Έχουν κατέβει Μέσι και Ρονάλντο στα μπλόκα; Το 2026 ο,τι βλέπεις δεν είναι αληθινό και δεν ενοχλείται κανείς!

Για χρόνια, οι άνθρωποι μπορούσαν να εμπιστεύονται πως ό,τι βλέπουν είναι αληθινό. Σήμερα, όμως, το ψεύτικο μοιάζει συχνά πιο αληθοφανές και από το πραγματικό, ενώ το αληθινό αντιμετωπίζεται με καχυποψία. Ήδη από την πρώτη εβδομάδα του 2026, αυτό το φαινόμενο έχει εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα, προειδοποιούν ειδικοί στα ΜΜΕ, εξαιτίας της ραγδαίας ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης.

Η επιχείρηση του πρώην προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στη Βενεζουέλα προκάλεσε σχεδόν αμέσως κύμα από παραποιημένες εικόνες και βίντεο που κατακλύζουν τα κοινωνικά δίκτυα. Μετά τον θάνατο μίας γυναίκας από πυρά αξιωματικού της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων, κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο μια ψεύτικη, πιθανότατα επεξεργασμένη με AI, φωτογραφία της σκηνής, ενώ άλλοι προσπάθησαν να αφαιρέσουν ψηφιακά τη μάσκα του αστυνομικού.

Η σύγχυση γύρω από το περιεχόμενο που παράγεται μέσω AI εντείνεται, καθώς πολλές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης επιβραβεύουν τη δημοτικότητα και όχι την ακρίβεια, ενθαρρύνοντας τη διάδοση παραπληροφόρησης. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με ειδικούς, είναι η συνεχής διάβρωση της εμπιστοσύνης στο διαδίκτυο, ιδιαίτερα όταν τα ψεύτικα δεδομένα συνδυάζονται με πραγματικά στοιχεία.

«Καθώς αρχίζουμε να ανησυχούμε για την τεχνητή νοημοσύνη, θα δούμε να υπονομεύεται η βασική μας τάση να εμπιστευόμαστε τις πληροφορίες που λαμβάνουμε», δήλωσε ο Τζεφ Χάνκοκ, διευθυντής του Stanford Social Media Lab. «Για ένα διάστημα, οι άνθρωποι δεν θα εμπιστεύονται ό,τι βλέπουν στους ψηφιακούς χώρους».

Η ιστορική συνέχεια της παραπληροφόρησης

Αν και η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί τη νεότερη πηγή ανησυχίας, η κρίση εμπιστοσύνης δεν είναι καινούργια. Από την παραπληροφόρηση στις εκλογές του 2016 έως την προπαγάνδα μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας τον 15ο αιώνα, η ιστορία επαναλαμβάνεται. Πριν από την AI υπήρχε το Photoshop – και πριν από αυτό, οι αναλογικές τεχνικές παραποίησης εικόνων.

Η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται οι ειδήσεις καθιστά τα παραποιημένα μέσα ακόμη πιο επικίνδυνα, καθώς εκμεταλλεύονται το κενό πληροφόρησης, σημειώνει ο Χάνκοκ.

Η νέα πραγματικότητα των deepfakes

Το Σάββατο, ο Τραμπ δημοσίευσε φωτογραφία του Νικολάς Μαδούρο, δεμένου και με καλυμμένα μάτια, πάνω σε πλοίο του αμερικανικού ναυτικού. Λίγο αργότερα, τα κοινωνικά δίκτυα πλημμύρισαν από ανεπιβεβαίωτες και AI-γεννημένες εικόνες που φέρονταν να απεικονίζουν τη σύλληψη. Ακόμη και ο Ίλον Μασκ μοιράστηκε βίντεο που φαίνεται να έχει δημιουργηθεί με AI και δείχνει Βενεζουελάνους να ευχαριστούν τις ΗΠΑ.

Η χρήση τέτοιου υλικού έχει ήδη φτάσει στα δικαστήρια, ενώ deepfakes έχουν ξεγελάσει ακόμη και κρατικούς αξιωματούχους. Πρόσφατα, κυκλοφόρησαν ψεύτικα βίντεο που έδειχναν Ουκρανούς στρατιώτες να παραδίδονται στους Ρώσους, προκαλώντας σύγχυση και πολιτικές εντάσεις. «Πλησιάζουμε στο σημείο όπου θα είναι αδύνατο να διακρίνουμε αν μια εικόνα ή ένα βίντεο είναι πραγματικό ή ψεύτικο», λέει ο Χάνκοκ. «Οι παλιές συμβουλές του τύπου “μετρήστε τα δάχτυλα” δεν θα ισχύουν πλέον».

