NIKOΣ ΥΠEPHΦANOΣ «O φίλος μου ο Σαλβαντόρ Nταλί»

Τα παράξενα φρύδια του Έλληνα επιχειρηματία Νίκου Υπερήφανου ήταν εκείνα που

παρακίνησαν τον κορυφαίο σουρεαλιστή ζωγράφο Σαλβαντόρ Νταλί να πλησιάσει τον

άγνωστο μέχρι εκείνη στιγμή άνδρα που καθόταν λίγα μέτρα μακριά του στο σαλόνι

του ξενοδοχείου Meurice, στο Παρίσι του 1961. Και όπως αποδείχθηκε η αφορμή

για μια δυνατή φιλία, στιγμές της οποίας αποκαλύπτει στα «NEA», 42 χρόνια μετά

την πρώτη τους γνωριμία, ο Νίκος Υπερήφανος.

«Καθόμουν στο σαλόνι του ξενοδοχείου και περίμενα μερικούς φίλους για

να πάμε σ’ ένα πάρτι. Κοιταχτήκαμε. Τον αναγνώρισα αμέσως, εξάλλου ήταν ήδη

ένας μύθος. Εκείνος, αν και δεν με ήξερε, έκανε το πρώτο βήμα με χιούμορ.

Μιλήσαμε για λίγο στα ισπανικά και έφυγα», λέει στα «NEA» ο Νίκος Υπερήφανος.

«Μερικές ώρες αργότερα, στο πάρτι της Μαφάλντα Ντέιβις (μία από τις

μεγαλύτερες συλλέκτριες έργων Νταλί), όπου ήμουν καλεσμένος, εμφανίστηκε και ο

Νταλί. Μόλις με είδε ενθουσιάστηκε και καθώς ήταν μοιρολάτρης θεώρησε ότι ήταν

σημάδι που με συνάντησε δύο φορές μέσα στο ίδιο βράδυ».

Ο Νίκος Υπερήφανος, που ζει εδώ και 45 χρόνια στη Νέα Υόρκη, ανάμεσα στις

«εξήμισι γλώσσες» που μιλάει (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, ισπανικά,

αραβικά και λίγα γερμανικά) ήταν και η μητρική του Νταλί, τα ισπανικά, σημείο

που έδεσε τους δύο άνδρες. Ο γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη επιχειρηματίας

δεν αισθάνθηκε μειονεκτικά απέναντι στον Νταλί. «Δεν κομπλάρω με κανέναν. Είχα

προσωπική φιλία και συνεργασία με τον Χουάν Περόν, με τον οποίο συνεργαστήκαμε

όταν ήταν εξόριστος στη Βενεζουέλα για την κατασκευή του μεγαλύτερου

υδατοφράγματος της Νοτίου Αμερικής. Ακόμη, επειδή ήμουν ο πρώτος που έφερε τα

κοσμήματα Ζολώτα στην Αμερική, ο Ωνάσης είχε γίνει από τους πρώτους πελάτες

μου. Μου παρήγγελνε κάθε δέκα ημέρες ένα βραχιόλι για την Ζακλίν και της τα

στέλναμε μαζί με λίγα κόκκινα τριαντάφυλλα».

Οι πρώτες κουβέντες μεταξύ του Νταλί και του Νίκου Υπερήφανου ήταν φιλικές.

«Γρήγορα όμως αποφασίσαμε να συνεργαστούμε», θυμάται.

H πρώτη συνεργασία τους ήταν τα σχέδια για μια καθολική εκκλησία ενός

γυναικείου μοναστηριού στο Νιου Τζέρσεϊ. «Οι καλόγριες ενθουσιάστηκαν από τα

προσχέδια, αλλά δυστυχώς η “υπουργός οικονομικών”, όπως αποκαλούσα την Γκαλά,

τη σύζυγο του Νταλί, δεν συμφώνησε με την τιμή και τελικά η δουλειά δεν έγινε.

Συνεχίσαμε όμως καλά, καθώς αναλάμβανα την οργάνωση των εκθέσεων του Νταλί,

ενώ συνεργαστήκαμε και για πολλές φιλανθρωπικές εκδηλώσεις, για τις οποίες

ήταν πάντα πρόθυμος».

Οι συναντήσεις τους ήταν συχνές, ενώ συχνά δειπνούσαν μαζί, καθώς ο

Νταλί αγαπούσε την ελληνική κουζίνα. Εξάλλου το ξενοδοχείο St. Regis της Νέας

Υόρκης, όπου ο σουρεαλιστής καλλιτέχνης περνούσε έξι μήνες κάθε χρόνο και

διατηρούσε ατελιέ, απείχε μόλις λίγα μέτρα από το γραφείο του Νίκου

Υπερήφανου. «Ήταν ένας απίθανος άνθρωπος και δεν είχε ποτέ ιδιοτροπίες.

Μερικές φορές έκανε τις καλλιτεχνικές του τρέλες, που ήταν εντυπωσιακές, χωρίς

όμως να υπερβαίνει το μέτρο. Στην ουσία ήξερε τι έκανε και γιατί. Και επιπλέον

διέθετε εκπληκτικό χιούμορ».

