Tα 10+1 «σκοτεινά» σημεία που ζητούν απάντηση

Στους εννέα μήνες που πέρασαν από την έναρξη της δίκης όχι μόνο δεν δόθηκαν

απαντήσεις σε πολλά ζητήματα, αλλά εδραίωσαν σε πολλούς την άποψη ότι πολύ

λίγα – τελικά – έχουν γίνει πράγματι γνωστά για τη δομή, τη δράση, της

οργάνωσης, αλλά ακόμη και για τα πρόσωπα που μετείχαν σ’ αυτήν.

Το βέβαιο είναι πως από όλη τη διαδικασία που προηγήθηκε – της δίκης, αλλά και

των συλλήψεων και τις προανάκρισης – ο μύθος γύρω από την οργάνωση, που επί 27

χρόνια ήταν σημείο αναφοράς στην πολιτική ζωή του τόπου, έχει καταρρεύσει.

Ήταν τελικά η 17 Νοέμβρη αυτή η ετερόκλητη ομάδα; Ήταν μήπως δημιούργημα των

Μέσων Ενημέρωσης – ίσως και των διωκτικών Αρχών για να δικαιολογήσουν την

αναποτελεσματικότητά τους – η εικόνα μιας κλειστής, αυστηρά δομημένης

οργάνωσης με άριστη πληροφόρηση «εκ των έσω» και σαφείς και προσδιορισμένους

ρόλους για τα μέλη της; Ή μήπως η 17 Νοέμβρη που μάθαμε δεν είναι παρά ένα

κομμάτι, «ένας επιχειρησιακός βραχίονας» της οργάνωσης; Ως τέτοιο κομμάτι,

χωρεί ανθρώπους όπως ο Βασίλης Ξηρός: χωρίς καμία ιδεολογική ταυτότητα.

Στο τέλος της δίκης, δέκα συν ένα – βασικά – ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα

για τη 17 Νοέμβρη.

1. Ποια είναι η ηγετική ομάδα;

Οι κατηγορούμενοι που κάθησαν στο εδώλιο, όπως έχει προκύψει από τα στοιχεία

που έχουν γίνει έως τώρα γνωστά, εντάχθηκαν στην οργάνωση στις αρχές της

δεκαετίας του ’80. H δράση της οργάνωσης όμως ξεκίνησε από τα Χριστούγεννα του

’75 με τη δολοφονία του Ρίτσαρντ Γουέλς – μια υπόθεση που λόγω παραγραφής δεν

απασχόλησε τη δίκη. Στη δολοφονία πήραν μέρος, σύμφωνα με την αστυνομία, ο

Αλέξανδρος Γιωτόπουλος και ο Παύλος Σερίφης. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες όμως,

τουλάχιστον άλλοι δύο ήταν παρόντες. H μία είναι η περίφημη «Άννα», η γυναίκα

της ιστορικής ηγεσίας της οργάνωσης. Όλες οι απόπειρες ταύτισης της «Άννας» με

κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο έπεσαν στο κενό. H ταυτότητά της παραμένει

άγνωστη. Το ίδιο συμβαίνει ουσιαστικά και με τα υπόλοιπα μέλη του αρχικού

πυρήνα συγκρότησης της 17 Νοέμβρη. Με δεδομένο ότι οι σημερινοί κατηγορούμενοι

φέρονται να έχουν ενταχθεί μετά το ’80, λείπει ουσιαστικά ο συνδετικός κρίκος

ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη γενιά.

