Διακόσιες χιλιάδες Έλληνες πάσχουν από ψωρίαση– μία δερματοπάθεια που μπορεί να έχει μεν κληρονομική προδιάθεση, στην ανάπτυξη της οποίας όμως καθοριστικό ρόλο παίζει η δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η ψωρίαση είναι μια αρκετά συχνή δερματοπάθεια. Υπολογίζεται πως πάσχει από αυτήν το 1%-2% του γενικού πληθυσμού – περισσότεροι από 120 εκατομμύρια άνθρωποι– σε όλο τον κόσμο. Παρ’ ότι η ψωρίαση εκδηλώνεται συχνότερα στις ηλικίες μεταξύ 15 και 35 ετών, δεν αποκλείεται να παρουσιαστεί σε νεώτερους ή μεγαλύτερους ανθρώπους.
Στην πραγματικότητα, το 10%-15% των ασθενών με ψωρίαση είναι παιδιά ηλικίας κάτω των 10 ετών, ενώ πολλά κρούσματα καταγράφονται και σε ανθρώπους ηλικίας άνω των 40 ετών.
Η ψωρίαση προσβάλλει εξίσου τα δύο φύλα και δεν είναι μεταδοτικό νόσημα. Σε αντίθεση με ό,τι πολλοί πιστεύουν, δεν μπορεί να την «κολλήσει» κανείς αγγίζοντας το δέρμα ή τα ρούχα ενός πάσχοντος ούτε η εκδήλωσή της είναι επακόλουθο κακής προσωπικής υγιεινής.
Αντίθετα, η εμφάνισή της είναι επακόλουθο συνδυασμού παραγόντων και ειδικότερα της κληρονομικής προδιάθεσης με τη διαταραγμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος αλλά και των κυττάρων της επιδερμίδας.
Κληρονομική προδιάθεση
Μελέτες έχουν δείξει πως ένας στους τρεις πάσχοντες από ψωρίαση έχει οικογενειακό ιστορικό της νόσου, το οποίο αφορά ένα ή περισσότερα μέλη της οικογένειάς του. Ωστόσο, η ύπαρξη του οικογενειακού ιστορικού δεν σημαίνει πως το παιδί θα κληρονομήσει τη νόσο, αλλά ότι έχει αυξημένο κίνδυνο να την εκδηλώσει σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό.
Εάν ο ένας γονέας του παιδιού έχει ψωρίαση και το παιδί είναι το πρωτότοκο, έχει 10% πιθανότητες να αναπτύξει και το ίδιο κάποια μορφή ψωρίασης (αντί για το 1%-2% που έχει ένας άνθρωπος δίχως οικογενειακό ιστορικό ψωρίασης). Αν και οι δύο γονείς του είναι ψωριασικοί, οι πιθανότητες του πρωτότοκου παιδιού αυξάνονται στο 30%.
Εάν το πρωτότοκο παιδί δεν εκδηλώσει ψωρίαση, οι πιθανότητες να την παρουσιάσει το δευτερότοκο αυξάνονται ακόμα περισσότερο είτε έχει ψωρίαση ο ένας γονέας είτε και οι δύο.
Μόνη η κληρονομικότητα, όμως, δεν αρκεί για να εκδηλωθεί η ψωρίαση. Πρέπει να υπάρχουν και κάποιοι παράγοντες που θα πυροδοτήσουν τις οργανικές αντιδράσεις, οι οποίες θα οδηγήσουν τελικά στην εμφάνισή της. Τέτοιοι εκλυτικοί παράγοντες, όπως λέγονται, είναι η ψυχική υπερένταση, τραυματισμοί του δέρματος, λοιμώξεις, εμβολιασμοί, ορμονικές διαταραχές, ορισμένα φάρμακα και οι έντονες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας.
Είδη ψωρίασης
Η ψωρίαση συνήθως εκδηλώνεται στο δέρμα, αλλά μπορεί να προσβάλει και τις αρθρώσεις _ σε τέτοιες περιπτώσεις μιλάμε για την ψωριασική αρθρίτιδα.
Η συχνότερη μορφή δερματικής ψωρίασης είναι η ψωρίαση κατά πλάκας. Υπολογίζεται πως 8 στους 10 ασθενείς πάσχουν από αυτήν τη μορφή ψωρίασης, η οποία χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία στο δέρμα κόκκινων πλακών που έχουν σαφή όρια και καλύπτονται από γκρι λέπια.
Η ψωρίαση κατά πλάκας μπορεί να εμφανισθεί οπουδήποτε στο δέρμα, αλλά οι αγκώνες, τα γόνατα, το τριχωτό της κεφαλής και ο κορμός είναι οι περιοχές του σώματος όπου συνηθέστερα αναπτύσσονται οι χαρακτηριστικές πλάκες της.
Δεύτερη συχνότερη μορφή είναι η σταγονοειδής ψωρίαση. Υπολογίζεται πως το 18% των ασθενών πάσχει από σταγονοειδή ψωρίαση, η οποία προσβάλλει συχνότερα παιδιά και νεαρούς ενήλικες και χαρακτηρίζεται από πολλαπλές, μικρές, κόκκινες, σταγονοειδείς πλάκες στο δέρμα. Η σταγονοειδής ψωρίαση μπορεί να εμφανιστεί έπειτα από στρεπτοκοκκική λοίμωξη.
