Μια ασθένεια απειλεί να εξαφανίσει τον διάβολο της Τασμανίας. Επιστήμονες προσπαθούν να την αναχαιτίσουν- αλλά και να καταλάβουν ενδεχομένως μελετώντας την πώς προκαλείται ο καρκίνος στους ανθρώπους.


Σε λίγα χρόνια η νόσος ίσως εξαφανίσει τους διαβόλους, γεγονός που θα ανατρέψει την ισορροπία του οικοσυστήματος

Η ασθένεια είναι ένα πολύ ασυνήθιστο είδος μεταδοτικού καρκίνου του προσώπου (της μουσούδας, στην προκειμένη περίπτωση), που εμφανίσθηκε στην αυστραλιανή νησιωτική επαρχία της Τασμανίας πριν από 10 χρόνια και διαδόθηκε ευρύτατα στον πληθυσμό των διαβόλων της Τασμανίας, μειώνοντας τον πληθυσμό τους κατά τουλάχιστον 40%. Έχει αποκληθεί DFΤD (από τα αρχικά των λέξεων devil facial tumour disease) και εμφανίζεται ως ένας όγκος που αναπτύσσεται στη μουσούδα, συνήθως μέσα στο στόμα του ζώου, παραμορφώνοντάς το. Επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν την ασθένεια αυτή, φοβούμενοι ότι μέσα σε μερικά χρόνια μπορεί να εξαφανίσει το είδος.

Παρά τη… «διαβολική» φήμη τους, οι διάβολοι της Τασμανίας είναι στην πραγματικότητα ειρηνικά ζώα, με λεπτά χαρακτηριστικά, μακριά μουστάκια και φουντωτές ουρές. Πολλοί, ιδιαίτερα οι νεαροί, είναι μάλιστα χαριτωμένοι- αν βέβαια δεν έχουν τον όγκο να κρέμεται από το στόμα τους. Η ασθένεια αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1996. Όμως τίποτε δεν έγινε ώς το 2001, όταν η Μένα Τζόουνς, ειδική στην εξελικτική οικολογία στο Πανεπιστήμιο της Τασμανίας, άρχισε να μελετά τη γενετική εξέλιξη του πληθυσμού των διαβόλων και να συναντά μολυσμένα ζώα. Σ΄ έναν διάβολο, ο όγκος είχε διεισδύσει στην κάτω σιαγόνα και είχε κάνει να πέσουν τα περισσότερα δόντια του. Η σιαγόνα ενός άλλου είχε διαλυθεί από την ασθένεια. «Μέσα σε έξι μήνες άρχισα να διαπιστώνω πως η νόσος είχε επίδραση στον πληθυσμό, στον αριθμό των διαβόλων», λέει η Τζόουνς στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς». «Οι μεγαλύτεροι είχαν ήδη αρχίσει να πεθαίνουν». Οι όγκοι στο στόμα και στο πρόσωπο μπορεί να σκοτώσουν τους φορείς τους επεκτεινόμενοι σε άλλα σημεία του σώματος, όμως συχνότερα τα ζώα πέθαιναν από πείνα επειδή ήταν αδύνατο να φάνε εξαιτίας των όγκων.

Η Αυστραλή εντομολόγος Αν-Μαρί Πιρς συμμετείχε στην έρευνα το 2004. Είχε ήδη περάσει 17 χρόνια μελετώντας τις αλλαγές στα χρωμοσώματα που παρουσιάζονται σε ανθρώπινους καρκίνους. Και όταν εξέτασε όγκους από διαβόλους, είδε ότι ήταν ίδιοι μεταξύ τους. «Τότε άρχισα να σκέπτομαι ότι τα καρκινικά κύτταρα δεν ανήκαν στο ζώο με τον καρκίνο», λέει. Έγινε φανερό πως οι όγκοι δεν προκαλούνταν από γενετικές αλλαγές στα υγιή κύτταρα του προσβεβλημένου ζώου, αλλά προέρχονταν όλοι από έναν και μόνο διάβολο. «Υπέθεσα πως ένας διάβολος προσβλήθηκε από καρκίνο και, καθώς ο καρκίνος εξελισσόταν, έγινε ανθεκτικός και επίμονος και μεταδόσιμος από το ένα ζώο στο άλλο», λέει η Πιρς. «Τα “απείθαρχα” κύτταρα περνούσαν από το ένα ζώο στο άλλο με το δάγκωμα, κάτι που συμβαίνει συχνά όταν συγκεντρώνονται για να φάνε από το ίδιο κουφάρι ή όταν ζευγαρώνουν.