2. Ποιοι κάθησαν στο εδώλιο;

Στο προφίλ της 17 Νοέμβρη βασικό στοιχείο ήταν η άριστη πληροφόρηση για

πρόσωπα και πράγματα. Μπορούσαν, λοιπόν, άνθρωποι σαν τα αδέλφια Ξηρού, με

μηδαμινή πρόσβαση σε πληροφορίες που έχουν σχέση με τις κινήσεις στελεχών των

αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών να γνωρίζουν όσα αναφέρονται στις προκηρύξεις

που ακολούθησαν τις δολοφονίες Τσάντες ή Νορντίν, για παράδειγμα; Ποιοι ήταν

εκείνοι που έδιναν αυτές τις πληροφορίες και υπαγόρευσαν τα χτυπήματα; Ήταν τα

μέλη άλλων οργανώσεων, που όπως ισχυρίζεται η Ελληνική Αστυνομία λειτουργούσαν

στη λογική των συγκοινωνούντων δοχείων με τη 17 Νοέμβρη, ή ήταν κάποιοι άλλοι;

Και αν είναι έτσι, ποιοι τελικά κάθησαν στο εδώλιο; Σαφώς κάποιοι από αυτούς

είχαν σχέση. Κάποιοι άλλοι το αρνούνται.

3. Είναι ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος ο αρχηγός;

H απάντηση είναι θετική σύμφωνα με το κατηγορητήριο. Ωστόσο, ελάχιστα είναι τα

στοιχεία που προσκομίστηκαν και στη δίκη ακόμη για τον γιο του Δημήτρη

Γιωτόπουλου, τον «Βίτε» των τροτσκιστών: Χειρόγραφα που του αποδίδονται,

δακτυλικά αποτυπώματα και πενιχρές μαρτυρίες συγκατηγορουμένων του που

παρέμειναν πιστοί στις προανακριτικές τους απολογίες. Ο ίδιος αρνείται ότι

έχει οποιαδήποτε σχέση με τη 17 Νοέμβρη. Δεν εξηγεί βεβαίως επαρκώς γιατί

επέλεξε να ζει μια ζωή με ψεύτικο όνομα, ουσιαστικά «εξαφανισμένος». Το προφίλ

του ταιριάζει απόλυτα στο ψυχολογικό προφίλ που είχαν συντάξει οι ελληνικές,

και κυρίως οι βρετανικές διωκτικές αρχές για τον αρχηγό της 17 Νοέμβρη. Αν

είναι έτσι, γιατί ο ιδεολόγος αρχηγός ή έστω ο «καθοδηγητής» δεν

εκμεταλλεύθηκε τη δίκη για μια έστω τελευταία «πολιτική παρέμβαση»; Τόσο η

δική του στάση όσο και αρκετών εκ των υπολοίπων απέχει παρασάγγας από τη στάση

που τήρησαν κατηγορούμενοι για συμμετοχή σε τρομοκρατικές οργανώσεις στην

Ευρώπη. Οι δίκες τους ήταν ευκαιρίες για πολιτικά – ιδεολογικά μανιφέστα, ήταν

διαδικασίες στις οποίες είχαν εμφανισθεί με ενιαία γραμμή.

4. Η αντίστροφη μέτρηση για τη 17N ξεκίνησε με την έκρηξη στα χέρια του

Σάββα Ξηρού;

Είναι ένα από τα ερωτήματα που προέκυψαν μετά το κύμα των αποκαλύψεων και των

συλλήψεων το καλοκαίρι του 2002. Δεν απαντήθηκε όμως ούτε κατά τη διάρκεια της

δίκης. Είναι γνωστό ότι οι αστυνομικοί γνώριζαν την ταυτότητα του

τραυματισμένου βομβιστή σχεδόν από τις πρώτες ώρες, αν όχι από την πρώτη

στιγμή. Ελάχιστες ώρες μετά την έκρηξη στα εκδοτήρια εισιτηρίων στον Πειραιά

άνδρες της Αντιτρομοκρατικής είχαν ήδη επισκεφθεί την αποθήκη – εργαστήριο

στην οδό Αιγιαλείας, στον Κολωνό. Πολύ πριν αρχίσει ο Σάββας Ξηρός να μιλάει

είχαν ήδη φθάσει στις γιάφκες και είχαν αποκαλύψει τον οπλισμό της 17 Νοέμβρη.

