ η Χεζμπολάχ συνεχίζει να επιδεικνύει επιχειρησιακή ικανότητα. Η πρόθεση του Ισραήλ για μακροχρόνια παρουσία στον νότιο Λίβανο παραμένει ασαφής, καθώς περιοδικές επιθέσεις υποκαθιστούν τις μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις.

Η κυβέρνηση του Λιβάνου βρίσκεται για πρώτη φορά μετά από χρόνια σε άμεσες συνομιλίες με το Ισραήλ, χωρίς ωστόσο να έχει τηρήσει τη δέσμευσή της για αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Οι διαπραγματεύσεις πιθανότατα θα μεταθέσουν το ζήτημα αυτό σε ξεχωριστό φάκελο, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να παρουσιάσουν πρόοδο προς μια ευρύτερη λύση.

Τα επόμενα βήματα

Τα σημεία τριβής για μια συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν δεν μοιάζουν πλέον ανυπέρβλητα, αλλά σχετίζονται με το κύρος και τη διαπραγματευτική θέση των δύο πλευρών. Καμία δεν μπορεί να αποδεχθεί συμφωνία που δεν θα παρουσιάσει ως νίκη. Το Ιράν θέλει να διατηρήσει την αποτρεπτική του ισχύ, ενώ ο Τραμπ χρειάζεται ένα αποτέλεσμα που θα προβληθεί ως επιτυχία.

Ο Τραμπ έχει δυσαρεστήσει πολλούς, ακόμη και συμμάχους, και χρειάζεται να εξέλθει από τον πρώτο μεγάλο πόλεμο που επέλεξε με μια συμφωνία που θα θεωρηθεί καλύτερη από την προηγούμενη κατάσταση, παρά τον κίνδυνο ύφεσης και τις αναταράξεις στις αγορές ενέργειας.

Δύο κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν: αν η νέα συμφωνία θα είναι καλύτερη από εκείνη του Μπάρακ Ομπάμα το 2015, και τι είδους Ιράν θα προκύψει μέσα από τα ερείπια. Παρά τις καταστροφές, η ανθεκτικότητα της χώρας είναι εμφανής, ενώ οι σκληροπυρηνικές φωνές ενισχύονται.

Ο Τραμπ μπορεί να επιτύχει περιορισμό της ιρανικής πυρηνικής ικανότητας. Ωστόσο, οι ακούσιες συνέπειες του πολέμου αρχίζουν μόλις τώρα να διαφαίνονται — και η σημαντικότερη ίσως είναι ότι οι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη αισθάνονται πλέον πιο έντονα από ποτέ την ανάγκη για πυρηνικό όπλο.