Έκκληση Κύρκου για να σωθεί ο Μπελογιάννης

Με εντολή των Αμερικανών, οι αρχές ασφαλείας έκλεισαν την εφημερίδα

«Δημοκρατική». Ταυτόχρονα συνελήφθησαν οι Σαράφης, Γαβριηλίδης, Πρωιμάκης,

Ιμβριώτης και Τσόχας για να σταλούν εκ νέου στον τόπο της εξορίας

Ο αρχηγός του κλιμακίου της CIA Τομ Καραμεσίνης βρισκόταν σε στενή επαφή και

καθοδηγούσε την Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών και την Γενική Ασφάλεια, ενώ

υψηλόβαθμος πράκτορας της CIA, ο Ρόμπερτ Ντρίσκολ, έδινε κατευθύνσεις και

εντολές για τις ανακρίσεις των κομμουνιστών, αλλά και για τα βασανιστήρια στα

οποία τους υπέβαλλαν. Για αρκετές εβδομάδες συνεχίστηκαν οι δηλώσεις και

ανακοινώσεις στον Τύπο γύρω από τη θέση της ΕΔΑ και την πιθανότητα να τη

διαλύσουν για τις «σχέσεις» της με το ΚΚΕ.

Συγχρόνως, το υπουργείο Εσωτερικών έδωσε στη δημοσιότητα «το περιεχόμενο

ραδιοσημάτων» που, όπως έλεγε, περιείχαν τις εντολές του ΚΚΕ από το εξωτερικό

στα εδώ στελέχη για το ποιους έπρεπε να επιβάλουν στην ηγεσία της ΕΔΑ και στη

διεύθυνση της «Δημοκρατικής», ποιους θα έβαζαν υποψήφιους στις εκλογές, κ.λπ.

Στη συνέχεια η Ασφάλεια παρουσίασε και σήματα για τα οποία ισχυριζόταν ότι

έδιναν πληροφορίες για στρατιωτικά θέματα. Έτσι, υπήρχαν τα «στοιχεία» για

«κατασκοπεία», κι όλα αυτά τα συνέδεαν βέβαια με την ΕΔΑ για να μπορέσουν να

τη διαλύσουν. Στις 15 Φεβρουαρίου άρχισε η δίκη Μπελογιάννη. Τα γεγονότα για

τη δίκη είναι πασίγνωστα και έχουν εκτεθεί εκτενώς σε πολλά βιβλία και σε

άπειρα δημοσιεύματα. Θα πρέπει μόνο να σημειώσουμε πως μπροστά στον κίνδυνο

των εκτελέσεων όλο το φάσμα της Αριστεράς κινητοποιήθηκε ενωμένο για να σωθούν

οι μελλοθάνατοι: η ΕΔΑ, ο Σβώλος και ο Τσιριμώκος του ΣΚΕΛΔ, ο Μιχάλης Κύρκος

και άλλοι, που με αλλεπάλληλα διαβήματα ζητούσαν να ματαιωθούν οι εκτελέσεις.

Ακόμα και ο Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων υποσχέθηκε στην ΕΔΑ ότι θα μεσολαβούσε στον

βασιλιά Παύλο για να μη θανατωθούν ο Μπελογιάννης και οι σύντροφοί του, τους

οποίους παρομοίασε με τους πρώτους χριστιανούς. Ο Πλαστήρας, παρά το ότι ήταν

βαριά άρρωστος, ημιπαράλυτος, έκανε ό,τι μπορούσε για να ματαιωθούν οι

εκτελέσεις, αλλά δεν τον άκουγε ούτε ο βασιλιάς ούτε το στρατιωτικό

κατεστημένο ούτε βέβαια οι Αμερικανοί.

Αν και τυπικά Πρωθυπουργός, ο γηραιός στρατηγός δεν είχε καμιά δύναμη

ουσιαστική. Οι γιατροί τον διέταξαν να παραμείνει για ένα διάστημα περίπου

τριών μηνών σε ανάπαυση και να μη δέχεται επισκέψεις. Έτσι, καθήκοντα

Πρωθυπουργού ανέλαβε ο αντιπρόεδρος Σοφ. Βενιζέλος. Ο Κύρκος βρισκόταν σε

επαφή με τον Καρτάλη σε μια προσπάθεια να παραπεμφθεί η υπόθεση Μπελογιάννη

στο Συμβούλιο Χαρίτων. Ο Καρτάλης, μάλιστα, απείλησε την κυβέρνηση, πως αν

γίνονταν εκτελέσεις, θα υπέβαλλε παραίτηση. Εκείνες τις ημέρες συναντήθηκαν,

τυχαία, ο Πασαλίδης με τον Κύρκο. Είχαν να ιδωθούν από τη μέρα της αποχώρησης

του τελευταίου. Η συνάντηση ήταν εγκάρδια.