Άλλες, σπανιότερες μορφές ψωρίασης είναι η ανάστροφη ψωρίαση (συνήθως παρατηρείται σε παχύσαρκους και στις φυσιολογικές πτυχές του σώματος, όπως κάτω από τους μαστούς, τη βουβωνική περιοχή και τις μασχάλες), η φλυκταινώδης ψωρίαση (παρατηρούνται φυσαλλίδες με υγρό που περιβάλλονται από κόκκινο δέρμα κυρίως σε παλάμες και πέλματα), και η ερυθροδερμική ψωρίαση _ το δέρμα σε όλο σχεδόν το σώμα είναι κόκκινο σαν να υπάρχει έγκαυμα και ξεφλουδίζει.
Το 10%-30% των ασθενών με ψωρίαση εκδηλώνει μέσα σε 1 έως 10 χρόνια από την έναρξη των δερματικών συμπτωμάτων και ψωριασική αρθρίτιδα, η οποία προκαλεί πόνο, διόγκωση και δυσκαμψία των αρθρώσεων (κυρίως στα χέρια, στα πόδια, στους αγκώνες, στους καρπούς αλλά και στη μέση). Η ψωριασική αρθρίτιδα εκδηλώνεται συνήθως σε ηλικία 20-50 ετών _ μέση ηλικία εμφάνισής της είναι τα 38 χρόνια.
Συνέπειες στη ζωή
Παρ’ ότι τα συμπτώματα της ψωρίασης στο δέρμα μπορεί να είναι ήπια έως μέτρια ή οι πλάκες να καταλαμβάνουν μικρό μέρος του σώματος, οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των ασθενών μπορεί να είναι μεγάλες. Κι αυτό διότι οι αντιδράσεις των άλλων στην εμφάνιση του ψωριασικού δέρματος οδηγούν πολλούς ασθενείς στην αυτο-απομόνωση και στην απομάκρυνση από τις κοινωνικές εκδηλώσεις, με συχνή συνέπεια τη μελαγχολία και την κατάθλιψη.
Μελέτες έχουν δείξει πως σχεδόν 6 στους 10 ασθενείς έχουν πρόβλημα με την ερωτική τους ζωή λόγω της ψωρίασης, ο 1 στους 3 βλέπει ανθρώπους από τον τον περίγυρό του να τον αποφεύγουν στη διάρκεια των εξάρσεων της ψωρίασης, ενώ 2 στους 10 αναφέρουν πως τους έχει ζητηθεί να φύγουν από δημόσιους χώρους, όπως το γυμναστήριο ή το κομμωτήριο, λόγω της ψωρίασης.
Σχεδόν όλοι, εξάλλου, έρχονται συστηματικά αντιμέτωποι με την άγνοια του κόσμου, καθώς εξακολουθούν να επικρατούν πολλές λανθασμένες αντιλήψεις για τη νόσο _ όπως ότι είναι μεταδοτική.
Θεραπεία
Η ψωρίαση δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί με ειδικό διαιτολόγιο, αλλά επειδή συχνά οι ψωριασικοί ασθενείς έχουν και συνυπάρχοντα προβλήματα υγείας (όπως παχυσαρκία, διαβήτη τύπου ΙΙ κ.ά.) το να ακολουθήσουν υγιεινή διατροφή θεωρείται ότι μπορεί να τους βοηθήσει.
Η ψωρίαση είναι ένα χρόνιο νόσημα, που έχει εξάρσεις και υφέσεις. Η αντιμετώπισή της γίνεται με φάρμακα που αλείφονται στο δέρμα (τοπική θεραπεία), με φωτοθεραπεία (χρήση υπεριώδους ακτινοβολίας, με ή χωρίς φάρμακα), με φάρμακα που λαμβάνονται από το στόμα (συστηματική θεραπεία) ή/και με φάρμακα που λαμβάνονται με ενέσεις (βιολογικές θεραπείες).
Υπάρχουν διάφοροι συνδυασμοί φαρμάκων που μπορούν να χορηγηθούν στους ασθενείς, γι’ αυτό σε κάθε περίπτωση επιλέγεται το κατάλληλο για κάθε ασθενή θεραπευτικό σχήμα
Οι παράγοντες που καθορίζουν το είδος της θεραπείας που θα προταθεί σε κάθε ασθενή είναι ο τύπος της ψωρίασης, η σοβαρότητά της, η θέση των πλακών, η ηλικία του ασθενούς, το ιατρικό ιστορικό και η συναισθηματική του κατάσταση αλλά και οι επιδράσεις της νόσου στην ποιότητα της ζωής του.