Πολύ πριν από την έκρηξη στον Πειραιά ο τότε υπουργός Δημόσιας Τάξης Μιχάλης

Χρυσοχοΐδης εξέφραζε δημοσίως την πεποίθησή του ότι οι έρευνες θα είχαν

σύντομα αποτέλεσμα. Τι έγινε, λοιπόν, στον Πειραιά; Γιατί ο Ξηρός πήγε να

τοποθετήσει μία βόμβα έχοντας μαζί του τόσα πολλά στοιχεία ταυτότητας για την

οργάνωση; Γιατί έπρεπε να έχει μαζί του εκείνο το βράδυ ένα «μουσειακό»

περίστροφο – του αστυφύλακα Χρήστου Μάτη – που ποτέ δεν είχαν χρησιμοποιήσει

στο παρελθόν, παρέπεμπε όμως άμεσα στη 17 Νοέμβρη; (Ο Μάτης δολοφονήθηκε με

άλλο περίστροφο που είχε χρησιμοποιήσει σε άλλη ληστεία η 17N). H πρώτη

επίσημη σύνδεση του βομβιστή με τη 17N διά στόματος Φώτη Νασιάκου μάλιστα ήταν

με το συγκεκριμένο περίστροφο.

5. Είχε πράγματι πληροφόρηση η 17 Νοέμβρη;

Στο προφίλ που είχε δημιουργηθεί για τη 17 Νοέμβρη στα 27 χρόνια της δράσης

της ένα βασικό στοιχείο ήταν πως η οργάνωση είχε καλή πληροφόρηση ίσως και

μέσα από μυστικές υπηρεσίες, πράγμα που διαφαινόταν στις προκηρύξεις της.

Παραμένει αναπάντητο, για παράδειγμα, πώς γνώριζαν τα μέλη της οργάνωσης τον

ρόλο του Ρίτσαρντ Γουέλς. H υπόθεση δεν δικάστηκε. Ίσως τελικά η άριστη

πληροφόρηση να είναι απλώς ένα κομμάτι του μύθου γύρω από την οργάνωση που επί

τρεις περίπου δεκαετίες παρέμενε φάντασμα. Κι αν όμως υπήρχε πληροφόρηση στα

πρώτα χρόνια, δεν συνέβαινε το ίδιο και στα τελευταία χτυπήματα: είναι

χαρακτηριστικό ότι στην προκήρυξη που ακολούθησε τη δολοφονία του Στίβεν

Σόντερς δεν γνώριζαν ότι υπηρετούσε στον στρατό, αλλά υποστήριζαν ότι ήταν

στην αεροπορία. Του καταλόγισαν δράση στην πρώην Γιουγκοσλαβία, γεγονός που

διαψεύστηκε στη συνέχεια.

6. Αν αυτή ήταν η 17N, γιατί δεν εξαρθρώθηκε νωρίτερα;

Είναι ένα ερώτημα που αναδείχθηκε όταν άρχισε να καταλαγιάζει ο εντυπωσιασμός

από τις καταιγιστικές αποκαλύψεις και τις συλλήψεις. Απάντηση ωστόσο δεν

αναμενόταν να δοθεί ούτε στη δίκη, αφού δεν κρινόταν η αποτελεσματικότητα των

διωκτικών αρχών. Το βέβαιο είναι πως η αρχή των εξελίξεων ήταν τη στιγμή που

μπήκαν στις έρευνες οι Βρετανοί, με τη δολοφονία του Στίβεν Σόντερς. H

μεθοδολογία των ερευνών άλλαξε, τίποτα δεν θεωρήθηκε δεδομένο και τα πράγματα

προχώρησαν. H μέχρι τότε αναποτελεσματικότητα όμως ήταν μόνο ζήτημα

λανθασμένης μεθοδολογίας; Ας μην ξεχνάμε πως η δράση της τρομοκρατικής

οργάνωσης αποτελούσε συχνά – πυκνά μοχλό πίεσης προς την Ελλάδα. Τώρα, μετά

την 11η Σεπτεμβρίου, και με τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» σε εξέλιξη,

αλλά και μερικούς μήνες πριν τους Ολυμπιακούς (τους πρώτους μετά το χτύπημα

στους Δίδυμους Πύργους) το κεφάλαιο 17N κλείνει επισήμως.

