Κληρονομιά χωρίς διαθήκη: Ποιοι κληρονομούν πρώτοι και τι πρέπει να γνωρίζει η οικογένεια

Η κληρονομική διαδοχή χωρίς διαθήκη αποτελεί ένα από τα πιο συχνά ζητήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι οικογένειες μετά τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου. Όταν δεν υπάρχει διαθήκη, η περιουσία μοιράζεται σύμφωνα με συγκεκριμένες διατάξεις του νόμου, γεγονός που συχνά προκαλεί απορίες και παρεξηγήσεις.

Η Ελένη Κοντογεώργου, Πρόεδρος του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείων Αθηνών-Πειραιώς-Αιγαίου και Δωδεκανήσου και μέλος της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής του Κληρονομικού Δικαίου, εξηγεί στα «ΝΕΑ» πώς λειτουργεί η κληρονομική διαδοχή εξ αδιαθέτου και ποια είναι τα δικαιώματα των συγγενών, από τον σύζυγο και τα παιδιά έως τους πιο απομακρυσμένους συγγενείς ή ακόμη και το Δημόσιο.

1η Τάξη

Στην πρώτη τάξη ανήκουν ο/η σύζυγος και τα παιδιά του θανόντος.

Εάν υπάρχουν και τα δύο, η περιουσία κατανέμεται ως εξής:

• Η σύζυγος λαμβάνει το 1/4 της περιουσίας, σύμφωνα με το ισχύον δίκαιο. Με την επικείμενη τροποποίηση του κληρονομικού δικαίου, ο επιζών σύζυγος θα κληρονομεί το 1/3 όταν υπάρχει ένα παιδί, το οποίο θα λαμβάνει τα υπόλοιπα 2/3. Αν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, ο σύζυγος θα διατηρεί το 1/4 και τα υπόλοιπα 3/4 θα μοιράζονται ισομερώς μεταξύ των τέκνων.
• Αν κάποιο παιδί έχει πεθάνει ή αποποιηθεί την κληρονομιά, το μερίδιό του περνά στα δικά του παιδιά. Αν δεν έχει απογόνους, το μερίδιό του προστίθεται στα μερίδια των αδελφών του.

2η Τάξη

Στη δεύτερη τάξη ανήκουν οι γονείς, τα αδέλφια και οι απόγονοι των αδελφών του θανόντος.

Αν δεν υπάρχουν παιδιά, κληρονομούν οι πλησιέστεροι συγγενείς αυτής της κατηγορίας:

• Οι γονείς, τα αδέλφια και τα παιδιά ή εγγόνια των αδελφών που έχουν πεθάνει, κατανέμοντας ισομερώς τα μερίδια.
• Ο/η σύζυγος λαμβάνει το 1/2 της περιουσίας, ενώ το υπόλοιπο 1/2 μοιράζεται στους συγγενείς της δεύτερης τάξης.

3η Τάξη

Στην τρίτη τάξη περιλαμβάνονται οι παππούδες και οι γιαγιάδες του κληρονομουμένου, καθώς και οι κατιόντες τους.

Όταν δεν υπάρχουν συγγενείς προηγούμενων τάξεων:

• Κληρονομούν οι παππούδες και οι γιαγιάδες.
• Ο/η σύζυγος λαμβάνει το 1/2 της περιουσίας, ενώ το υπόλοιπο μοιράζεται στους συγγενείς αυτής της τάξης.

4η Τάξη

Στην τέταρτη τάξη ανήκουν οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες του αποβιώσαντος.

5η Τάξη

Αν δεν υπάρχουν συγγενείς από τις προηγούμενες τάξεις, η πέμπτη τάξη προβλέπει ότι ολόκληρη η περιουσία περιέρχεται στον επιζώντα σύζυγο, ο οποίος καθίσταται μοναδικός εξ αδιαθέτου κληρονόμος.

Ο επιζών σύζυγος δικαιούται επίσης, ανεξάρτητα από την τάξη, να λάβει ως εξαίρετο τα έπιπλα, σκεύη, ενδύματα και λοιπά αντικείμενα κοινής χρήσης.

Τα ίδια δικαιώματα έχει και ο επιζών συμβίος, εφόσον είχε συναφθεί σύμφωνο συμβίωσης τουλάχιστον τρία χρόνια πριν από τον θάνατο. Το δικαίωμα αυτό αποκλείεται αν ο θανών είχε ασκήσει αγωγή διαζυγίου.

6η Τάξη

Σε περίπτωση που δεν υπάρχει κανείς συγγενής από τις προηγούμενες τάξεις, το Δημόσιο καλείται ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος. Το Δημόσιο αποδέχεται πάντοτε την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής.