ο υποψήφιος 10 τρόποι για να «ξεκλειδώσετε» τη Φυσική

ΚΑΘΕ ΜΑΘΗΜΑ ΕΧΕΙ ΚΑΙ ΤΑ… «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΟΥ. ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΝ

ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΑΘΗΤΗ, ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΔΟ, «ΑΡΩΜΑ», ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ. Ο

«ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ» ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΣΗΜΕΡΑ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΟΛΩΝ ΟΣΩΝ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΥΤΟ ΤΟ

ΜΑΘΗΜΑ

ΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

Όχι στα δήθεν θέματα SOS

Ο Θανάσης Σκαλωμένος είναι ο ένας εκ των τεσσάρων συγγραφέων της Φυσικής

Γενικής Παιδείας της Γ’ Λυκείου. Οι άλλοι τρεις είναι οι Πέτρος Γεωργακάκος,

Νικ. Σφαρνάς και Ιω. Χριστακόπουλος. Ο κ. Σκαλωμένος εξηγεί τα σημεία που

πρέπει να προσέξουν οι μαθητές και δίνει οδηγίες για την οργάνωση της μελέτης

του βιβλίου.

«Το βιβλίο περιέχει 4 κεφάλαια. Τα δύο πρώτα αναφέρονται στο φως, στο

τρίτο περιγράφονται με απλό τρόπο οι βασικές έννοιες Πυρηνικής Φυσικής και στο

τελευταίο υπάρχουν σύγχρονες εφαρμογές, όπως λαμπτήρες, οπτικές ίνες, λέιζερ

κ.λπ. Η γλώσσα είναι σύγχρονη και κατανοητή. Για να πετύχει ο μαθητής μέγιστη

απόδοση πρέπει να μελετήσει καλά τη θεωρία και να επιμείνει στις βασικές

έννοιες. Για παράδειγμα, τέτοιες είναι ο δείκτης διάθλασης του φωτός, η

συχνότητα, το μήκος κύματος και η ανάλυση, ο τρόπος παραγωγής του φωτός, οι

ακτίνες Χ κ.λπ. Καλό είναι με τη βοήθεια του καθηγητή να τακτοποιεί σε

τετράδιο τις βασικές αυτές έννοιες και να τις περιγράφει. Πρέπει ακόμα να

μπορεί να επιλύσει τα παραδείγματα του βιβλίου και να μάθει τις ερωτήσεις και

τις ασκήσεις στο τέλος κάθε ενότητας. Να προσέχει επίσης τις εικόνες, τις

φωτογραφίες και τις λεζάντες, αφού είναι ιδιαίτερα κατατοπιστικές και βοηθούν

στη γρήγορη επανάληψη. Ένα βοήθημα θα ήταν χρήσιμο για περισσότερες ασκήσεις.

Η επανάληψη είναι αρκετά εύκολη, αφού η ύλη δεν είναι πολύ μεγάλη. Ακόμα και ο

αδύνατος μαθητής Θεωρητικής Κατεύθυνσης δεν πρέπει να φοβάται τη Φυσική

Γενικής Παιδείας αν προσέξει λίγο, γιατί το μάθημα είναι ελκυστικό και βατό

και στατιστικά συγκεντρώνει την καλύτερη επίδοση των μαθητών από όλες τις

τάξεις».

Κατανόηση των εννοιών. Ο Σταύρος Ράπτης είναι συγγραφέας της Φυσικής

Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης, μαζί με τους Αλ. Ιωάννου, Ιω. Ντάνο και

Αγγ. Πήττα. Πρώτη του έκκληση στους μαθητές είναι να αποφύγουν την παγίδα να

περιοριστούν στα δήθεν θέματα SOS. «Δεν υπάρχουν τέτοια πράγματα και μπορεί να

την πατήσουν. Ούτε όμως να διαβάζουν δυσκολότερη ύλη εκτός βιβλίου νομίζοντας

οτι έτσι θα αποδώσουν καλύτερα. Ναι σε βοηθήματα, όχι όμως στην

υπερπροσπάθεια, αφού είναι βέβαιον ότι στις εξετάσεις τα θέματα θα έχουν να

κάνουν με την ύλη του βιβλίου και μόνο με αυτή. Ο μαθητής δεν πρέπει να

παπαγαλίζει τύπους, αλλά να προσπαθεί να κατανοεί το φαινόμενο στο οποίο

αναφέρονται, αφού οι περισσότεροι τύποι εξάγονται ο ένας συνεπεία του άλλου.

