Στα χρόνια που τα «Πολιτικά τραγούδια» προκαλούσαν επαναστάσεις μας επιστρέφει ο συνθέτης και μια δισκογραφική προσφορά των «ΝΕΩΝ»
«Αν η μισή μου καρδιά βρίσκεται, γιατρέ, εδώ πέρα, η άλλη μισή στην Κίνα βρίσκεται…» Αν έχεις προλάβει τα χρόνια της Μεταπολίτευσης είναι δύσκολο να ακούσεις τον στίχο και να μη «δεις» το σγουρό κεφάλι της Μαρίας Δημητριάδη να τον ερμηνεύει. Δίσκος- ορόσημο μιας εποχής και μιας γενιάς. «Ετσι πρέπει να γίνει – έτσι να γίνει», «Κομαντάντε Τσε Γκεβάρα», «Αυτούς τους έχω βαρεθεί», «Η πιο όμορφη θάλασσα» κ.ά. τραγούδια που τραγουδήθηκαν ξανά και ξανά σε δεκάδες εκτελέσεις (μία από τις πιο πρόσφατες από τα Υπόγεια Ρεύματα) και έγιναν αγαπημένα ακόμα και από 18χρονα παιδιά. Αυτόν τον δίσκο «Τα Πολιτικά Τραγούδια» (Λύρα) του Θάνου Μικρούτσικου, σε ποίηση Βολφ Μπίρμαν και Ναζίμ Χικμέτ προσφέρουν στους αναγνώστες τους «ΤΑ ΝΕΑ- Σαββατοκύριακο» για την Πρωτομαγιά.

Οταν πρωτοκυκλοφόρησε ο δίσκος, τον Οκτώβριο του 1975, έναν και πλέον χρόνο μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, δεν είχε πάψει να λειτουργεί στις κρατικές υπηρεσίες το κλίμα της δικτατορικής περιόδου. Πρώτος μεγάλος δίσκος τότε του 28χρονου συνθέτη και παρ΄ όλο που τα περισσότερα τραγούδια του δίσκου λογοκρίθηκαν και απαγορεύτηκαν από το ραδιόφωνο, η φωνή της καταξιωμένης (από τον Μίκη Θεοδωράκη) Μαρίας Δημητριάδη έκανε χαλασμό. Και δεν ήταν μόνον ο πολιτικός στίχος. Ούτε η φωνή. Η φόρμα των τραγουδιών ήταν πρωτόγνωρη. Ουδεμία σχέση μ΄ εκείνη των πολιτικών τραγουδιών που είχε συνηθίσει ο υποψιασμένος ακροατής.

«Μέχρι και γερμανό συνθέτη με είχαν πει τότε», θυμάται ο Θάνος Μικρούτσικος. «Ή θα αποτύχαινε εντελώς ή κάτι θα προκαλούσε. Κι έγινε χαλασμός. Ο άνθρωπος που με βοηθούσε γι΄ αυτό και τον θεωρώ δάσκαλό μου ήταν ο Γιάννης Ρίτσος».

Επιστρέφει σ΄ εκείνα τα χρόνια και το μηχανάκι των αναμνήσεων σταματάει στον φλεγόμενο νεαρό συνθέτη που είχε από τα 16 του πλούσια δράση στη νεολαία των Λαμπράκηδων, αλλά δεν σταματούσε να γράφει μουσική. «Είχα τρέλα με την ποίηση. Ηδη είχα κάνει μια προσπάθεια να βγει ένας δίσκος σε ποίηση Βάρναλη, Ρίτσου και Χικμέτ, αλλά μου το απέρριψαν. Δεν το σήκωνε η λογοκρισία. Αλλά εγώ συνέχιζα να μελοποιώ διαρκώς. Οταν έπεσε στα χέρια μου ο Βολφ Μπίρμαν, στην καταπληκτική μετάφραση του Δημοσθένη Κούρτοβικ, τρελάθηκα. Αρχισα να τον μελοποιώ σαν τρελός. Ολο αυτό, συν τα ποιήματα του Χικμέτ αποτέλεσαν τα τραγούδια του δίσκου. Δίπλα μου είχα τη Μαρία Δημητριάδη- γνωριζόμασταν από τις αρχές του ΄70- και μου έλεγε: “Αντε, πήγαινε, δείχ΄τα”. Η φωνή αυτής της γυναίκας ήταν μοναδική. Η μόνη δραματική τραγουδίστρια που είχαμε. Επική και λυρική ταυτόχρονα».

Πυρετώδες κλίμα μεταπολιτευτικής περιόδου, καθημερινές συναυλίες στο Σύνταγμα, χειροπιαστή αίσθηση μιας άνοιξης που έφερνε μαζί της τον αέρα μιας νέας γενιάς στη μουσική. Ενα από τα ονόματα που είχαν ήδη καθιερωθεί στη συνείδηση των πιο ανήσυχων ακροατών ήταν ο Μάνος Λοΐζος. «Στο κλίμα εκείνων των ημερών κάθομαι και γράφω το “Αν η μισή μου καρδιά…” και είμαι φοβερά χαρούμενος γιατί θεωρώ ότι έγραψα το πρώτο μου “κυκλικό” τραγούδι, ένα τραγούδι δηλαδή που είναι εύκολο να το θυμάται κανείς και μάλιστα χωρίς κανένα σκόντο σε ποιότητα.

