Tης «Tροίας» τα καμώματα (τα βλέπει ο Όμηρος και γελά)

Συνήθως αποφεύγω να βλέπω χολιγουντιανές σούπες, κυρίως όταν μεταφέρουν

αρχαιόθεμους μύθους ή ιστορικά επεισόδια. Διότι δεν μπορώ να περιμένω τίποτα

από μια κουλτούρα που δεν έχει βάθος ιστορίας, δεν έχει να διασώσει αιώνων

μνήμες και αξίες πολιτισμού αλλά, και εξαιτίας αυτών, δεν νιώθει κανέναν

σεβασμό για τις αξίες, τις μνήμες και την ιστορική προίκα άλλων λαών.

Το τραγικότερο είναι πως αυτή η βιομηχανική κρεατομηχανή ταλέντων και

όταν απευθύνεται σε Ευρωπαίους καλλιτέχνες κατορθώνει να τους εξουθενώσει, να

τους στεγνώσει και να τους εξευτελίσει. Ιδού τώρα ο Γερμανός σκηνοθέτης

Πέτερσεν που προσήλθε στη Μέκκα με τη φιλοδοξία να μεταφέρει στην οθόνη την

«Ιλιάδα» του Ομήρου, καλλιτέχνης με ουμανιστική παιδεία και όπως δηλώνει (και

δεν το αμφισβητώ) διάβασε νέος τον Όμηρο στο πρωτότυπο.

Πώς κατόρθωσαν να τον ξεδοντιάσουν, να τον υπονομεύσουν και να τον

γελοιοποιήσουν. Διότι εγώ προσωπικά, άλλο αν δεν μ’ ενδιαφέρει, δεν έχω τίποτε

να κατηγορήσω σε μια βιομηχανία θεάματος να πάρει τον κοινόχρηστο τάχα μύθο

του Τρωικού Πολέμου και να τον αφηγηθεί κατά το δοκούν, ούτε ο Τσιφόρος με

ενόχλησε (αντίθετα με ενθουσίασε) ούτε ο Μποστ με την υπέροχη «Μήδειά» του

ούτε, φέτος, οι Παπαθανασίου – Ρέππας με το «Ποια Ελένη;». Γιατί μήπως ήταν

πιστός στην ομηρική εκδοχή ο Ευριπίδης στη δική του «Ελένη» ή στην «Ιφιγένεια

εν Αυλίδι»; Αφήνω που οι τρωικές τραγωδίες του «Τρωάδες», «Εκάβη»,

«Ανδρομάχη», παρουσιάζουν τους αρειμάνιους ομηρικούς ήρωες Αγαμέμνονα,

Οδυσσέα, Μενέλαο, Ορέστη, Ερμιόνη φαύλους, δολοφόνους παιδιών, λάγνους,

συνωμότες, συκοφάντες και υψώνουν σε περιωπή ηθικής κορυφής την Εκάβη, την

Κασσάνδρα, την Ανδρομάχη, την Πολυξένη.

«Βασίζεται στην Ιλιάδα»

Ο Πέτερσεν όμως και ο σεναριογράφος του στα ζενερίκ της ταινίας «Τροία» φαρδιά

πλατιά δηλώνουν ότι το τερατούργημά τους «βασίζεται στην “Ιλιάδα” του Ομήρου».

Εν πρώτοις πρέπει να συνειδητοποιήσει κανείς, αν δεν είναι Αμερικανός

παραγωγός που όλα αυτά τα γράφει στα παλιά του παπούτσια, ότι ένα λογοτεχνικό

κείμενο δεν είναι το story του, η υπόθεσή του. Δηλαδή ακόμη και αν ο

σεναριογράφος είχε ακολουθήσει κατά γράμμα την εξέλιξη της ομηρικής Ιλιάδας

αυτό δεν θα ήταν όμηρος. Διότι αν αφηγηθώ την υπόθεση της ταινίας του Τσάπλιν

τα «Φώτα της Πόλης» δεν διαφέρει καθόλου από τα πλέον συνήθη μελό του

ελληνικού κινηματογράφου, π.χ. του Τατασόπουλου: ένας Αλήτης που τον

ερωτεύεται μια τυφλή ανθοπώλις που κάποτε βρίσκει το φως της…

Παρ’ όλα αυτά ο σεναριογράφος της «Τροίας» ούτε τον σκελετό της «Ιλιάδας» δεν

ακολουθεί. Εκτός από τον Αχιλλέα, τον Μενέλαο, τον Οδυσσέα και τον Αγαμέμνονα,

κανένας άλλος ομηρικός ήρωας δεν αναφέρεται (κάπου μιλάει και ο Νέστωρ).

Πουθενά Αίας, Παλαμήδης, Διομήδης. Πουθενά θεμελιώδη και δομικά επεισόδια του

έπους, η πρεσβεία στον Αχιλλέα, η Αυλώνεια, η Ασπίδα του Αχιλλέα, τα άθλα προς

τιμήν του Πατρόκλου, ο θείος ούλος Όνειρος και η τέλεια απουσία των θεών. Πώς,

βέβαια, σ’ ένα γουέστερν εποχής να συνυπάρξουν υπερφυσικές δυνάμεις που

αοράτως ή μεταμορφωμένες σε θνητούς πολεμάνε στο πλευρό των ηρώων. Για να

μπουν τέτοια, όπως τα θεϊκά επεισόδια, σ’ ένα κινηματογραφικό έργο χρειάζεται

να επιστρατευθεί ποιητής της οθόνης, όχι μεροκαματιάρης της συντεχνίας. Πώς να

αντιληφθεί αυτός ο στεγνός επαγγελματίας την πτήση της Ίριδος, πώς να συλλάβει

τη σκηνή που ο ποταμός Σκάμανδρος, ως άνθρωπος-θεός θυμώνει και φουρτουνιάζει

γιατί δεν μπορεί να αντέξει τον εξευτελισμό και το μίασμα να έχουν πήξει τα

νερά του από χιλιάδες πτώματα.