*Τοπική θεραπεία. Συμπεριλαμβάνει διάφορες κερατολυτικές ουσίες (μειώνουν την απολέπιση), ενυδατικές κρέμες (μειώνουν την ξηρότητα και τον κνησμό), κορτικοστεροειδή (αλοιφές κορτιζόνης που μειώνουν τη φλεγμονή) και τα φάρμακα καλσιποτριόλη, καλσιποτριόλη-βηταμεθαζόνη, καλσιτριόλη, ταζαροτένη, πιμεκρόλιμους και τακρόλιμους.
* Φωτοθεραπεία. Γίνεται με έκθεση του σώματος σε υπεριώδη ακτινοβολία από τεχνητές πηγές, με ή χωρίς την ταυτόχρονη χορήγηση φαρμάκων που αυξάνουν την ευαισθησία του δέρματος στην ακτινοβολία (φωτοευαισθησία). Χρησιμοποιούνται ακτινοβολίες Α ή Β (UVΑ ή UVB) ή και ακτίνες λέιζερ.
*Συστηματική θεραπεία από το στόμα. Τα φάρμακα που χορηγούνται από το στόμα για τη θεραπεία της ψωρίασης είναι πολλά και ποικίλα. Το πρώτο φάρμακο που χορηγήθηκε για την αντιμετώπιση της ψωρίασης ήταν η μεθοτρεξάτη (άρχισε να χορηγείται το 1971), που είναι κατάλληλη για την αντιμετώπιση της φλυκταινώδους και της ερυθροδερμικής ψωρίασης, καθώς και για σοβαρές μορφές ψωριασικής αρθρίτιδας. Το 1979 και το 1992 εισήχθησαν τα ρετινοειδή ετρετινάτη και ακιτρεκίνη αντιστοίχως, ενώ το ανοσοκατασταλτικό κυκλοσπορίνη άρχισε να χορηγείται το 1998 _ είναι κατάλληλη για εκτεταμένη ψωρίαση. Στους ασθενείς μπορούν να χορηγηθούν και άλλα φάρμακα, όπως η αζαθειοπρίνη, η υδροξυουρία, η σουλφασαλαζίνη, η θειογουανίνη και η μυκοφενολάτη.
*Βιολογικές θεραπείες. Από το 2003 έχει αρχίσει η χορήγηση βιολογικών φαρμάκων, τα οποία στοχεύουν στους μηχανισμούς του ανοσοποιητικού συστήματος οι οποίοι ευθύνονται για την ψωρίαση και για άλλα αυτοάνοσα νοσήματα (όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα και η ψωριασική αρθρίτιδα). Τα φάρμακα αυτά χορηγούνται σε ενέσιμη μορφή και είναι η ετανερσέπτη, η ινφλιξιμάμπη, η ανταλιμουμάμπη και η ουστεκινουμάμπη. Στις ΗΠΑ είναι εγκεκριμένο και ένα ακόμα φάρμακο που λέγεται αλεφασέπτη. Τα φάρμακα αυτά έχουν εγκριθεί για χορήγηση μόνο σε ενηλίκους, με εξαίρεση την ετανερσέπτη η οποία έλαβε πέρυσι άδεια για χορήγηση σε παιδιά και εφήβους _ ηλικίες άνω των 8 ετών.
Τι να προσέξετε το καλοκαίρι
Το φυσικό ηλιακό φως μπορεί να έχει θετική επίδραση στην ψωρίαση, γι’ αυτό και η κατάσταση των περισσοτέρων ασθενών (το 80%) βελτιώνεται το καλοκαίρι σε σχέση με τους υπόλοιπους μήνες του χρόνου. Η εμπειρία αυτή άλλωστε οδήγησε στην ανάπτυξη θεραπειών για την ψωρίαση με υπεριώδη ακτινοβολία _ φωτοθεραπεία).
Το ιδανικό είναι μικρά σε διάρκεια και συχνά διαστήματα έκθεσης στον ήλιο, αλλά αποφυγή της υπερέκθεσης, αφού τα εγκαύματα μπορεί να αποτελέσουν παράγοντα επιδείνωσης της ψωρίασης. Απαραίτητη είναι επίσης η χρήση αντηλιακού.
Ένα ποσοστό των ασθενών λαμβάνει θεραπευτική αγωγή με φάρμακα από το στόμα ή σε μορφή ενέσεων. Η έκθεση στον ήλιο επιτρέπεται, πάντα με μέτρο, όταν συνυπάρχει αυτή η λήψη φαρμάκων.
Προσοχή όμως απαιτείται στη σωστή μεταφορά των ενέσιμων φαρμάκων (βιολογικοί παράγοντες) στους παραθεριστικούς προορισμούς: πρέπει να μεταφέρονται με φορητά ψυγεία ή/και παγοκύστες.
Αριθμοί
1%-2% του γενικού πληθυσμού πάσχει από ψωρίαση
200.000 Έλληνες υπολογίζεται ότι νοσούν
120 εκατομμύρια πάσχοντες υπάρχουν σε όλο τον κόσμο
10%-15% των ασθενών είναι παιδιά ηλικίας κάτω των 10 ετών
15-35 ετών ο μέσος όρος ηλικίας εμφάνισης της νόσου
33% των ασθενών έχει κληρονομική προδιάθεση
