Στον Ατλαντικό Ωκεανό, κοντά στις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ και τις βρετανικές παραλίες, ζει ένας μικροσκοπικός οργανισμός που αμφισβητεί τα όρια της γήρανσης: η Nematostella vectensis, η λεγόμενη κόκκινη ή αστεροειδής θαλάσσια ανεμώνη. Συγγενής των μεδουσών, διαθέτει μια εντυπωσιακή ικανότητα: μπορεί να αναγεννά ολόκληρο το σώμα της μετά από τραυματισμό, χωρίς να εμφανίζει σημάδια φθοράς που συνδέονται με το πέρασμα του χρόνου.
Ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης, με επικεφαλής τον καθηγητή Ulrich Technau, αποκάλυψε πρόσφατα τους βιολογικούς μηχανισμούς πίσω από αυτή την αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Μέσω προηγμένης μονοκυτταρικής γονιδιωματικής ανάλυσης, οι επιστήμονες εντόπισαν πολυδύναμα βλαστοκύτταρα — κύτταρα ικανά να διαφοροποιηθούν σε πολλούς τύπους ιστών. Τα κύτταρα αυτά ελέγχονται από αρχαία, εξελικτικά διατηρημένα γονίδια όπως τα nanos και piwi, τα οποία εμφανίστηκαν πριν από περίπου 600 εκατομμύρια χρόνια και συμβάλλουν στη δημιουργία νευρικών και αδενικών κυττάρων.
Χρησιμοποιώντας την τεχνολογία CRISPR, οι ερευνητές απενεργοποίησαν το γονίδιο nanos2, επιβεβαιώνοντας τον καθοριστικό του ρόλο: όταν το γονίδιο αυτό δεν λειτουργεί, η ικανότητα αναγέννησης και αναπαραγωγής της ανεμώνης διαταράσσεται σοβαρά. Το εύρημα προσφέρει πολύτιμες ενδείξεις για τους θεμελιώδεις μηχανισμούς κυτταρικής ανανέωσης, οι οποίοι ενδέχεται μελλοντικά να αξιοποιηθούν και στη βιοϊατρική έρευνα για τον άνθρωπο.
Η N. vectensis αποτελεί ιδανικό οργανισμό-μοντέλο, καθώς πολλαπλασιάζεται άσεξουαλ και καλλιεργείται εύκολα στο εργαστήριο. Η ανακάλυψη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, ανοίγει νέους δρόμους στην έρευνα για την αντιγήρανση και την αναγεννητική ιατρική. Ενώ οι άνθρωποι επουλώνουμε τραύματα και κατάγματα, τα κνιδάρια μπορούν να αναδομήσουν ολόκληρα όργανα, αποδεικνύοντας ότι η φύση διαθέτει ακόμη ανεξερεύνητες πηγές νεότητας.
Τι σημαίνει όμως αυτό για τον άνθρωπο; Οι συνεχιζόμενες μελέτες ενδέχεται να οδηγήσουν σε θεραπείες μακροζωίας, μετατρέποντας τη θαλάσσια ανεμώνη από ταπεινό θαλάσσιο οργανισμό σε σύμβολο ελπίδας. Οι επιστήμονες ωστόσο προειδοποιούν πως η «αθανασία» της δεν είναι απόλυτη – απειλείται από αρπακτικά και περιβαλλοντικές μεταβολές. Παρ’ όλα αυτά, σε μια εποχή όπου οι κοινωνίες γερνούν, το μυστικό της Nematostella vectensis φωτίζει νέους ορίζοντες για το μέλλον της βιολογίας.