Πώς να συλλάβει το μυαλουδάκι του εμποράκου παραγωγού τη συνταρακτική

εικόνα των πενήντα Νηρηίδων που θρηνούν μαζί με τη Θέτιδα προληπτικά τον

μελλοντικό θάνατο του Αχιλλέα. Πώς να χωρέσει η προτεσταντική του ηθική το

γεγονός πως όταν ο Πρίαμος φθάνει στη σκηνή του Αχιλλέα να ζητήσει τον νεκρό

Έκτορα, ώσπου να ετοιμαστεί το λείψανο κάθονται και τρώνε μακαρίζοντας τον

πεθαμένο, όπως στις δικές μας παρηγοριές ή μακαριές. Και ιδού μια λεπτομέρεια

για να αντιληφθεί κανείς τη φτήνια του «ρεαλισμού». Ο Όμηρος λέει πως για να

φθάσει ο εχθρός Πρίαμος στη σκηνή του Αχιλλέα, ο Δίας συμπονώντας τον

ορφανεμένο πατέρα κοιμίζει όλες τις σκοπιές και ο γέροντας βασιλιάς περνάει

βαδίζοντας χιλιόμετρα με το άρμα του ανάμεσα σε σιγή νεκροταφείου. Στο σενάριο

όταν ρωτιέται ο Πρίαμος από τον Αχιλλέα πώς έφθασε, παίρνει την απάντηση: «Λες

δεν γνωρίζω καλύτερα από σας τη χώρα μου;

H Σπάρτη ως ρωμαϊκή πόλη παρακμής

Να αναφερθούμε σε αρχιτεκτονική, τελετές, θεολογία και άλλα τέτοια. H Σπάρτη

της στρατιωτικής πειθαρχίας και του μέλανος ζωμού παρουσιάζεται σαν ρωμαϊκή

πόλη της παρακμής (όπως στο «Σατυρικόν» του Φελίνι) με οργιώδη γλέντια και

τραπέζια κατάφορτα από κοψίδια, φρούτα, κρασιά. Οι Μυκήνες παραπέμπουν στην

αρχιτεκτονική της Αιγύπτου και η Πύλη των Λεόντων στο ύφος του Αμπού Σιμπέλ.

Όσο για την Τροία θυμίζει τις βουβές ταινίες του Σεσίλ ντε Μιλ και το «Σημείον

του Σταυρού».

Χωρίς να διεκδικώ εύσημα κριτικού κινηματογράφου, διαπίστωσα πάντως κάποιες

βάναυσες απομιμήσεις του «Αλέξανδρου Νιέφσκι» του Άιζενστάιν, ιδίως στα

μουσικά μέρη όπου ο συνθέτης μαϊμουδίζει ακόμη και τη γυναικεία φωνή που

θρηνολογεί όταν ο φακός περιφέρεται στο στρατόπεδο όπου είναι σκόρπιοι οι

νεκροί και γίνεται ανακομιδή τους.

Σ’ αυτό το γουέστερν, όπου οι Έλληνες είναι οι κακοί Ινδιάνοι και οι

Τρώες το Φρούριο των Νοτίων μέσα στον κάμπο της Δύσης, όπου η Βρισηίδα είναι

ξαδέρφη του Έκτορα και ο Πάτροκλος ξάδερφος του Αχιλλέα, που τον Μενέλαο τον

σκοτώνει ο Έκτορας και τον Αγαμέμνονα η Βρισηίδα και όπου στο τέλος ο Πάρις

γλιτώνει από μυστική έξοδο με την Ελένη, το όλον έχει τόση σχέση με την

υπόθεση, την ποίηση και τον πολιτισμό του Ομήρου όση σχέση έχει ο Φάντης με το

μουρουνόλαδο.

Αλλά, βλέπετε, ο Όμηρος δεν διεκδικεί πνευματικά δικαιώματα, συγγενείς δεν

υπάρχουν να προστατεύσουν τα ηθικά του δικαιώματα και, το κυριότερο, ο παππούς

της παγκόσμιας Λογοτεχνίας 3.000 χρόνια μετά ΠΟΥΛΑΕΙ. Και ταΐζει πολλούς.

ΥΓ: Λεπτομέρεια: Ο θάνατος του Αχιλλέα και ο Δούρειος Ίππος δεν περιγράφονται

στην «Ιλιάδα».

Επτά ομηρικά «αμαρτήματα»

1. «Εξαφανίστηκαν» ο Αίας, ο Παλαμήδης, ο Διομήδης.

2. Απουσιάζουν οι θεοί.

3. Ο Πάρις γλιτώνει, μαζί με την Ελένη, από μυστική έξοδο.

4. «Άφαντες» Κασσάνδρα και Εκάβη.

5.Ο Πάτροκλος είναι ξάδελφος (και όχι φίλος) του Αχιλλέα.

6. Ο Έκτορας σκοτώνει τον Μενέλαο.

7. H Βρησηίδα σκοτώνει τον Αγαμέμνονα.