Ποτέ δεν έπαψαν να είναι φίλοι μεταξύ τους, κι ο Πασαλίδης είπε στον Κύρκο,

πως φυσικά δεν ενέκρινε κατά κανένα τρόπο το υβρεολόγιο του ραδιοσταθμού της

Ελεύθερης Ελλάδας εναντίον του, και ότι κατέβαλλε τρομερές προσπάθειες να

κρατήσει την ΕΔΑ, που τη χτυπούσαν από παντού.

«Στρατηγέ: Άκου τη φωνή παλαιών συναγωνιστών»

Το Πολιτικό Γραφείο της Κ.Ε. του ΚΚΕ ισχυριζόταν ότι «όλοι, ρεφορμιστές,

ψευτοδημοκράτες, αγροτοπατέρες κα ψευτοσοσιαλιστές ηγέτες κάθονται στις

οργανώσεις διορισμένοι και προσκυνημένοι για να προδίνουν τους λαϊκούς αγώνες.

Και επειδή δεν τα καταφέρνουν τώρα πια μόνο μ’ αυτούς κινητοποιούν, για να

φτιάσουν καινούργιο αντιλαϊκό κυματοθραύστη, και τους Ζάκηδες, τους αποστάτες

σαν τον Κύρκο, τον Καραμαούνα και τους παρόμοιούς των…».

Αυτούς όλους που το ΚΚΕ χαρακτήριζε «προσκυνημένους» αυτοί έδιναν τη μεγάλη

μάχη για να γλιτώσουν τον Μπελογιάννη και τους συντρόφους του από το

απόσπασμα. Άγνωστη είχε μείνει η επιστολή που έστειλε ο Μιχάλης Κύρκος στον

Πλαστήρα, που βρισκόταν άρρωστος και αδύναμος στο κρεβάτι, προκειμένου να τον

τονώσει και να τον ενθαρρύνει να εξασκήσει όλη την επιρροή του για ν’

αποτραπούν οι εκτελέσεις. Κι έχει σημασία να αναφερθεί, ότι παρ’ όλη την

προσωπική έκκληση που απηύθυνε ο γηραιός στρατηγός στον βασιλιά Παύλο να δώσει

χάρι, η αμερικανική πίεση ήταν τόσο έντονη, ώστε η καταδικαστική απόφαση είχε

ληφθεί προτού λήξει η διαδικασία στο Στρατοδικείο.

Στις 4 Μαρτίου 1952 ο Μιχάλης Κύρκος έγραφε στον Πλαστήρα:

Κραυγή πόνου

«Αγαπητέ Αρχηγέ,

Εξουσιοδοτημένος και από το μικρόν κόμμα, το οποίον εκπροσωπώ εις την Βουλήν,

έρχομαι να σου υποβάλω τας απόψεις μας, επάνω εις το κρίσιμον θέμα της

εκτελέσεως της αποφάσεως του Διαρκούς Στρατοδικείου Αθηνών, με την οποίαν

κατεδικάσθησαν οκτώ πολίται εις θάνατον επί κατασκοπεία. Γνωρίζεις, αγαπητέ

αρχηγέ, τον βαθύτατον σεβασμόν που τρέφω προς το πρόσωπόν σου και την

ειλικρινή επιθυμίαν μου να σε βοηθήσω όσον ημπορώ εις το έργον της ειρηνεύσεως

του λαού μας και της ανορθώσεως της Πατρίδος μας, διά το οποίον και μόνον,

όπως ο ίδιος διεκήρυξες, αποφάσισες να εγκαταλείψεις την γαλήνην του ιδιωτικού

βίου και να αναμιχθείς εις την ενεργόν πολιτικήν. Γνωρίζεις ακόμη πόσον

διάθερμος είναι ο πόθος μου να σε ιδώ οδηγούντα εις ευτυχές πέρας το έργον

αυτό, όχι μόνον διότι αυτό θα σε υψώσει ακόμη περισσότερον και θα είναι δι’

