Eπέστρεψε ο πίνακας του Eλ Γκρέκο

Σε θρίλερ εξελίχθηκε το ταξίδι του πίνακα του Ελ Γκρέκο «Άποψη της Μονής

και του όρους Σινά» από το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης στη Νέα Υόρκη, όπου

εκτέθηκε στη μεγάλη αναδρομική έκθεση για τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο στο

Μητροπολιτικό Μουσείο.

Ιδιώτης, με αίτησή του στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης, ζήτησε να

κατασχεθεί ο πίνακας, ισχυριζόμενος ότι είχε κλαπεί από τους Ναζί κατά τη

διάρκεια του B’ Παγκοσμίου Πολέμου από τη συλλογή του βαρόνου Χατβάνι. H

αίτηση του ιδιώτη Γιόραν Ντόιτς – σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, είναι

γιος του δικηγόρου της οικογένειας του βαρόνου Χατβάνι – έχει ήδη απορριφθεί

από το Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης. Το πλήρες κείμενο της αίτησης

ωστόσο και αν εγείρει κι άλλες αξιώσεις πέρα από την κατάσχεση δεν έχει ακόμη

κοινοποιηθεί στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης.

Επέστρεψε. Όπως είπε στα «NEA» ο διευθυντής του Μουσείου, Αλέξης

Καλοκαιρινός, την υπόθεση – κυρίως λόγω χρόνου – τη χειρίστηκαν οι άνθρωποι

του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης. «Είμαστε ευγνώμονες για τον

άριστο χειρισμό της υπόθεσης», σχολίασε ο διευθυντής του Μουσείου. Μετά την

απόρριψη της αίτησης ο πίνακας επέστρεψε χθες τα ξημερώματα στην Κρήτη.

Το ταξίδι του πίνακα – πρόκειται για έναν από τους τρεις Ελ Γκρέκο που

ταξίδευσαν από την Ελλάδα για την αναδρομική έκθεση στη Νέα Υόρκη – άρχισε τον

περασμένο Σεπτέμβριο. H έκθεση έληξε προ ημερών για τη Νέα Υόρκη και όλα τα

έργα συσκευάστηκαν για να μεταφερθούν και να εκτεθούν στη National Gallery στο

Λονδίνο. Τότε, όμως, το Μητροπολιτικό Μουσείο ειδοποίησε το Ιστορικό Μουσείο

Κρήτης ότι είχε κατατεθεί η αίτηση του Ντόιτς. Μετά την απόρριψή της

αποφασίστηκε να επαναπατριστεί ο πίνακας και να μην εκτεθεί και στο Λονδίνο,

εξαιτίας του κινδύνου να υπάρξει νέα αγωγή και να μπλοκαριστεί εκτός Ελλάδας.

Αγοράστηκε για 600.000 λίρες. «Ο πίνακας αγοράστηκε το 1990 από το

Ίδρυμα Καλοκαιρινού μέσω του οίκου Σόθμπι’ς έναντι του ποσού των 600.000 λιρών

Αγγλίας και από τον Ιανουάριο του 1991 εκτίθεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης»,

είπε στα «NEA» ο διευθυντής του Μουσείου κ. Καλοκαιρινός. «Από τότε έχει

πολλές φορές ταξιδεύσει στο εξωτερικό και έχει εκτεθεί, πράγμα που έχει συμβεί

και εντός των συνόρων, χωρίς κανένα απολύτως πρόβλημα. Το έργο αποκτήθηκε από

το Ίδρυμα με απολύτως νόμιμο, διαφανή και δημόσιο τρόπο», επισήμανε.

Ο πίνακας του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης είναι γνωστό πως κάποτε ανήκε στη

συλλογή Χατβάνι. Ωστόσο, όταν αποκτήθηκε μέσω του οίκου Σόθμπι’ς ανήκε σε

συλλέκτη, από τη Βιέννη. H σημερινή του αξία ασφάλισης ανέρχεται στο ενάμισι

εκατομμύριο ευρώ. Πλέον, στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης αναμένει να κοινοποιηθεί

η αίτηση του Ντόιτς – αν και έχει ήδη απορριφθεί στη Νέα Υόρκη – προκειμένου

να αποσαφηνιστούν οι αξιώσεις, οι αιτιάσεις, τα επιχειρήματα, αλλά και η

ιδιότητα του Γιόραν Ντόιτς.

H πρώτη λάμψη. Σύμφωνα με τους ειδικούς, πάντως, στον συγκεκριμένο

πίνακα, το «Σινά», εντοπίζεται η πρώτη «επανάσταση» του Δομήνικου

Θεοτοκόπουλου ενάντια στα στερεότυπα της Ορθόδοξης εικονογραφίας και η πρώτη

λάμψη της ζωγραφικής του μεγαλοφυΐας. Όπως επισημαίνουν, πρόκειται για ένα

δοκίμιο για την εξπρεσιονιστική διάθεση. Οι τρεις βουνοκορφές στον πίνακα, που

μοιάζουν να μετεωρίζονται κάτω από τον ουρανό, είναι ζωγραφισμένες με κίτρινο,

πορτοκαλί, καφέ και μαύρο.

Στην Ελλάδα υπάρχουν 10 γνωστά έργα του Γκρέκο

Δέκα είναι τα γνωστά έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου που βρίσκονται στην

Ελλάδα. Τρία εξ αυτών (ανάμεσά τους και το «Σινά») θεωρούνται έργα-«κλειδιά»

της καλλιτεχνικής πορείας του Γκρέκο και ζητήθηκαν από το Μητροπολιτικό

Μουσείο της Νέας Υόρκης και την Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, προκειμένου να

παρουσιαστούν στη μεγάλη αναδρομική έκθεση «El Greco» στη Νέα Υόρκη (έως 11

Ιανουαρίου) και στο Λονδίνο από 11 Φεβρουαρίου έως 23 Μαΐου.

Τα τρία έργα-«κλειδιά» είναι: «Η Κοίμηση της Θεοτόκου», που χρονολογείται πριν

από το 1567 και ανήκει στον ναό της Κοιμήσεως της Σύρου. Η «Άποψη του Όρους

Σινά και της Μονής Αγίας Αικατερίνης» (χρονολογείται περίπου στο 1570), του

Ιστορικού Μουσείου Κρήτης και «Ο Ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την Παναγία

Βρεφοκρατούσα», που φέρει την υπογραφή «χειρ Δομηνίκου» (πριν από το 1567) και

ανήκει στο Μουσείο Μπενάκη.

Μαζί, στη Νέα Υόρκη στάλθηκε η «Ταφή του Χριστού», το πλέον πρόσφατο απόκτημα

της Εθνικής Πινακοθήκης, το οποίο αγοράστηκε το 2000 έναντι 240 εκατ. δρχ. και

θεωρείται ως ένα από τα σημαντικότερα δημιουργήματα της βενετσιάνικης περιόδου

του Γκρέκο. «Μπορεί να μην είναι πολλά, αλλά είναι σημαντικά τα έργα του

Θεοτοκόπουλου που βρίσκονται στην Ελλάδα», επεσήμανε στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής

Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νίκος Ζίας. «Τα περισσότερα – με

εξαίρεση εκείνα που βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη – ανήκουν στην πολύ

πρώιμη καλλιτεχνική του περίοδο, πριν ακόμη φύγει για την Ιταλία».