Οι ειδικοί φοβούνται πως σε δύο με τρία χρόνια η νόσος θα έχει επεκταθεί σε όλο το νησί. Με την εξαφάνιση του διαβόλου μπορεί να αποσταθεροποιηθεί ολόκληρο το οικοσύστημα. Για παράδειγμα, σε περιοχές που ο αριθμός των διαβόλων έχει μειωθεί, έχει ήδη αυξηθεί ανησυχητικά ο αριθμός των αγριόγατων.

Σημαντικές και για τον άνθρωπο


Oι έρευνες για τη νόσο του διαβόλου της Τασμανίας έχουν μεγάλο ενδιαφέρον και για τους επιστήμονες που μελετούν ασθένειες του ανθρώπου, υπογραμμίζει ο Στίβεν Πάικροφτ, παθολόγος κτηνίατρος στα εργαστήρια της τασμανικής κυβέρνησης στο Μάουντ Πλέζαντ. «Μπορεί, για παράδειγμα, να υπάρχουν αναλογίες με όγκους θηλαστικών», εξηγεί. Επίσης η έρευνα στο ανοσοποιητικό σύστημα του διαβόλου, ζωτικής σημασίας για να γίνει κατανοητό πώς ο όγκος περνάει από το ένα ζώο στο άλλο χωρίς να απορρίπτεται, μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση «αποτυχιών» του ανθρώπινου ανοσοποιητικού συστήματος. «Επειδή αυτή είναι μια τόσο μοναδική και παράξενη μορφή καρκίνου, η διερεύνησή της μπορεί να οδηγήσει σε βελτίωση των γνώσεων για τους ανθρώπινους καρκίνους, όπως για το πώς προκαλούνται και πώς διαδίδονται», λέει η Αν-Μαρί Πιρς.

Με δυο λόγια


● Ο ΔΙΑΒΟΛΟΣ της Τασμανίας (Sarcophilus harrisii) είναι το μεγαλύτερο σαρκοβόρο μαρσιποφόρο που πλέον ζει μόνο στο ομώνυμο νησί της Αυστραλίας.

● ΕΧΕΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ μικρού σκύλου, αλλά είναι κοντόχοντρος και γεροδεμένος.

● ΕΓΙΝΕ ΔΙΑΣΗΜΟΣ χάρη στην καρικατούρα του, τον καρτουνίστικο ήρωα της Warner Βros, Ταζ (φωτογραφία)

● ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ του είναι το μαύρο του τρίχωμα, η ενοχλητική οσμή του και η μοχθηρότητά του όταν κυνηγά. Έχει ισχυρά σαγόνια, ενώ τρέφεται και με ψοφίμια.

● ΤΟ ΑΝΑΤΡΙΧΙΑΣΤΙΚΟ στρίγγλισμά του κατά τη διάρκεια της νύχτας έκανε τους πρώτους Ευρωπαίους αποίκους να τον ονομάσουν διάβολο.

● ΟΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΙ τον κυνηγούσαν έως το 1941, όταν το είδος άρχισε να προστατεύεται επισήμως από το κράτος.

● Η ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ καρκίνου στο πρόσωπο μείωσε σημαντικά τον πληθυσμό των διαβόλων. Εξαιτίας των όγκων, τα ζώα δεν μπορούν να τραφούν και πεθαίνουν από την πείνα. Το είδος απειλείται πλέον με εξαφάνιση.