όλους ημάς τους ειλικρινείς και πιστούς προσωπικούς σου φίλους και παλαιούς

συναγωνιστάς μία ιδιαιτέρα ικανοποίησις, αλλά και περισσότερον διότι αυτό θα

αποτελέσει την μεγαλυτέραν υπηρεσίαν που θα ημπορούσε κανείς να προσφέρει υπό

τας σημερινάς συνθήκας εις το Έθνος και εις τον Λαόν. Βεβαιώθητι Αρχηγέ, ότι

από τα ίδια αισθήματα εμπνέονται και όλοι οι ολιγάριθμοι φίλοι του

Δημοκρατικού Ριζοσπαστικού Κόμματος που με εξουσιοδότησαν να σου απευθύνω την

παρούσαν, όλοι ειλικρινείς δημοκράται και οι πλείστοι παλαιοί συναγωνισταί

σου. Αυτά τα αισθήματα και αυταί αι αντιλήψεις μάς επέβαλον το καθήκον να σου

απεθύνωμεν την παρούσαν διά να ρίψωμεν κραυγή πόνου και αγωνίας, διότι η

προσπάθειά σου κινδυνεύει να εξουδετερωθεί εξ ολοκλήρου και να χαθεί και μαζί

μ’ αυτήν να χαθεί και το ωραίον λαϊκόν δημοκρατικόν προοδευτικόν κίνημα, που

δημιουργήθηκε και ανδρώθηκε γύρω από το πρόσωπόν σου και την ΕΠΕΚ. Και κάτι

ακόμη χειρότερον, ότι κινδυνεύεις να ανοίξεις συ τον δρόμον, που τόσον

αποφασιστικά έφραξεν ο Λαός, στον Ελληνικόν Συναγερμόν και που οδηγεί, όπως

άριστα γνωρίζεις, εις την κατάλυσιν και αυτών ακόμη των ελαχίστων ιχνών

δημοκρατικών ελευθεριών που απέμειναν, ύστερα από το όργιον της τετραετίας,

που συ ο ίδιος καυτηρίασες.

Καινούργιο αίμα

Αγαπητέ Αρχηγέ! Μην έχεις καμμίαν αμφιβολίαν ότι αν η απόφασις του Διαρκούς

Στρατοδικείου εκτελεσθεί, αν χυθεί τρία χρόνια μετά την λήξιν του εμφυλίου

πολέμου, καινούργιο αίμα, όχι μόνον ματαιώνεται, δι’ απροσδιόριστον χρόνον,

κάθε προσπάθεια ειρηνεύσεως, όχι μόνον χάνεται κάθε ελπίδα να ιδούμε εις τον

τόπον μας αληθινήν δημοκρατίαν, όπως την ονειρεύθηκες και την ονειρευθήκαμε

και παλαίψαμε μαζί σου χρόνια πολλά διά την εγκαθίδρυσίν της, μα τερματίζεται

ουσιαστικά και ο ρόλος της ΕΠΕΚ και ο ιδικός σου ρόλος. Το λαϊκόν δημοκρατικόν

κίνημα, που δημιουργήθηκε με την ισχυράν σου προσωπικότητα και με την πίστιν

του λαού μας προς το πρόσωπόν σου, θα δεχθεί αυτό πρώτον κατάστηθα τα βόλια

του εκτελεστικού αποσπάσματος, που θα πέσουν εναντίον των καταδικασθέντων.

