Σεξ, ψέματα και χρήμα στο Κρεμλίνο

Σκάνδαλο οικονομικό ή σεξουαλικό; Πολιτικοί ανταγωνισμοί ή μήπως καταπάτηση του χρυσού –στη Ρωσία –κανόνα περί πίστης στην πολιτική οικογένεια; Ποιο ήταν τελικά το μοιραίο λάθος που οδήγησε τον Ανατόλι Σερντιούκοφ στην έξοδο από το υπουργείο Αμυνας της Ρωσίας την περασμένη Τρίτη και στιγμάτισε την πολιτική του σταδιοδρομία με την κατηγορία της διαφθοράς;

Για την ώρα, η απάντηση είναι χαμένη μέσα σε ένα δαιδαλώδες δίκτυο, πλεγμένο από προσωπικές και επαγγελματικές ίντριγκες. Κατ’ άλλους, ωστόσο, στον πολύ στενό κύκλο του ρώσου Προέδρου, η απομάκρυνση Σερντιούκοφ δεν είναι παρά μια επιβεβαίωση πως οι σιωπηροί κώδικες τιμής και ελέγχου του Κρεμλίνου είναι ιεροί και απαραβίαστοι, και σε αυτήν την τρίτη θητεία του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ανάμεσα στους 21 ανθρώπους που ο Πούτιν επέλεξε να γιορτάσει τα γενέθλιά του το 2000 –σε ένα από τα αγαπημένα του εστιατόρια λίγο έξω από τη γενέτειρά του Αγία Πετρούπολη –ήταν τότε και ο Βίκτορ Ζουμπκόφ, πεθερός του αποπεμφθέντος υπουργού. Στενός συνεργάτης με τον Πούτιν ήδη από τον Δήμο της Αγίας Πετρούπολης, τη δεκαετία του ’90, ο Ζουμπκόφ φρόντισε να εκμεταλλευτεί και το τελευταίο προνόμιο που του εξασφάλισε η παντοδυναμία του ρώσου Προέδρου από το 2000 κι έπειτα: έκανε πολύτιμες διασυνδέσεις και διετέλεσε επί επταετία (2001-2007) υφυπουργός των Οικονομικών με αρμοδιότητα την πάταξη της φοροδιαφυγής, καθώς και πρωθυπουργός από τον Σεπτέμβριο του 2007 έως τον Μάιο του 2008. Στην ανοδική του πορεία, ο Ζουμπκόφ φρόντισε να πάρει μαζί του τον δικηγόρο γαμπρό του. Μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, ο Σερντιούκοφ άφησε πίσω του τις πωλήσεις επίπλων και επιφορτίστηκε με το δύσκολο έργο της πάταξης της φοροδιαφυγής την περίοδο που ο Πούτιν επιχειρούσε να θέσει υπό τον έλεγχό του μια ομάδα ολιγαρχών, οι οποίοι έγιναν πάμπλουτοι και παντοδύναμοι μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης –ανάμεσά τους ο πρώην επικεφαλής του πετρελαϊκού κολοσσού Yukos, Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, που συνελήφθη το 2003 για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος και φοροδιαφυγή. Το 2007 η καριέρα του Σερντιούκοφ βρισκόταν στην καλύτερη φάση της, με αποτέλεσμα ο ρώσος Πρόεδρος να απορρίψει την παραίτησή του όταν ο Ζουμπκόφ ανέλαβε τα ηνία της χώρας. Ως υπουργός Αμυνας έβαλε προσωπικό στοίχημα τον εκσυγχρονισμό του σκουριασμένου ρωσικού Στρατού. Τολμώντας την απομάκρυνση περισσότερων από 100.000 υπαλλήλων, ο Σερντιούκοφ κατάφερε να κερδίσει τη φήμη ενός από τους πολύ λίγους αυθεντικούς μεταρρυθμιστές. Παράλληλα όμως δημιούργησε και μια πλειάδα ορκισμένων εχθρών, που περίμεναν να πάρουν την εκδίκησή τους.

Μέσα σε λίγα χρόνια, η κατάσταση γύρω από τον πρώην υπουργό έγινε εξαιρετικά περίπλοκη∙ τόσο ώστε τελικά το σκάνδαλο στο οποίο εμπλέκεται σήμερα –περί πώλησης περιουσιακών στοιχείων των Ενόπλων Δυνάμεων σε «ημετέρους» σε ύποπτα χαμηλές τιμές –να μη θεωρείται ως ο άμεσος λόγος της απομάκρυνσής του. Μπορεί εντός των ρωσικών τειχών να μη συζητείται ανοιχτά, είναι βέβαιο όμως πως ο 71 ετών πεθερός του εξακολουθεί να ασκεί μεγάλη επιρροή στον ρώσο Πρόεδρο ως πρόεδρος της γιγάντιας κρατικής εταιρείας φυσικού αερίου Gazprom. Και αυτό που σίγουρα δεν άρεσε στον Ζουμπκόφ ήταν οι εξωσυζυγικές σχέσεις του γαμπρού του με τη γειτόνισσά του, στο σπίτι της οποίας φέρεται να ήταν ο Σερντιούκοφ όταν εισέβαλαν τον περασμένο μήνα οι δυνάμεις ασφαλείας. Οπως χαρακτηριστικά λέει σύμβουλος ρώσου επιχειρηματία που γνωρίζει καλά πώς λειτουργεί το σύστημα αυστηρού ελέγχου του Πούτιν, «ήταν το μπουρνούζι και οι παντόφλες που ενόχλησαν, όχι η διαφθορά».