Για να μπορέσουν, δε, να κατανοήσουν τη Φυσική Κατεύθυνσης είναι αναγκαίο να

έχουν πάρει τις βάσεις της Φυσικής από την Α’ Λυκείου. Εκεί, δυστυχώς, πολλοί

έχουν έλλειψη, αφού δεν δίνουν βαρύτητα, γιατί η Τάξη αυτή δεν έχει

Πανελλήνιες, και κατόπιν δυσκολεύονται πολύ. Για παράδειγμα, το βιβλίο

διατρέχεται από την έννοια της ενέργειας, η οποία όμως διδάσκεται αναλυτικά

στην Α’ Τάξη. Επίσης, δεν πρέπει να ομαδοποιούν ασκήσεις, γιατί έτσι δεν θα

τους είναι εύκολο να επιλύσουν κάποια που ξεφεύγει από την ομαδοποίηση».

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

«Τα Μαθηματικά είναι το εργαλείο»

Είκοσι ολόκληρα χρόνια καθηγητής Φυσικής σε δημόσιο σχολείο ο Γιώργος

Γαλάνης γνωρίζει πολύ καλά τα «μυστικά» του μαθήματος. Το μεγαλύτερο είναι

πως θέματα «SOS» στη Φυσική δεν υπάρχουν και η εμπέδωση τής, και της Γενικής

Παιδείας αλλά περισσότερο της Κατεύθυνσης, δεν είναι δυνατόν να γίνει σωστά

στη Γ’ Τάξη αν δεν έχει προηγηθεί αρκετά καλή μελέτη Μαθηματικών και Φυσικής

των προηγούμενων Τάξεων. «Τα Μαθηματικά είναι εργαλείο της Φυσικής», τονίζει.

Ο κ. Γαλάνης κωδικοποίησε σε 10 βήματα τον τρόπο με τον οποίον ο μαθητής

πρέπει να προσεγγίσει το μάθημα:

1. Να αποκτήσει τις απαραίτητες γνώσεις Μαθηματικών. Συγκεκριμένα, για

τη Φυσική Κατεύθυνσης πρέπει να έχει καλή γνώση τριγωνομετρικών κύκλων

(βοηθάει στα κύματα και τις ταλαντώσεις), να έχει εξασκηθεί στις γραφικές

παραστάσεις συναρτήσεων και να εκτελεί με άνεση πράξεις διανυσμάτων

(χρειάζονται στις κρούσεις και τις σχετικές κινήσεις). Για τη Φυσική Γενικής

Παιδείας επαρκούν βασικές γνώσεις, όπως απλές γραφικές παραστάσεις, επίλυση

τύπων, απλοποίηση κλασμάτων και δυνάμεις.

2. Να μελετήσει σε βάθος τη θεωρία του σχολικού βιβλίου. Να μάθει καλά

τις αποδείξεις των τύπων, γιατί μόνον έτσι θα κατανοήσει σε βάθος το μάθημα,

και να μην τους αποστηθίσει απλά. Μηχανική δουλειά δεν γίνεται στη Φυσική.

3. Να απαντήσει στις ερωτήσεις του βιβλίου και να λύσει τις ασκήσεις

μέχρι το αποτέλεσμα, γιατί μόνον έτσι θα αποφύγει ερευνητικά λάθη στις

εξετάσεις. Οι πράξεις χρειάζονται εξάσκηση και οι λύσεις να φτάνουν μέχρι

τέλους. Σε κάθε κεφάλαιο να ζητάει ασκήσεις κλιμακωτής δυσκολίας από κάποιο

εξωσχολικό βοήθημα για περαιτέρω εξάσκηση.