Η κόπωση της διάκρισης και η ανάγκη εκπαίδευσης

Η καθηγήτρια επικοινωνίας Ρενέ Χομπς από το Πανεπιστήμιο του Ρόουντ Άιλαντ επισημαίνει πως η πληθώρα πραγματικού και συνθετικού περιεχομένου οδηγεί σε γνωστική εξάντληση. «Όταν οι άνθρωποι κουράζονται να ξεχωρίζουν την αλήθεια από το ψέμα, σταματούν να ενδιαφέρονται. Και τότε, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο η εξαπάτηση, αλλά η κατάρρευση της ίδιας της αναζήτησης της αλήθειας», τονίζει.

Η ίδια και άλλοι ερευνητές προσπαθούν να ενσωματώσουν την τεχνητή νοημοσύνη στη διδασκαλία ψηφιακής παιδείας. Ο ΟΟΣΑ, για παράδειγμα, σχεδιάζει να εισαγάγει το 2029 μια παγκόσμια αξιολόγηση για την «Παιδεία στα ΜΜΕ και στην Τεχνητή Νοημοσύνη» για μαθητές 15 ετών.

Ανησυχίες και από τις ίδιες τις πλατφόρμες

Ακόμη και οι μεγάλες εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης εκφράζουν επιφυλάξεις. Ο επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μοσέρι, έγραψε πρόσφατα στο Threads πως για πρώτη φορά στη ζωή του δεν μπορεί να θεωρήσει δεδομένο ότι οι φωτογραφίες και τα βίντεο που βλέπει είναι αυθεντικά. «Θα χρειαστούμε χρόνια για να προσαρμοστούμε», σημείωσε.

Ο Μοσέρι προβλέπει ότι οι χρήστες του διαδικτύου θα περάσουν από την πίστη στην εικόνα στην αρχική δυσπιστία, δίνοντας μεγαλύτερη σημασία στην πηγή και στα κίνητρα πίσω από κάθε ανάρτηση. «Αυτό θα είναι εξαιρετικά άβολο, γιατί είμαστε γενετικά προδιατεθειμένοι να πιστεύουμε στα μάτια μας», τόνισε.

Η ανθρώπινη προκατάληψη και η εμπιστοσύνη

Ο καθηγητής πληροφορικής του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ, Χάνι Φαρίτ, διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι είναι εξίσου πιθανό να χαρακτηρίσουν ένα πραγματικό βίντεο ως ψεύτικο όσο και το αντίστροφο. Η ακρίβεια μειώνεται ακόμη περισσότερο όταν το περιεχόμενο έχει πολιτικό χαρακτήρα, καθώς ενεργοποιείται η προκατάληψη επιβεβαίωσης.

«Όταν κάτι συμφωνεί με τον τρόπο που βλέπεις τον κόσμο, θέλεις να το πιστέψεις. Αντίθετα, όταν το αντικρούει, είσαι έτοιμος να το απορρίψεις ως ψεύτικο», εξηγεί ο Φαρίτ.

Παράλληλα, οι άνθρωποι τείνουν να εμπιστεύονται περισσότερο γνωστά πρόσωπα – πολιτικούς, διασημότητες ή φίλους. Αυτό καθιστά τα AI avatars αυτών των προσώπων ακόμη πιο επικίνδυνα, τονίζει ο καθηγητής Σίγουεϊ Λιου από το Πανεπιστήμιο του Μπάφαλο.

Ο Λιου, που συμμετέχει στην ανάπτυξη της πλατφόρμας ανίχνευσης DeepFake-o-meter, προτείνει στους χρήστες να καλλιεργούν την προσοχή τους και να αναρωτιούνται γιατί εμπιστεύονται ή απορρίπτουν ένα περιεχόμενο. «Συχνά δεν φταίει το ίδιο το υλικό, αλλά το πλαίσιο ή το ποιος το δημοσιεύει», λέει. «Η κοινή λογική και η επίγνωση παραμένουν η καλύτερη άμυνα που διαθέτουμε».