Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τη εύθραυστη εκεχειρία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν ως «πλήρη και απόλυτη νίκη». Ωστόσο, οι όροι της συμφωνίας αναδεικνύουν πώς η Τεχεράνη αξιοποίησε τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ για να αποκτήσει τεράστια επιρροή στην παγκόσμια οικονομία.

Η προϋπόθεση της εκεχειρίας, που απαιτεί από το Ιράν να επανανοίξει τον ζωτικό θαλάσσιο διάδρομο, αποτελεί σιωπηρή αναγνώριση της δύναμης που διαθέτει η χώρα στο σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του κόσμου – και μαζί με αυτό, σε κρίσιμα τμήματα της διεθνούς οικονομίας.

«Το Ιράν δεν χρειάζεται μεγάλη στρατιωτική ισχύ για να προκαλέσει τεράστια αναστάτωση στην παγκόσμια οικονομία», δήλωσε πρόσφατα η ειδικός σε θέματα ενέργειας του Brookings, Σαμάνθα Γκρος.

Οι αγορές αντέδρασαν θετικά στην είδηση της εκεχειρίας, αν και οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι ανησυχίες για την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου παραμένουν. Οι τιμές του αργού υποχώρησαν κατά 15-20%, ενώ οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου σημείωσαν ανάλογη πτώση.

«Υπάρχουν σημαντικά εμπόδια πριν η εκεχειρία ανάμεσα σε ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν οδηγήσει σε διαρκή ειρήνη», τόνισε ο επικεφαλής οικονομολόγος της Capital Economics, Νιλ Σίρινγκ. «Για τις αγορές, το πιο κρίσιμο ζήτημα παραμένει η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ».

Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ

Παρά τα πρώτα σημάδια επανέναρξης της ναυσιπλοΐας, το Ιράν φέρεται να ανέστειλε ξανά τη διέλευση πλοίων μετά από επίθεση του Ισραήλ στον Λίβανο. Προς το παρόν, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις ελέγχουν πλήρως τις κινήσεις στα Στενά, αποκτώντας μοναδική επιρροή στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Το Ιράν έχει ουσιαστικά επιβάλει αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ για πάνω από έξι εβδομάδες — ένα σενάριο που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιανόητο για ένα πέρασμα που μεταφέρει περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και το ένα τρίτο των εξαγωγών λιπασμάτων ουρίας.

«Αυτός είναι ο εφιάλτης που οι αναλυτές ενεργειακής ασφάλειας φοβούνταν εδώ και χρόνια», σημείωσε η Γκρος.

Οι επιπτώσεις είναι αισθητές παγκοσμίως. Στην Ασία, η απειλή ελλείψεων καυσίμων οδήγησε τις κυβερνήσεις σε δραστικά μέτρα, με τις Φιλιππίνες να κηρύσσουν εθνική ενεργειακή έκτακτη ανάγκη. Στην Ευρώπη, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας εκτινάσσονται, ενώ και στις ΗΠΑ οι τιμές της βενζίνης αυξάνονται.

Η οικονομική επιρροή της Τεχεράνης

Η επιρροή του Ιράν στα Στενά ήταν καθοριστική για την επίτευξη της εκεχειρίας, ανέφερε ο επικεφαλής γεωπολιτικής στρατηγικής της Oxford Economics, Νταν Αλαμάριου. Το Ιράν, όπως είπε, μετέτρεψε τα Στενά του Ορμούζ σε «όπλο οικονομικού πολέμου».

Ο έλεγχος του περάσματος προσέφερε στην Τεχεράνη δύο πλεονεκτήματα: οικονομική πίεση προς τον υπόλοιπο κόσμο και δυνατότητα ενίσχυσης των εσόδων της μέσω πωλήσεων πετρελαίου σε υψηλές τιμές.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν προσωρινά σε άρση κυρώσεων για περίπου 140 εκατ. βαρέλια ιρανικού πετρελαίου, προκειμένου να ανακουφίσουν την παγκόσμια αγορά. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, οι εξαγωγές του Ιράν έφτασαν τα 1,85 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο, αυξημένες κατά 100.000 βαρέλια σε σχέση με τους προηγούμενους μήνες.

Ο αναλυτής της Kpler, Χομαγιούν Φαλακσάχι, ανέφερε ότι το ιρανικό πετρέλαιο πωλείται πλέον με premium σε σχέση με το Brent, φτάνοντας έως και 7 δολάρια περισσότερο ανά βαρέλι σε κάποιες συναλλαγές στην Ινδία.

Η «νέα πραγματικότητα» στα Στενά

Η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας ακόμη και μετά τη λήξη του πολέμου, σύμφωνα με δεκαπλό πλαίσιο προτάσεων που στηρίζει τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. «Το ιρανικό καθεστώς έχει εδραιώσει την πολιτική του ισχύ και έδειξε ότι μπορεί να γονατίσει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας», έγραψε ο επικεφαλής στρατηγικής της Corpay, Καρλ Σαμότα.

Ο Τραμπ, από την πλευρά του, χαρακτήρισε τις ιρανικές προτάσεις «βάση για διαπραγμάτευση». Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ενδέχεται να καθιερωθεί μόνιμο σύστημα διοδίων για τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.

Η Kpler σημείωσε ότι το Ομάν, στα χωρικά ύδατα του οποίου βρίσκεται τμήμα του περάσματος, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «ουδέτερος, μη κυρωμένος ενδιάμεσος» για τη συλλογή και απόδοση των τελών στο Ιράν. Η Τεχεράνη, μάλιστα, έχει ήδη ξεκινήσει να επιβάλλει χρεώσεις, με ένα πλοίο να καταβάλει έως 2 εκατ. δολάρια για τη διέλευση, σύμφωνα με τη Lloyd’s List.

Την Τετάρτη, το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim μετέδωσε ότι Ιράν και Ομάν σχεδιάζουν κοινό σύστημα τελών διέλευσης. Οι εμπορικές ναυτιλιακές εταιρείες και οι ασφαλιστές, σύμφωνα με την Kpler, πιθανότατα θα αποδεχθούν τα τέλη αυτά πιο γρήγορα από τους πολιτικούς, καθώς «για το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών του Κόλπου δεν υπάρχει ουσιαστικά εναλλακτική διαδρομή».