4. Να παρακολουθεί με προσοχή την παράδοση και ειδικά την εκτέλεση

πειραμάτων. Αν επαναπαυτεί στο φροντιστήριο χάνει τον χρόνο της παράδοσης και

τη βοήθεια που του προσφέρει η ενασχόληση με το μάθημα. Αν παρακολουθεί και

ασκείται σωστά, φροντιστήριο δεν χρειάζεται.

5. Αν στη διάρκεια της μελέτης έχει απορία, να τη σημειώσει και να

ζητήσει οπωσδήποτε απο τον καθηγητή να του τη λύσει. Καλό είναι να σημειώνει

με μολύβι πάνω στο βιβλίο «ερωτηματικά» εκεί που έχει απορίες, για να μην

ξεχνιέται. Είναι σημαντικό να μην μείνουν απορίες άλυτες.

6. Να αποφύγει την κατηγοριοποίηση των ασκήσεων, γιατί δεν καλλιεργεί

την κριτική σκέψη, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να αναπτύξει λύση αν στις

εξετάσεις μπει πρωτότυπο θέμα – κάτι εξαιρετικά πιθανό. Τα φροντιστήρια

συνηθίζουν να βγάζουν «μπούσουλες» ανάλογα με τους τύπους των ασκήσεων, αυτό

όμως θα κόψει βαθμούς αν μπει πρωτότυπη άσκηση και ο μαθητής έχει συνηθίσει

στην τυποποίηση.

7. Να κάνει επαναλήψεις και να γράφει μόνος του διαγωνίσματα επιπέδου

εξετάσεων κατά κεφάλαιο και σε όλη την ύλη, ώστε να εξοικειωθεί. Τα

διαγωνίσματα μπορεί να τα ζητήσει και από τον καθηγητή του.

8. Στις εξετάσεις, να δίνει προσοχή στην ανάγνωση, ώστε να μη γίνει

λάθος απροσεξίας. Για παράδειγμα, πέρυσι ορισμένοι αντί να διαβάσουν «ισόχωρη

μεταβολή» διάβασαν «σοβαρή» και ξέφυγαν απο το θέμα.

9. Να γράψει πρώτα τα θέματα που ξέρει και αν δεν μπορεί να απαντήσει

σε ένα ερώτημα να πάει στο επόμενο. Να γράψει όλα όσα ξέρει, αφού κάθε λογικό

βήμα λαμβάνεται υπ’ όψιν.

10. Να μην παραμελήσει τα σχήματα, γιατί βοηθούν στη λύση και

λαμβάνονται υπ’ όψιν στη βαθμολόγηση.

Ο ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΤΗΣ

«Προηγείται το σχολικό βιβλίο»

Έμπειρος φυσικός ο καθηγητής κ. Γεώργιος Ρήγας, βαθμολογεί εδώ και χρόνια

γραπτά μαθητών στις εξετάσεις. Οι παρατηρήσεις του, συνεπώς, είναι πολύτιμες.

«Η εμπειρία από τα βαθμολογικά κέντρα δείχνει ότι οι μαθητές που

εργάζονται προγραμματισμένα στο σχολείο και στο σπίτι δεν αποτυγχάνουν με το

σύστημα του Ενιαίου Λυκείου. Αν η πραγματική επίδοσή τους στο σχολείο είναι

από 16 και πάνω, τότε πετυχαίνουν ακόμα και στις πρώτες προτιμήσεις τους στα

ΑΕΙ-ΤΕΙ, ενώ αν είναι από 13 έως 16 και πάλι μπαίνουν σε καλές Σχολές. Επίσης,

οι τελευταίες τροποποιήσεις για τους μετεξεταστέους και την μη προσαρμογή του

προφορικού στον γραπτό βαθμό για την προαγωγή και την απόλυση διευκολύνει τους

πλέον αδύνατους μαθητές, ενώ ο νέος τρόπος επιλογής των θεμάτων Φυσικής

ελαχιστοποιεί τον παράγοντα της τύχης, καθώς είναι σαφή και απαιτούν καλή

γνώση όλης της εξεταστέας ύλης.

