Τέσσερα χρόνια πολέμου στην Ουκρανία έχουν προκαλέσει βαθιές ανακατατάξεις στον κόσμο – αλλάζοντας τη φύση των συγκρούσεων, την ισορροπία των παγκόσμιων δυνάμεων και την ασφάλεια της Ευρώπης.

Για την Ουκρανία, ο πόλεμος υπήρξε κατάρα – μια δοκιμασία επιβίωσης και προσαρμογής, ώστε να προστατεύσει τα ευρωπαϊκά σύνορα από τις ρωσικές δυνάμεις και να απαλλάξει τους συμμάχους της από την ανάγκη μεγαλύτερης εμπλοκής.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN, το Κίεβο πληρώνει ακριβά αυτή την «αναταραχή, με απώλειες και εξάντληση, όπως περιγράφουν Ουκρανοί στρατιώτες. «Κάποιοι από εμάς παραμένουμε αισιόδοξοι, αλλά μόνο επειδή δεν υπάρχει άλλη επιλογή», έγραψε σε μήνυμα ένας αξιωματικός στρατιωτικών πληροφοριών.

Οι Ουκρανοί είναι αυτοί που θέλουν περισσότερο από όλους ο πόλεμος να τελειώσει πραγματικά. Είναι ένα σκληρό παράδοξο: και στη Δύση πολλοί επιθυμούν το τέλος του, εξαιτίας του κόστους στους αμυντικούς προϋπολογισμούς και στους λογαριασμούς ενέργειας. Όμως η έλλειψη επαρκούς δυτικής στήριξης έχει καταδικάσει την Ουκρανία να συνεχίζει να μάχεται, κατά την ίδια πηγή.

Η Ευρώπη επενδύει σε μια «ψευδαίσθηση» οικονομίας – ξοδεύοντας λιγότερα σήμερα, αλλά ρισκάροντας να πληρώσει πολύ περισσότερα αν η σύγκρουση εξαπλωθεί στο μέλλον.

Διπλωματική αναταραχή

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υποδέχθηκε τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν στην Αλάσκα στις 15 Αυγούστου 2025, σε μια εικόνα που αποτύπωσε τη νέα εποχή ανατροπής στη διεθνή διπλωματία. Η αποδόμηση δεκαετιών διπλωματικών κανόνων και διαδικασιών από τον Τραμπ σηματοδότησε μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση, που κρίνεται πλέον αποκλειστικά από τα αποτελέσματά της.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι περιορισμένα: μια επίσημη υποδοχή στον Πούτιν, ο οποίος αντιμετωπίζει κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου, ορισμένες κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο, δύο βραχύβιες εκεχειρίες και αλλεπάλληλες πιέσεις προς το Κίεβο για συμβιβασμό. Καμία ειρήνη «σε 24 ώρες», όπως είχε υποσχεθεί ο Τραμπ – ούτε σε 100 ημέρες, ούτε σε έναν χρόνο, σύμφωνα με το CNN.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο παραδέχθηκε στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ότι η Ουάσιγκτον «δεν γνωρίζει αν η Ρωσία επιθυμεί πραγματικά ειρήνη». Οι τελευταίες συνομιλίες στη Γενεύη ολοκληρώθηκαν χωρίς πρόοδο, διαιωνίζοντας τον φαύλο κύκλο διαπραγματεύσεων χωρίς αποτέλεσμα.

Η επανάσταση των drones

Η αυτοματοποίηση του πολέμου στην Ουκρανία αποτελεί ίσως την πιο διαρκή εξέλιξη της σύγκρουσης. Τα drones κάλυψαν κρίσιμα κενά στην άμυνα και το πυροβολικό της χώρας στα τέλη του 2023, εγκαινιάζοντας έναν αγώνα τεχνολογικής επιβίωσης με ρυθμούς πρωτόγνωρους για τα πεδία των μαχών.

Αναφορές δείχνουν ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί πλέον drones με αισθητήρες κίνησης που παραμένουν αδρανή μέχρι να εντοπίσουν στόχο. Η νέα αυτή μορφή «αυτόματου θανάτου» έχει αφήσει τα δυτικά στρατεύματα να προσπαθούν απεγνωσμένα να προσαρμοστούν.