Μία από τις χαρακτηριστικές στιγμές που θυμάται ο Νίκος Υπερήφανος είναι η

εξής. « Όταν κυκλοφορήσαμε μια σειρά συλλεκτικών πιάτων (Diner di Gala) με

σχέδια του Νταλί, μία κυρία έσπευσε να παραγγείλει 24. Λίγο αργότερα μας

κάλεσε σε δείπνο και σερβίρισε στα πιάτα! Καταλαβαίνετε την έκπληξη όλων μας.

Ύστερα από λίγες ημέρες της τηλεφώνησα και της εξήγησα πως δεν έπρεπε να

σερβίρει στα πιάτα. Εκείνη επέμενε και τελικά της πρότεινα να φτιάξουμε ειδικά

γυάλινα προστατευτικά, ώστε να μην της χαλάσουν στο πλυντήριο πιάτων.

Γενικά ο Νταλί δεν θύμωνε εύκολα, παρά μόνον αν αμφισβητούσε κάποιος την τιμή

των έργων του. Θυμωμένο τον θυμάμαι μόνον όταν είπε σε κάποια κυρία πως η τιμή

του έργου του ήταν 180.000 δολάρια και εκείνη του ζήτησε να της κάνει έκπτωση.

“Να πάτε σε σούπερ μάρκετ να αγοράσετε πίνακα”, ήταν η απάντησή του. Δεν

δεχόταν συζητήσεις για τα οικονομικά. H Γκαλά τον είχε κάνει έμπορο. Τα

τελευταία χρόνια τον έβαζε να υπογράφει σε άσπρα φύλλα και τα πουλούσε, δεν

ξέρω πόσα ήταν, αλλά μιλάμε για πολύ μεγάλο αριθμό, που εξακολουθούν να

κυκλοφορούν στην αγορά, καθώς επιτήδειοι τύπωσαν πάνω τους ψεύτικες

λιθογραφίες. Για εκείνον όμως ήταν η μούσα του. Όταν πέθανε η Γκαλά, έχασε το

άστρο του. Λίγο μετά μου είπε “H ζωή μου τελείωσε”».

H σχέση ωστόσο του Νίκου Υπερήφανου με την Γκαλά ήταν άψογες. «Ήταν

πολύ ευγενική μαζί μου γιατί είχαμε καλή συνεργασία και ίσως διότι ήξερε πως

δεν ήθελα να επωφεληθώ από τον καλλιτέχνη, όπως έκαναν πολλοί από τον κύκλο

του. Το μόνο που έχω από εκείνον είναι δύο μικρά έργα που μου δώρισε»,

επισημαίνει.

Από τη φυλακή στην… κλοπή

Ο Νίκος Υπερήφανος δεν θα ξεχάσει τη μοναδική φορά που είδε τον Νταλί με…

κατεβασμένο μουστάκι. «Είχε προγραμματίσει να επισκεφθεί τις φυλακές Ράικερς

Άιλαντ. Ανέβασε όμως 40 πυρετό. Μου είπε, “δεν θα σηκώσω τα μουστάκια, αλλά θα

κάνω κάτι για τους φυλακισμένους”». Πράγματι, ο ζωγράφος κατέβηκε στο ατελιέ

του και μέσα σε δύο σχεδόν ώρες είχε φτιάξει τον «Εσταυρωμένο», ένα έργο σε

φυσικό μέγεθος. «Αριστερά είχε γράψει ότι πρόκειται για ένα δώρο του Νταλί και

στην άλλη πλευρά ότι δεν πρέπει το συγκεκριμένο έργο να βγει από τις φυλακές»,

εξηγεί ο κ. Υπερήφανος, που ήταν εκείνος που παρέδωσε τον «Εσταυρωμένο». Το

έργο παρέμεινε για σχεδόν 40 χρόνια στη φυλακή, αλλά μόλις πριν από δύο μήνες

έκανε «φτερά». «Οι αστυνομικές αρχές πιστεύουν πως η δουλειά έγινε από μέσα»,

λέει. «Ακούγεται δε, πως δεν αποκλείεται να εμπλέκεται και κάποιος Έλληνας

στην υπόθεση».

Τι έμεινε στον «Mr. Proud», όπως τον λένε οι φίλοι του, από την σχέση του με

τον Νταλί; «Μια βαθιά φιλία, που δεν στηριζόταν στο συμφέρον. Και μια πινελιά

σε σχέση με την τέχνη».

«Ονειρεύομαι μια έκθεση στην Αθήνα»

Μέσα στα σχέδια του Νίκου Υπερήφανου είναι να πραγματοποιήσει μία έκθεση με

έργα του σουρεαλιστή φίλου του στην Αθήνα. «Στην έκθεση, που ελπίζω να

φιλοξενηθεί σε κάποιο αθηναϊκό ιδιωτικό μουσείο ή γκαλερί, θα παρουσιαστούν

τουλάχιστον 23 έργα και περίπου 150 έγχρωμες λιθογραφίες του Νταλί, που

ανήκουν σε εταιρεία εμπορίας έργων τέχνης του Λος Άντζελες», εξηγεί. «Αν όλα

πάνε καλά – διότι αυτή τη στιγμή διερευνώνται τα πιστοποιητικά γνησιότητας –

μέσα στο 2004 οι φιλότεχνοι θα έχουν την ευκαιρία όχι μόνον να δουν

δημιουργίες του Νταλί αλλά και να τις αγοράσουν. Οι τιμές για μια έγχρωμη

λιθογραφία κυμαίνονται από 2.000 έως 15.000 ευρώ, ανάλογα με το έργο και τις διαστάσεις».