Στο μάθημα τόσο της Γενικής Παιδείας όσο και της κατεύθυνσης οι μαθητές

πρέπει να προσέξουν κατ’ αρχήν να κατανοήσουν τη θεωρία από το σχολικό και όχι

από άλλα βιβλία. Η θεωρία δίνει 10 από τις 20 μονάδες στις εξετάσεις, ενώ

είναι αναγκαία για την επίλυση των ασκήσεων. Επίσης πρέπει να μελετήσουν όλες

τις ασκήσεις του βιβλίου και να μη σημειώνουν τις απαντήσεις εκεί, ώστε στην

επανάληψη να ελέγχουν αν πράγματι τις κατέχουν. Ένα βοηθητικό βιβλίο κρίνεται

απαραίτητο – ειδικά στην κατεύθυνση – ώστε να επιλεγούν περισσότερες ερωτήσεις

και ασκήσεις αντίστοιχες του σχολικού βιβλίου. Να μη λησμονούν τέλος οι

μαθητές ότι στις εξετάσεις τα δύο τελευταία θέματα, άσκηση και πρόβλημα

αντίστοιχα, θα είναι παρόμοια με αυτά των σχολικών βιβλίων και αποκλείεται να

υπάρχουν αυτούσια σε εξωσχολικά, αφού κάτι τέτοιο ελέγχεται από την επιτροπή

θεμάτων.

Η ΜΑΘΗΤΡΙΑ

Αφιέρωνα τα Σαββατοκύριακα στις ασκήσεις

Η Ντόρα Φίλιππα είναι σήμερα φοιτήτρια της Φαρμακευτικής Σχολής Αθήνας, όπου

εισήχθη πέρυσι πρώτη. Στη Φυσική έγραψε 19,7, συνεπώς είναι απολύτως αρμόδια

να δώσει συμβουλές για τα «μυστικά» οργανωμένης μελέτης του μαθήματος.

«Η Φυσική, ειδικά της κατεύθυνσης, έχει δύσκολα κεφάλαια και αρκετά μεγάλο

όγκο. Άρα, πρέπει κάποιος να διαβάζει συστηματικά ώστε να του μείνει αρκετός

χρόνος για επαναλήψεις. Το βιβλίο είναι αρκετά καλό, αν και βρήκα να έχει

ελλείψεις στη μεθοδολογία και δύσκολες ασκήσεις. Το διάβασμα πρέπει να αρχίζει

βέβαια από τη θεωρία και κατόπιν να προχωράει κανείς στις ερωτήσεις κρίσεως

και πολλαπλής επιλογής τόσο από το βιβλίο όσο και από βοηθήματα. Εγώ

χρησιμοποίησα βοήθημα του Σαβάλλα, υπάρχουν όμως πολλά καλά. Επίσης, κακά τα

ψέματα, το φροντιστήριο αν θες να γράψεις άριστα στη Φυσική είναι χρήσιμο.

