Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Η μάχη για το νερό ίσως αποδειχτεί πολυτιμότερη από εκείνη για το πετρέλαιο

Επιθέσεις κατά των σταθμών αφαλάτωσης του θαλασσινού νερού, κρίσιμων για την επιβίωση εκατομμυρίων κατοίκων, σημειώνονται στον  πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Αν και τέτοιες ενέργειες είναι σπάνιες σε περιόδους πολέμου, η στρατηγική σημασία του νερού φαίνεται να τοποθετεί πλέον τις σχετικές υποδομές στο επίκεντρο των συγκρούσεων.

Μετά το τελεσίγραφο του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος απείλησε να καταστρέψει τους ιρανικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αν η Τεχεράνη δεν επιτρέψει το άνοιγμα του Στενού του Χορμούζ, το Ιράν απάντησε κλιμακώνοντας. Στο στόχαστρό του έχουν βρεθεί πλέον οι μονάδες αφαλάτωσης της περιοχής.

Υποδομές που έχουν πληγεί

Σύμφωνα με την Τεχεράνη, εγκαταστάσεις που συνδέονται με τη διαχείριση του νερού στο Ιράν υπέστησαν σοβαρές ζημιές από αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις. «Δεκάδες εγκαταστάσεις μεταφοράς και επεξεργασίας του νερού» έγιναν στόχος, προκαλώντας καταστροφή κρίσιμων τμημάτων του δικτύου, δήλωσε ο ιρανός υπουργός Ενέργειας Αμπάς Αλιαμπαντί.

Στο Μπαχρέιν, σταθμός αφαλάτωσης επλήγη στις 8 Μαρτίου από επίθεση ιρανικών drone, μία ημέρα μετά τις κατηγορίες της Τεχεράνης για παρόμοιο πλήγμα κατά σταθμού στο νησί του Κεσμ στο Ιράν, που επηρέασε την τροφοδοσία 30 χωριών.

Οι επιθέσεις αυτές παραμένουν περιορισμένες, ωστόσο, όπως προειδοποιεί η οικονομολόγος του νερού Esther Crauser-Delbourg, «ο πρώτος που τολμά να επιτεθεί κατά του νερού εξαπολύει έναν πόλεμο πολύ μεγαλύτερων διαστάσεων από τον σημερινό».

Η σημασία του αφαλατωμένου νερού

Σε μια από τις πιο άγονες περιοχές του πλανήτη, όπου η διαθεσιμότητα νερού είναι δέκα φορές χαμηλότερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο, τα εργοστάσια αφαλάτωσης έχουν καθοριστικό ρόλο για την οικονομία και την παροχή πόσιμου νερού σε εκατομμύρια ανθρώπους, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα.

Περίπου το 42% των παγκόσμιων υποδομών αφαλάτωσης βρίσκεται στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Nature. Το 42% του πόσιμου νερού προέρχεται από εργοστάσια στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το 90% στο Κουβέιτ, το 86% στο Ομάν και το 70% στη Σαουδική Αραβία, σύμφωνα με το γαλλικό ινστιτούτο l’Institut français des relations internationales (Ifri).

«Εκεί, χωρίς αφαλατωμένο νερό, δεν υπάρχει τίποτε», σημειώνει η Crauser-Delbourg, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική σημασία για μητροπόλεις όπως το Ντουμπάι και το Ριάντ.

Ήδη από το 2010, αναλυτικό σημείωμα της CIA προειδοποιούσε ότι η διατάραξη των εγκαταστάσεων αφαλάτωσης στις περισσότερες αραβικές χώρες θα μπορούσε να έχει σοβαρότερες συνέπειες από κάθε άλλη βιομηχανική απώλεια. Το 2008, το Wikileaks αποκάλυπτε αμερικανικό τηλεγράφημα που ανέφερε πως «το Ριάντ θα πρέπει να εκκενωθεί σε διάστημα μίας εβδομάδας αν πληγούν σοβαρά ή καταστραφούν το εργοστάσιο αφαλάτωσης του Τζουμπαΐλ ή οι πετρελαιαγωγοί του».

Απειλές και μέτρα ασφαλείας

Πέρα από τις επιθέσεις, οι σταθμοί αφαλάτωσης είναι ευάλωτοι σε διακοπές ηλεκτροδότησης και πιθανή μόλυνση του θαλασσινού νερού, κυρίως από πετρελαιοκηλίδες. «Έχουμε ενισχύσει τα μέτρα ασφαλείας στην πρόσβαση και τους ελέγχους γύρω από τα εργοστάσια», δηλώνει ο Φιλίπ Μπουρντό, περιφερειακός διευθυντής Αφρικής/Μέσης Ανατολής της Veolia, που τροφοδοτεί με αφαλατωμένο νερό περιοχές στο Ομάν και στη Σαουδική Αραβία.

«Τα πρόσφατα γεγονότα μας αναγκάζουν να είμαστε πιο προσεκτικοί. Παρακολουθούμε στενά την κατάσταση των εγκαταστάσεων», προσθέτει, επισημαίνοντας ότι «σε ορισμένες χώρες έχουν αναπτυχθεί συστοιχίες πυραύλων γύρω από τα μεγαλύτερα εργοστάσια αφαλάτωσης για την αντιμετώπιση απειλών από drone και πυραύλους».

Προηγούμενες επιθέσεις και επιπτώσεις

Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί επιθέσεις κατά εργοστασίων αφαλάτωσης μεταξύ Υεμένης και Σαουδικής Αραβίας, καθώς και ισραηλινά πλήγματα στη Γάζα, σύμφωνα με το Pacific Institute της Καλιφόρνιας, που τηρεί αρχείο συγκρούσεων σχετικών με το νερό. Πριν το 2006, η τελευταία καταγεγραμμένη περίπτωση ανάγεται στον Πόλεμο του Κόλπου το 1991.

Οι επιπτώσεις τέτοιων ενεργειών μπορεί να κυμανθούν από προσωρινές διακοπές υδροδότησης έως μαζική έξοδο πληθυσμών αν οι ζημιές διαρκέσουν. «Μπορεί να δούμε επιβολή δελτίου και σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία, τον τουρισμό και τη βιομηχανία», προειδοποιεί η Crauser-Delbourg.

Ωστόσο, όπως εξηγεί ο Μπουρντό, υπάρχουν ασφαλιστικές δικλείδες: τα εργοστάσια είναι συχνά διασυνδεδεμένα και διαθέτουν αποθέματα νερού για κατανάλωση δύο έως επτά ημερών, ώστε να αποτραπεί η έλλειψη εφόσον οι βλάβες αποκατασταθούν σύντομα.