Αρχηγέ! Άκουσε την φωνήν παλαιών συναγωνιστών σου, οι οποίοι όσον και αν αυτήν

την στιγμήν δεν είναι κομματικοί σου φίλοι, όμως τίμια και θαρραλέα

συνοδοιπορούν μαζί σου εις τον στενόν και δύσβατον, αλλά τιμημένον δρόμον της

ειρηνεύσεως, της δημοκρατίας, της εξυπηρετήσεως των συμφερόντων του πάσχοντος

λαού μας, και ποτέ δεν έπαυσαν να τρέφουν προς σε τα πλέον ειλικρινή

αισθήματα. Ακόμη ερώτησε εκείνους από τους φίλους σου, που ήκουσαν τα

δημοκρατικά και προοδευτικά σου κηρύγματα και έσπευσαν να συναχθούν γύρω σου

από κάθε γωνιά της Ελλάδος, και θα ιδείς πόσον και αυτοί συνέχονται από την

ιδίαν αγωνίαν που σου περιγράψαμε και που είναι αγωνία ολοκλήρου του

δημοκρατικού λαού της Ελλάδος. Μην φαντασθείς, αρχηγέ, πως εις την διατύπωσιν

αυτών των σκέψεων οδηγούμεθα από οιανδήποτε επίδρασιν ξένην προς την φωνήν τις

συνειδήσεώς μας. Μέχρι σού μάς οδηγεί μόνον η αγάπη προς την Πατρίδα, η αγωνία

που μας συνέχει δι’ όσα δεινά θα ακολουθήσουν αν καταρρεύσει το κίνημά σου,

που αποτελεί την υστάτην ελπίδα διά τον δημοκρατικό μας λαόν, και μια βαθιά

στοργή προς τον άνδρα, που σε μια δυσχερεστάτη καμπή του εθνικού μας βίου

έσωσε με την τολμηράν και αποφασιστικήν του πρωτοβουλίαν και δράσιν τον τόπον

και τον Λαόν. Και το Κίνημά σου, αγαπητέ αρχηγέ, διατρέχει τον έσχατον

κίνδυνον καταρρεύσεως, αν χυθεί και μία μόνον καινούργια σταγόνα αίματος. Δεν

θα πληγεί, αρχηγέ, ο Κομμουνισμός, όπως ισχυρίζονται μερικοί, από τας 8 νέας

εκτελέσεις, όπως δεν επλήγει από τα τριάκοντα χιλιάδας θυμάτων που έδωσε στα

τέσσερα χρόνια του εμφυλίου πολέμου. Άλλα είναι τα αποτελεσματικά μέσα που

συντελούν εις την καταπολέμησίν του. Μη συγκατατεθείς, αρχηγέ, να ανοίξεις συ

καινούργιο αυλάκι αίματος. Είσαι ο μόνος που δεν έχεις βάψει τα χέρια σου. Μη,

προς Θεού, συρθείς στο δρόμο αυτό που θέλουν να σε οδηγήσουν φθονεροί εχθροί,

που εμφανίζονται τώρα με το ένδυμα του φίλου, στο να σε εξισώσουν και σε

ισοπεδώσουν με όλους τους άλλους. Η ειρηνευτική χειρονομία σου ούτε είναι ούτε

μπορεί να χαρακτηρισθεί σοβαρώς ως επέμβασις εις τα έργα της Δικαιοσύνης.

Είναι νόμιμον δικαίωμά σου, ως κυβερνήτου, μετά την απόφαση της Δικαιοσύνης,

να κρίνεις διά την εκτέλεσιν της αποφάσεώς της. Σου το δίδουν οι κείμενοι

νόμοι. Το ήσκησαν επανειλημμένως εις το παρελθόν οι προκάτοχοί σου, το ήσκησε

και η σημερινή κυβέρνησίς σου. Εϊναι αναφαίρετο δικαίωμα τής πολιτικής

εξουσίας να κρίνει τι εκάστοτε επιβάλλει το συμφέρον του Έθνους και ανάλογα να

ενεργεί. Αγαπητέ αρχηγέ! Στην πολιτική σταδιοδρομία των ανθρώπων εμφανίζονται

κρίσιμοι και δύσκολοι περιστάσεις, που είτε τους επιβάλλουν και τους

καθιερώνουν οριστικά, αν τας αντιμετωπίσουν σωστά μα και αποφασιστικά, είτε

τους καταρρίπτουν εις την αφάνειαν. Αι στιγμαί τας οποίας διέρχεται η Πατρίς

μας είναι ακριβώς από αυτάς. Όλος ο Ελληνικός δημοκρατικός λαός έχει με

αγωνίαν τα βλέμματά του επάνω σου. Από την θέσιν που θα λάβεις θα εξαρτηθεί

είτε το καινούργιο φούντωμα του λαϊκού δημοκρατικού κινήματος, που θα σε

καταστήσει αυτοδύναμο πλέον κυβερνήτη της χώρας και από το οποίον εξαρτάται η

σωτηρία της Ελλάδος, είτε η πτώσις του και η εξουθένωσίς του, με όλας τας

ολεθρίας διά τον λαόν συνεπείας. Ύψωσε, αρχηγέ, άλλη μία φορά, το περήφανο

ανάστημά σου και δείξε εις όλους, ότι η ειρήνευσις την οποίαν επηγγέλθεις

είναι η πίστις σου, όπως είναι και πίστις όλων των τιμίων και φωτισμένων

Ελλήνων. Ο Θεός ας σε φωτίσει.

Με ειλικρινή και άπειρον αφοσίωσιν

ΜΙΧ. ΚΥΡΚΟΣ»…

Τι άλλαξε με την ένταξη στο ΝΑΤΟ

Οι Αμερικανοί εξακολουθούσαν να διαφεντεύουν στη χώρα μας, και συνέχισαν να

πιέζουν αφόρητα την κυβέρνηση στην πορεία της πάνω σε όλα τα θέματα, ενώ

μεθοδικά υπέσκαπταν τον Πλαστήρα. Απόφαση των Αμερικανών επίσης ήταν να

επικυρωθεί η συνθήκη της ένταξής μας στο ΝΑΤΟ με φιλελεύθερη κυβέρνηση. Την

αντίθεσή του στην ένταξη της Ελλάδας στο Ατλαντικό Σύμφωνο εξέφρασε ο Ιω.