Μετά πρέπει να γίνει μελέτη της μεθοδολογίας και στη συνέχεια να ασχοληθεί

κανείς με τα λυμένα παραδείγματα τόσο του σχολικού βιβλίου όσο και του ή των

βοηθημάτων. Κατόπιν ακολουθούν οι άλυτες ασκήσεις, από τις απλές προς τις

δύσκολες. Δύο ώρες διάβασμα στο σπίτι είναι, νομίζω, καλός χρόνος. Εγώ σε κάθε

άσκηση προσπαθούσα να δικαιολογώ τη λύση που έδινα. Αφιέρωνα ένα

Σαββατοκύριακο σε αυτή τη διαδικασία. Αν κάποιος μάλιστα έχει Ίντερνετ μπορεί

και εκεί να βρει ασκήσεις. Οργάνωση και σύστημα στη μελέτη είναι το κλειδί. Σε

κάθε περίπτωση, πρέπει να μείνει αρκετός χρόνος στο τέλος για επανάληψη

θεωρίας, μεθοδολογίας και ασκήσεων. Ο χρόνος αυτός πρέπει να είναι περίπου 2

μήνες. Στην κατεύθυνση, πιο δύσκολη ενότητα νομίζω πως είναι η μηχανική

στερεού και ακολουθούν οι ταλαντώσεις, τα κύματα και οι κρούσεις. Στερεά και

κρούσεις θεωρούνται και SOS στις εξετάσεις για ασκήσεις, αλλά βέβαια δεν είναι

απόλυτο. Η γενική παιδεία πάντως έχει περισσότερη θεωρία και είναι ευκολότερη».

Η ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

Η Φυσική είναι συναίσθημα και ζωή

Τι «άρωμα» έχει η Φυσική; Πώς να την αγαπήσει κανείς – και άρα να αποδώσει

καλά σε αυτήν; Η κ. Ευγενία Τσιτοπούλου, ειδική γραμματέας και υπεύθυνη της

Επιτροπής Παιδείας της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών είναι ίσως η πιο κατάλληλη να το

εμπνεύσει. Νιώθει αυτή την έλξη για την επιστήμη της απο τα 10 της χρόνια,

όταν… πρωτοερωτεύτηκε μια ακτινοβολία Τσερένκοφ που αντίκρυσε σε σχολική

επίσκεψη στον Δημόκριτο!

«Η Φυσική δεν είναι στρυφνή. Είναι συναίσθημα και ζωή, γιατί μας βοηθάει να

κατανοήσουμε όλα τα φυσικά φαινόμενα, τα πάντα ίσως – εκτός από τα υπαρξιακά

μας, τουλάχιστον όχι ακόμα. Δεν μου στερεί τίποτα από τη γοητεία του ουράνιου

τόξου να ξέρω πώς δημιουργείται. Με βοηθάει στην οδήγηση όταν γνωρίζω ότι το

Ι.Χ. μου θέλει 20 μέτρα να σταματήσει τρέχοντας με 50 χλμ. Ο μαθητής, αν

συνειδητοποιήσει ότι το νερό που βράζει μέσα η μακαρονάδα, είναι φυσικό

φαινόμενο βρασμού, θα την κατανοήσει πολύ καλά. Αν συνδέσει το μάθημα με τα

φυσικά φαινόμενα και τις τεχνολογικές εφαρμογές, αν κατανοήσει ότι οι

τηλεπικοινωνίες, το κουδούνι που χτυπάει, τα μεταλλαγμένα τρόφιμα, το φως, ο

ήχος, τα χρώματα, όλα αυτά είναι φυσική, θα την κατανοήσει. Και ίσως ακόμα και

να την αγαπήσει, αν μάλιστα έχει και καλό καθηγητή στο σχολείο. Δυστυχώς, στα

σχολεία δεν γίνονται συχνά πειράματα στα εργαστήρια, παρ’ ότι μια ερευνητική

επιστήμη, όπως η Φυσική, θα έπρεπε να διδάσκεται περισσότερο στο εργαστήριο κι

έτσι ως μάθημα είναι μάλλον βαρετό. Ας λύνουν τουλάχιστον μόνοι τους ασκήσεις,

γιατί είναι καλύτερο να λύσουν δέκα μόνοι τους, παρά να διαβάσουν 100 λυμένες

ήδη. Και τα παιδιά δεν έχουν χρόνο να διαβάσουν εξωσχολικά, γοητευτικά βιβλία

Φυσικής. Τους διδάσκουμε Φυσική δίνοντάς τους κομμένα λουλούδια, αλλά δεν τα

αφήνουμε να δουν τα φυτά να μεγαλώνουν».