7. Τι έγινε στη Λουίζης Ριανκούρ;

Επί δέκα χρόνια η υπόθεση Λουίζης Ριανκούρ ήταν απλώς το μεγάλο φιάσκο της

ΕΛ.ΑΣ. Διάφορα σενάρια και εκδοχές είχαν ακουστεί, αλλά στην πραγματικότητα

κανείς δεν ήξερε τι πραγματικά συνέβη το πρωί της 27ης Μαρτίου. Στη δίκη

κλήθηκαν και κατέθεσαν τέσσερις πρωταγωνιστές της υπόθεσης – ανώτεροι

αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ. Κλήθηκε και κατέθεσε η Μαρία Τσιντέρη, η γυναίκα που

είχε υποδειχθεί ως η πληροφοριοδότρια των αρχών, εκείνη που τους είχε στείλει

να περιμένουν τη 17 Νοέμβρη στα παγκάκια της Λουίζης Ριανκούρ. Τη δική του

εκδοχή για το φιάσκο έδωσε ο τότε διοικητής των EKAM Μιχάλης Μαυρουλέας, ο

μόνος που είχε υποστεί κυρώσεις για την κατάληξη της επιχείρησης. Ωστόσο, τι

πραγματικά έγινε, πόσα χρήματα δόθηκαν και, κυρίως, ποιοι τα πήραν, γιατί η

επιχείρηση στήθηκε όπως στήθηκε, γιατί δεν υπήρχαν καν ασύρματοι, γιατί δεν

είχαν… φιλμ οι κάμερες, γιατί δεν ήταν στις θέσεις τους υψηλόβαθμοι

αστυνομικοί σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσίασε ο Μαυρουλέας στο

δικαστήριο, ποιοι ήταν οι πληροφοριοδότες, όλα αυτά δεν έγιναν γνωστά ούτε στη

δίκη.

8. Τι έγιναν τα λεφτά από τις ληστείες;

Σε εκατοντάδες εκατομμύρια ανέρχεται η λεία των ληστειών, που, σύμφωνα με το

κατηγορητήριο, έγιναν από τα μέλη της 17 Νοέμβρη. Μέρος των χρημάτων αυτών

πήγαινε στα «τρέχοντα έξοδα» της οργάνωσης. Όπως αφέθηκε να εννοηθεί, κάποιοι

από τα μέλη της συντηρούνταν αποκλειστικά από αυτά τα χρήματα. Ωστόσο, τίποτε

από αυτά δεν αποδείχθηκε κατά τη διάρκεια της δίκης. Έτσι, το ερώτημα πού

πήγαν τα λεφτά από τις ληστείες εξακολουθεί να παραμένει ανοιχτό. Οι έρευνες

σε τραπεζικούς λογαριασμούς δεν έχουν αποδώσει. Το μυστήριο αξίας πολλών

εκατομμυρίων παραμένει προς το παρόν άλυτο.

