Πριν από περίπου 14.000 χρόνια, κάπου στην απέραντη παγωμένη σιβηρική στέπα, ένα λυκόπουλο έφαγε κομμάτι από τη σάρκα ενός μαλλιαρού ρινόκερου. Λίγο αργότερα, η υπόγεια φωλιά του κατέρρευσε, σκοτώνοντας το ίδιο και την αδελφή του.
Το περιεχόμενο του στομάχου του μικρού λύκου, που διατηρήθηκε παγωμένο μέσα στο μόνιμο στρώμα πάγου, επέτρεψε στους επιστήμονες να αποκωδικοποιήσουν το DNA ενός από τους τελευταίους γνωστούς μαλλιαρούς ρινόκερους, ενός επιβλητικού ζώου που ζούσε πλάι στα μαμούθ. Τα ευρήματα από το τελευταίο του γεύμα αποκαλύπτουν στοιχεία για τους λόγους που οδήγησαν στην εξαφάνιση του είδους.
Το λυκόπουλο όπως βρέθηκε διατηρημένο επί χιλιάδες χρόνια στους σιβηρικούς πάγους
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Genome Biology and Evolution, αποτελεί την πρώτη φορά που οι επιστήμονες κατάφεραν να αλληλουχήσουν ολόκληρο το γονιδίωμα ενός ζώου που βρέθηκε στο στομάχι άλλου ζώου, σύμφωνα με τον Καμίλο Τσακόν-Ντούκε, βιοπληροφορικό του SciLifeLab Ancient DNA Unit στο Πανεπιστήμιο Ουψάλα της Σουηδίας.
«Ενθουσιαστήκαμε, γιατί υπάρχουν ελάχιστα απολιθώματα από την περίοδο που εξαφανίστηκε ο μαλλιαρός ρινόκερος», δήλωσε ο Τσακόν-Ντούκε, ο οποίος είχε εργαστεί στο Κέντρο Παλαιογενετικής του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, όπου διεξήχθη η μελέτη.
Το εύρημα στο μόνιμο στρώμα πάγου
Το μουμιοποιημένο λυκόπουλο, ακόμα καλυμμένο με τρίχωμα, βρέθηκε το 2011 κοντά στο χωριό Τούματ της Σιβηρίας. Κατά την εξέτασή του εντοπίστηκε μικρό κομμάτι ιστού στο στομάχι του, από το οποίο οι επιστήμονες εξήγαγαν DNA ηλικίας 14.000 ετών. Η ανάλυση αποκάλυψε ότι προερχόταν από τον μαλλιαρό ρινόκερο Coelodonta antiquitatis.
Σύμφωνα με τον Τσακόν-Ντούκε, οι τρίχες του ιστού ήταν ακόμη άθικτες, στοιχείο που δείχνει πως το ζώο είχε μόλις αρχίσει να χωνεύει όταν πέθανε. «Από τη μορφολογική ανάλυση φαίνεται ότι θάφτηκαν ζωντανά, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Δεν υπήρχε χρόνος για να προχωρήσει η πέψη», πρόσθεσε.
Το περιεχόμενο από το στοχάμι του μικρού λύκου: Ιστοί από μαλλιαρό ρινόκερο
Η αδελφή του λύκου βρέθηκε τέσσερα χρόνια αργότερα, το 2015. Κανένα από τα δύο ζώα δεν έφερε σημάδια επίθεσης ή τραυματισμού. Προηγούμενη μελέτη είχε δείξει ότι πιθανότατα πέθαναν όταν η φωλιά τους κατέρρευσε από κατολίσθηση, ενώ οι λύκοι εκείνης της εποχής φαίνεται να μπορούσαν να κυνηγούν νεαρούς μαλλιαρούς ρινόκερους.
Το DNA που αποκάλυψε την ιστορία της εξαφάνισης
Ο μαλλιαρός ρινόκερος, προσαρμοσμένος στο κρύο με το μακρύ του τρίχωμα, ζούσε στη βόρεια Ευρασία κατά την τελευταία εποχή των παγετώνων. Αν και τα απολιθώματά του είναι συχνά, ελάχιστα προέρχονται από την περίοδο της εξαφάνισής του και κανένα δεν είχε δώσει μέχρι σήμερα γενετικά δεδομένα.
Οι ερευνητές συνέκριναν το DNA του δείγματος με δύο άλλα γονιδιώματα μαλλιαρών ρινόκερων που είχαν διατηρηθεί στον σιβηρικό πάγο, ηλικίας 18.000 και 49.000 ετών αντίστοιχα. Η ανάλυση έδειξε ότι ο πληθυσμός του είδους διατηρούσε γενετική σταθερότητα έως λίγο πριν εξαφανιστεί, χωρίς ενδείξεις εκφυλισμού ή ενδογαμίας.
Το συμπέρασμα των επιστημόνων είναι πως η εξαφάνιση του είδους συνέβη σχετικά απότομα, πιθανότατα λόγω της απότομης θέρμανσης του πλανήτη στο τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων, περίπου πριν από 11.000 χρόνια.
«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι οι μαλλιαροί ρινόκεροι είχαν βιώσιμο πληθυσμό για 15.000 χρόνια μετά την άφιξη των πρώτων ανθρώπων στη βορειοανατολική Σιβηρία. Αυτό υποδηλώνει ότι η εξαφάνιση προκλήθηκε από την κλιματική θέρμανση και όχι από το κυνήγι», δήλωσε ο καθηγητής εξελικτικής γονιδιωματικής Λοβ Ντάλεν από το Κέντρο Παλαιογενετικής.
Παράθυρο στο παγωμένο παρελθόν
Ο Βρετανός αρχαιολόγος Νέιθαν Γουέιλς, που έχει μελετήσει τα ίδια λυκόπουλά, χαρακτήρισε την έρευνα «εξαιρετικά πολύτιμη» για την κατανόηση της εξελικτικής ιστορίας του μαλλιαρού ρινόκερου. Όπως σημείωσε, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο πληθυσμός του είδους παρέμενε σταθερός μέχρι το τέλος και ότι εξωτερικοί παράγοντες, όπως η ταχεία περιβαλλοντική αλλαγή, οδήγησαν στην εξαφάνιση.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι μέσα στα στομάχια των λύκων έχουν βρεθεί επίσης φυτά, έντομα και ένα πουλί, γεγονός που ανοίγει νέες προοπτικές για μελλοντικές αναλύσεις DNA.