Πασαλίδης, ο οποίος υπογράμμισε ότι ο αγώνας κατά βάθος γινόταν ανάμεσα στο

καπιταλιστικό και το σοσιαλιστικό σύστημα, «και όλα τα άλλα περί δημοκρατίας

και πολιτισμού αποτελούν ένα πέπλο». Και τα λόγια του επιβεβαιώνονται κατά

τραγικό τρόπο 50 χρόνια μετά. Και ο πρόεδρος της ΕΔΑ πρόσθεσε:

«Η χώρα μας, από γεωγραφικής απόψεως, δεν δύναται να αποκοπεί από τον κορμόν

της. Δι’ αυτόν τον λόγον η Ελλάς έπρεπε να συμβάλει εις το διεθνές γεφύρωμα.

Είμεθα λαός ο οποίος δύναται να συμβάλει εις την γεφύρωσιν του χάσματος το

οποίον υφίσταται μεταξύ των δύο συστημάτων (…). ΄Οπως λέγουν και οι

στρατιωτικοί, μεταξύ αμύνης και επιθέσεως δεν υπάρχει όριον. Συνεπώς δεν

ημπορούμεν να καταλάβωμεν πώς η Ελλάς λαμβάνει μέρος εις εν τοιούτον σύμφωνον,

ενώ άλλαι χώραι μεγαλύτεραι, όπως η Σουηδία, η οποία γεωγραφικώς είναι κοντά

εις τον Ατλαντικόν, έμειναν έξω. Είμεθα υπέρ ελληνικής πολιτικής και δεν

πρέπει να ακούωμεν ουδεμίαν ξένην δύναμιν (…). Εις τους καυγάδες των

Μεγάλων, οι μικροί σπάζουν τα κεφάλια των. Ημείς ως κόμμα διαχωρίζομεν τας

ευθύνας μας…».

«Ταλαίπωρο έθνος»

Από τους βουλευτές που είχαν αποχωρήσει από την ΕΔΑ, ο Λεων. Καραμαούνας, από

μέρους των Αριστερών Φιλελευθέρων, συμφώνησε με την ένταξη της χώρας μας στο

ΝΑΤΟ, ενώ ο Μιχ. Κύρκος αντιτάχθηκε. Στο μεταξύ, άρχισε συζήτηση για το

εκλογικό σύστημα, κι ο Πιουριφόι, ο περιβόητος πρεσβευτής των ΗΠΑ,

ανακατεύτηκε με τον πιο ωμό τρόπο και σ’ αυτό το ζήτημα, χωρίς η κυβέρνηση να

έχει το σθένος να αντιταχθεί. Αμερικανοί και Άγγλοι επεδίωκαν από κοινού την

επιβολή του πλειοψηφικού συστήματος, κι ο Μιχ. Κύρκος σημείωνε στο ημερολόγιό

του: «Ταλαίπωρο Έθνος… Πού το κατάντησαν, ώστε οι ξένοι να μας κανονίζουν

δημοσία με ποιο σύστημα θα κάνουμε τις εκλογές!»…

Οι μέρες περνούσαν, και οι 8 κομμουνιστές που είχαν καταδικαστεί σε θάνατο

ζούσαν ώρες μαρτυρικής αγωνίας.

Η κινητοποίηση για τη σωτηρία τους στο εσωτερικό και στο εξωτερικό ήταν

τεράστια. ΕΔΑ, ΣΚΕΛΔ, Αριστεροί Φιλελεύθεροι, πολλοί βουλευτές από την ΕΠΕΚ

και άλλοι πολιτικοί παράγοντες ύψωσαν σε όλους τους τόνους τη φωνή τους εντός

και εκτός Ελλάδος για να αποτραπούν οι εκτελέσεις. Ακολούθησε η γνωστή

επιστολή Πλουμπίδη, και η φοβερή κατηγορία της ζαχαριαδικής ηγεσίας, ότι ο

Πλουμπίδης είναι «χαφιές».

Ο Κώστας Μπασιάκος έλεγε ότι η οργάνωση των Φυλακών Αβέρωφ, από το καλοκαίρι

του 1951, επέμενε ότι ο Πλουμπίδης ήταν «χαφιές», ίσως επειδή δεν είχε

εφαρμόσει «κατά γράμμα» κάποιες εντολές της ηγεσίας του ΚΚΕ.