9. Τι έγινε στο Συκούριο;

H κλοπή του οπλισμού από το στρατόπεδο Συκουρίου είχε χαρακτηρισθεί ως

υποδειγματική επιχείρηση της δράσης των τρομοκρατικών οργανώσεων όχι μόνο για

την Ελλάδα, αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στη δίκη οι αναφορές για την

επιχείρηση δεν φώτισαν περισσότερο τις συνθήκες κάτω από τις οποίες οργανώθηκε

και εκτελέστηκε. Πήραν βέβαια μέρος 7 μέλη της που πήγαν στη σωστή αποθήκη με

τις ρουκέτες. Για τον Δ. Κουφοντίνα αυτή η «απαλλοτρίωση» όπως και οι άλλες

δεν ήταν παρά «πράξεις ένοπλη προπαγάνδας» και βέβαια δεν έδωσε καμία

λεπτομέρεια. Όπως είπε στην απολογία του, «η 17Ν όταν μπήκε στο Τμήμα του

Βύρωνα για να πάρει όπλα, στο Πολεμικό Μουσείο για να πάρει μπαζούκας, στο

στρατόπεδο του Συκουρίου για να πάρει πολεμοφόδια και όλα αυτά χωρίς να

ανοίξει μύτη, έκανε πράξεις ένοπλης προπαγάνδας. Έδειχνε επιπλέον ότι δεν ήταν

ετεροκίνητη, ότι βασιζόταν στις δικές της δυνάμεις, για να βρει τα απαραίτητα

υλικά για τον αγώνα». H ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων στις αρχές του ’90, όταν

αποκαλύφθηκε η κλοπή από το Συκούριο, είχε διατάξει ΕΔΕ που είχε καταλήξει σε

ένα βασικό συμπέρασμα: κατελόγιζε σημαντικές ευθύνες σε συγκεκριμένο

αξιωματικό. Το πόρισμα δεν αξιοποιήθηκε ποτέ. Οι στρατιωτικές αρχές δεν

εξέδωσαν ποτέ ούτε μία ανακοίνωση σχετικά με τη δικαστική διερεύνηση των

ευθυνών που καταλόγιζε το πόρισμα.

10. Πού βρίσκονται οι «σφραγίδες» της 17 Νοέμβρη;

Στις δύο γιάφκες βρέθηκε το σύνολο του οπλισμού της 17 Νοέμβρη. Βρέθηκε ακόμη

και η περίφημη σημαία της οργάνωσης, εκείνη που εμφανιζόταν στις φωτογραφίες

με τον οπλισμό που μετά το Συκούριο και το Πολεμικό Μουσείο είχαν στείλει οι

τρομοκράτες στο «Έθνος» και στην «Επικαιρότητα». Δεν βρέθηκαν όμως ποτέ και

δεν αποκαλύφθηκε ούτε στη δίκη πού και σε τίνος χέρια βρίσκεται το «ιστορικό»

σαρανταπεντάρι της οργάνωσης και η γραφομηχανή των προκηρύξεων. Βρίσκονται

κάπου κρυμμένα και το γνωρίζει ίσως ο Δημήτρης Κουφοντίνας; Βρίσκονται στα

χέρια συγκεκριμένου προσώπου – ίσως από την ιστορική ηγεσία που αποφάσισε να

μην παραδοθούν στην αστυνομία οι «σφραγίδες της οργάνωσης»; Όλα είναι πιθανές

απαντήσεις και εκτιμήσεις. Απάντηση δεν υπάρχει.

11. Τελείωσε η 17 Νοέμβρη;

Όλα δείχνουν πως ναι. Έχει παραδοθεί ο οπλισμός – εκτός από τα «σύμβολά» της

-, έχει εξαρθρωθεί ο επιχειρησιακός τομέας, και τα όποια μέλη παρέμειναν

ασύλληπτα από την ιστορική ηγεσία ή την τρίτη γενιά έχοντας περιφερειακούς

ρόλους δεν είναι αρκετά για να ξαναγεννηθεί μια οργάνωση. Εξάλλου, ένα μεγάλο

ερωτηματικό που επίσης παραμένει αναπάντητο είναι η σχέση ανάμεσα στον αρχηγό

της οργάνωσης και στα νέα μέλη. Ποια επαφή ή ιδεολογική ταύτιση μπορούν να

έχουν ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος και ο Θωμάς Σερίφης ή ο Βασίλης Ξηρός;