Προς το μεσημέρι ανεβαίνω στο τρόλεϊ με ένα αίσθημα ανάτασης και καθώς πλησιάζω το Σύνταγμα, ακούω μια φωνή να τραγουδάει τους ίδιους στίχους… Τρελάθηκα. Δεν το πίστευα. Σε δευτερόλεπτα βλέπω τον Λοΐζο, που τότε ήταν ήδη όνομα στο τραγούδι, να το λέει με μια κιθάρα. Ειδοποιώ τη Μαρία και μου λέει “αντί να κάθεσαι να το σκέφτεσαι, πάμε στον Πατσιφά να το γράψεις σε ένα 45άρι”. Ακούει το τραγούδι ο Πατσιφάς και τον ακούω να λέει “φωνάχτε μου τον Μικρούτσικο”. Οταν με βλέπει μου λέει “έχεις κι άλλα; Ωραία, κάν΄τα έναν μεγάλο δίσκο”. Ετσι βγήκαν τα “Πολιτικά”. Και προς τιμήν του, όσο ζούσε ο Λοΐζος ουδέποτε έκανε δίσκο τον Χικμέτ του. Μετά θάνατον βγήκε».

ΙΝFΟ

«Πολιτικά τραγούδια» του Θάνου Μικρούτσικου με τη Μαρία Δημητριάδη, μαζί με «ΤΑ ΝΕΑ- Σαββατοκύριακο» την Παρασκευή 30 Απριλίου.

«Τι θα χάναμε χωρίς τους γερμανούς τους προφεσόρους»


«Και πέστε μου αξίζει μια πεντάρα/ των γραφειοκρατών η φάρα, στήνει με ζήλο περισσό, στο σβέρκο του λαού χορό, στης ιστορίας το χοντρό τον κινητή, την έχω βαρεθεί. Και τι θα χάναμε χωρίς αυτούς όλους, τους γερμανούς τους προφεσόρους, που καλύτερα θα ξέρανε πολλά, αν δεν γέμιζαν ολοένα την κοιλιά, υπαλληλίσκοι φοβητσιάρηδες, δούλοι παχιοί, τους έχω βαρεθεί».

Οσο ακούς το τραγούδι τόσο νομίζεις ότι γράφτηκε λεπτά πριν. Και δεν ισχύει μόνο για το ώριμο κοινό που έχει αναμνήσεις. Μ΄ αυτούς τους στίχους («Τους έχω Βαρεθεί»- σε διασκευή Υπόγειων Ρευμάτων) εμπνέονται και οι σημερινοί 18άρηδες, προς έκπληξη και των ίδων των μελών των Υπόγειων Ρευμάτων που ασχολήθηκαν με τα «Πολιτικά» του Μικρούτσικου, δύο συνεχόμενες σεζόν. «Δεν πιστεύαμε στα μάτια μας» έλεγε ο Κώστας Παρίσης πριν από λίγο καιρό. «Στις συναυλίες ήξεραν απέξω όλα τα λόγια». Αλλωστε το συγκεκριμένο κομμάτι (αλλά και όλος ο δίσκος) έγινε αφορμή να έρθουν σε επαφή με τον Θάνο Μικρούτσικο και έπειτα από ένα διάστημα συζητήσεων να κάνουν μαζί έναν νέο δίσκο και μια σειρά παραστάσεων.

Σημαδιακά τραγούδια σε σημαδιακές εποχές. Ο Μικρούτσικος κατάφερε και εξέφρασε το ταραγμένο πνεύμα μιας φιμωμένης (μέχρι το ΄74)

γενιάς, ενώ παράλληλα έδωσε φόρμα και ύφος σε ένα νέο ελληνικό τραγούδι-βάση για τους μετέπειτα συνθέτες. Ηταν και πολυγραφότατος. Μετά «Τα Πολιτικά Τραγούδια» (που αμέσως τον καθιέρωσαν)

ακολούθησε η «Καντάτα για τη Μακρόνησο» (΄76), το «Φουέντε Οβεχούνα» (΄77) και το «Τροπάρια για Φονιάδες» (΄77)

-έργα τα οποία επίσης θα προσφέρουν «ΤΑ ΝΕΑΣαββατοκύριακο».

Χατζιδάκις: από την απαγόρευση στο διθύραμβο


«Τα Πολιτικά Τραγούδια» παρά την απαγόρευση από το κρατικό ραδιόφωνο (όπου προΐστατο ο Μάνος Χατζιδάκις) πούλησαν χιλιάδες δίσκους και έφτασαν στο νούμερο 1. «Μια μέρα με καλεί ο Μάνος Χατζιδάκις και μου λέει: “Θα ξεκινήσουμε ένα πρόγραμμα στην Εθνική Πινακοθήκη, να το ξεκινήσετε κι εσείς”». «Και οι αισθητικοί λόγοι που είχατε επικαλεστεί κάποτε», τον ρώτησε ο Θάνος Μικρούτσικος (έτσι είχε δικαιολογήσει ο Μάνος Χατζιδάκις την απαγόρευση των τραγουδιών); «”Θα το κάνετε;” επέμεινε. Και το έκανα. Αυτά έγιναν Γενάρη. Τον Μάρτη βγήκε η “Μουσική Πράξη στον Μπρεχτ” και σε μια παρουσίαση που έγινε, μου λέει ο Πατσιφάς ότι θα ήθελε ο Χατζιδάκις να κάνει μια δήλωση.

Και λέει ο Μάνος: “Θεωρώ σημαντικότερο συνθέτη στον χώρο μας τον Θάνο Μικρούτσικο”».