Η Ευρώπη επαναπροσδιορίζεται

Η σύγκρουση έχει αλλάξει και το τι σημαίνει να είσαι Ευρωπαίος. Η ασφάλεια της ηπείρου στηριζόταν στην υπόσχεση ότι οι ΗΠΑ θα υπερασπίζονταν εκ νέου την Ευρώπη. Παρά τις προσπάθειες του Λευκού Οίκου να αποστασιοποιηθεί, η Ευρώπη κινείται αργά για να καλύψει το κενό.

Οι κυβερνήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και της Γερμανίας διστάζουν να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες, ενώ η ενίσχυση των προϋπολογισμών του ΝΑΤΟ στο 5% του ΑΕΠ έχει μετατεθεί για εννέα χρόνια αργότερα. Ακόμη και με περιστατικά ρωσικών drones στον ευρωπαϊκό εναέριο χώρο, η πεποίθηση ότι «η Ρωσία καταρρέει» παραμένει κυρίαρχη – περισσότερο ως ελπίδα παρά ως στρατηγική.

ΗΠΑ, Κίνα, Ινδία

Η ισορροπία δυνάμεων έχει διαταραχθεί, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες κάνουν πίσω από τον ρόλο της παγκόσμιας υπερδύναμης. Η Κίνα αποφεύγει να δώσει αποφασιστική στρατιωτική στήριξη στη Ρωσία, αλλά τη συντηρεί μέσω εμπορίου πετρελαίου και τεχνολογίας. Η Ινδία εξακολουθεί να αγοράζει φθηνό ρωσικό πετρέλαιο, ενώ η Ευρώπη έχει ουσιαστικά αφεθεί να χαράξει μόνη της πορεία.

Η Ουάσιγκτον, όπως σημειώνεται στη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας, στρέφεται σε μια εποχή περιορισμένων στόχων και επιλεκτικών συμμαχιών, με την παγκόσμια της εμβέλεια να συρρικνώνεται.

Εξαντλημένοι αλλά ανυποχώρητοι Ουκρανοί

Για τους Ουκρανούς, οι αλλαγές αυτές δεν είναι αφηρημένες έννοιες, αλλά καθημερινή πραγματικότητα γεμάτη φόβο, απώλεια και αγωνία. Παρά τα τέσσερα χρόνια πολέμου, το σοκ παραμένει ζωντανό. Η αξιωματικός πληροφοριών Κατιά, που πολεμά από το 2023, μιλά για εξάντληση και απώλειες, αλλά και για την ανάγκη να συνεχίσουν, όποιο κι αν είναι το κόστος.

Η έλλειψη προσωπικού, η πίεση στη στρατολόγηση και οι άπειροι διοικητές προκαλούν, όπως λέει, «περιττές απώλειες και συγκρούσεις». Παράλληλα, πολίτες όπως η Γιούλια στο Κραματόρσκ ζουν καθημερινά με τις σειρήνες και τους βομβαρδισμούς, προσπαθώντας να διατηρήσουν μια επίφαση κανονικότητας.

Ο Τιμούρ Σαμοσούντοφ, επικεφαλής μονάδας drones, δηλώνει πως «είναι αδύνατο να χαλαρώσεις έστω για ένα λεπτό». Παρά την αριθμητική υπεροχή των Ρώσων, πιστεύει ότι η τεχνολογική υπεροχή της Ουκρανίας προκαλεί «χιλιάδες απώλειες στον εχθρό κάθε μέρα».

Η αποφασιστικότητά του συνοψίζει το πνεύμα μιας χώρας που αρνείται να υποκύψει: «Η Ουκρανία είναι ανίκητη γιατί θα κάνουμε τα πάντα για τη νίκη μας, είτε μας βοηθήσει κανείς είτε όχι».

Τέσσερα χρόνια μετά, η Ουκρανία παραμένει όρθια μέσα στα ερείπια, αναζητώντας αναγνώριση από τη Δύση και ελπίζοντας ότι η αντοχή της δεν θα χρειαστεί να δοκιμαστεί για πέμπτη χρονιά.