Ενας έως τρεις στους δέκα Ελληνες εκδηλώνουν κάποια στιγμή στη ζωή τους άφθες – αυτές τις μικρές, στρογγυλές πληγές στο στόμα που προκαλούν έντονο πόνο και συχνά υποτροπιάζουν. Παρότι όμως είναι τόσο συχνές, συχνά γίνονται λάθη στη διάγνωσή τους.
Ο Γιώργος Χ. Λάσκαρης, αναπληρωτής καθηγητής Στοματολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, εξηγεί γιατί συμβαίνει αυτό και τι πρέπει να προσέχουν οι ασθενείς.
Τι είναι οι άφθες;
Οι άφθες είναι το πιο συχνό και γνωστό νόσημα του στόματος. Είναι ένα οξύ φλεγμονώδες νόσημα που χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση μίας ή περισσότερων πληγών (έλκη), με στρογγυλό σχήμα, λευκοκίτρινη επιφάνεια και ερυθρή περιφέρεια.
Το κύριο χαρακτηριστικό τους είναι ο έντονος πόνος και η συχνή επανεμφάνιση. Τα έλκη διαρκούν συνήθως μία – δύο εβδομάδες και επουλώνονται μόνα τους. Οι άφθες χωρίζονται σε τρεις μορφές (μικρές, μεγάλες και ερπητόμορφα έλκη). Η διάκριση αυτή πρέπει να γίνει από τον ειδικό στοματολόγο για να μην υπάρξει σύγχυση με άλλες αρρώστιες που παρουσιάζουν παρόμοια εικόνα.
Πού οφείλονται;
Η ακριβής αιτία τους παραμένει άγνωστη, αλλά από πρόσφατες μελέτες φαίνεται ότι ο συνδυασμός μερικών παραγόντων παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της νόσου, με επικρατέστερους τη γενετική προδιάθεση, ορισμένους ιούς, τον τραυματισμό του βλεννογόνου του στόματος και κυρίως οι διαταραχές του ανοσολογικού μηχανισμού, ιδιαίτερα των λεμφοκυττάρων.
Πρέπει να προκαλούν ανησυχία;
Παρότι συνήθως είναι ένα αθώο, επώδυνο πρόβλημα, μερικές φορές μπορεί να υποκρύπτουν κάτι πολύ πιο σοβαρό, διότι στο στόμα εκδηλώνονται περισσότερα από 1.200 νοσήματα, τοπικά και συστηματικά (αφορούν ολόκληρο τον οργανισμό), ορισμένα από τα οποία απειλούν τη ζωή.
Ανάμεσα στα νοσήματα που προκαλούν άφθες στο στόμα ή βλάβες που μοιάζουν με άφθες συμπεριλαμβάνονται ορισμένες παθήσεις του αίματος (λ.χ. λευχαιμία) και του πεπτικού (λ.χ. νόσος του Crohn, ελκώδης κολίτιδα), η σύφιλη, η HIV/AIDS λοίμωξη, ο καρκίνος του στόματος, ιογενείς λοιμώξεις όπως ο έρπης και πολλά άλλα. Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο να χαρακτηρίζονται «άφθες» πολυάριθμες άλλες αρρώστιες και να παραμένουν χωρίς σωστή θεραπεία για πολύ καιρό, με αρνητικές συνέπειες για την υγεία.
Γι’ αυτό και έχει μεγάλη σημασία η αξιολόγησή τους από ειδικό.
Πώς αντιμετωπίζονται;
Τρόπος ίασης δεν υπάρχει. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σημαντική πρόοδος στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων τους. Με τη θεραπεία επιδιώκεται, πρώτον, ο περιορισμός του πόνου, δεύτερον, ο περιορισμός της διάρκειας παραμονής των βλαβών και, τρίτον, η παράταση του χρόνου έως την επανεμφάνιση των βλαβών (ή ακόμη και η αποτροπή της επανεμφάνισης). Αυτά επιτυγχάνονται με τοπικές και συστηματικές (λ.χ. χάπια) θεραπείες.
Η τοπική θεραπεία έχει στόχο να περιορίσει τον πόνο και τη διάρκεια της βλάβης, ενώ η συστηματική συνιστάται σε ειδικές περιπτώσεις όπως σε πολύ μεγάλες άφθες που διαρκούν έναν – δύο μήνες και σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι υποτροπές των βλαβών είναι συνεχείς και η ζωή του ασθενούς γίνεται βασανιστική από τον συνεχή πόνο στο στόμα, που διαταράσσει σοβαρά τη λήψη τροφής, την ομιλία και γενικώς την ποιότητα της ζωής.
Στα τοπικά μέσα θεραπείας συμπεριλαμβάνονται αλοιφές κορτικοστεροειδών που «κολλάνε» πάνω στο έλκος και στα συστηματικά φάρμακα όπως κορτικοστεροειδή, θαλιδομίδη, πεντοξυφυλλίνη, δαψόνη κ.ά.
